I UK 312/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 312/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski

w sprawie z odwołania A. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych: G. Spółki Akcyjnej i M. Spółki z o. o.

o podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pracy nakładczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 marca 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i

zasądza od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 120 (sto

dwadzieścia) zł.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 marca 2011 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

ubezpieczonej A. G. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 19 maja 2010 r., w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych przy udziale zainteresowanych G. S.A. i M. Spółki z o.o. o podleganie

ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej. Sąd pierwszej instancji

oddalił odwołanie ubezpieczonej od decyzji organu rentowego z dnia 23 grudnia

2009 r. stwierdzającej, że ubezpieczona w okresie od 1 listopada 2005 r. do 11

marca 2008 r. nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu

zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej ze spółką M.

(poprzednikiem prawnym spółki G. ).

Od wyroku Sądu Apelacyjnego ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną, w

której wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniła powołaniem się na

występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne i na związaną z tym potrzebę

wykładni art. 83 § 1 k.c. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31

grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę

nakładczą (Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w zakresie wyjaśnienia, Aczy

umowa (o pracę nakładczą) jest nieważną z uwagi na jej pozorność (Y) w sytuacji

gdy umowa ta była faktycznie wykonywana, choć ubezpieczony osiągał

wynagrodzenie

niższe

niż

wymagane

przez

przepisy

regulujące

pracę

nakładczą?@. Ponadto - zdaniem skarżącej - należy wyjaśnić, Aczy uzyskanie przez

nakładcę 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej jest elementem konstrukcyjnym umowy o pracę nakładczą, a jeśli

tak to czy w sytuacji, w której ubezpieczony osiągał wynagrodzenie niższe niż 50%

najniższego wynagrodzenia, ale otrzymywał jednak wynagrodzenie z tego tytułu, to

umowę o pracę nakładczą można uznać za nieważną, a idąc dalej wyłączyć

ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie

umowy o pracę nakładczą?@. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w całości i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji

organu rentowego i zasądzenie kosztów procesu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

lub istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Skarżąca uważa, że w

sprawie istnieje potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego oraz wykładni art.

83 § 1 k.c. i wskazanego przepisu rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1975 r.

Jednakże zagadnienie to (wątpliwości prawne) było już wielokrotnie przedmiotem

orzecznictwa Sądu Najwyższego, które w tym względzie jest jednolite (utrwalone).

W szczególności w wyrokach z dnia 9 stycznia 2008 r., III UK 73/07 (Monitor Prawa

Pracy 2008 nr 2, s. 58), III UK 74/07 (LEX nr 376437), III UK 75/07 (OSNP 2009 nr

3-4, poz. 53) oraz III UK 77/07 (LEX nr 465895) i z dnia 5 czerwca 2009 r., I UK

21/09 (LEX nr 515699) Sąd Najwyższy stwierdził, że jeśli strony umowy o pracę

nakładczą zawierają ją z zamiarem niedotrzymania warunku zapewnienia

wykonawcy

comiesięcznego

wynagrodzenia

odpowiadającego

przynajmniej

połowie pensji minimalnej, to ich oświadczenia woli dotknięte są pozornością. W

takiej sytuacji, jeśli podstawa wymiaru składek jest niższa od połowy płacy

minimalnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo odmówić objęcia

wykonawcy (chałupnika) ubezpieczeniem z tytułu wykonywania pracy nakładczej.

Doniosłość prawną posiada bowiem tylko taka umowa o pracę nakładczą, w której

strony uzgodniły i realizowały rozmiar wykonanej pracy nakładczej w ilości

gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego

wynagrodzenia za pracę. Z kolei, pozorna umowa o pracę nakładczą, na podstawie

której jej strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych cech

(elementów) tego zobowiązania, dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy w ilości

gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego

wynagrodzenia

za

pracę,

nie

stanowi

tytułu

podlegania

obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę nakładczą. Stanowisko to

było prezentowane również w późniejszych judykatach (wyroki z dnia 21 maja 2010

r., I UK 43/10, LEX nr 619658; z dnia 3 września 2010 r., I UK 91/10, LEX nr

653668 i z dnia 13 października 2010 r., II UK 105/10, LEX nr 687035), które

zapadły w sprawach o niemal identycznym stanie faktycznym, jak rozpoznawana.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniano wielokrotnie, że przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne lub potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, może

nastąpić w przypadkach, gdy określony przepis prawa nie doczekał się wykładni,

bądź jest ona niejednolita (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15

października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231 oraz z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08, LEX nr 424365). Nie występuje natomiast potrzeba wykładni przepisu

(istotne zagadnienie prawne), jeżeli jego interpretacja jest powszechnie przyjęta w

orzecznictwie i została uwzględniona przez sąd drugiej instancji (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2001 r., I PKN 129/01, OSNP 2003 nr 18,

poz. 436 oraz z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205).

Pozorność czynności prawnej (w tym wypadku - umowy o pracę nakładczą)

jest przede wszystkim okolicznością faktyczną, której ustaleniem Sąd Najwyższy

jest związany w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.). Wobec tego

przedstawianie w skardze kasacyjnej jako istotnego zagadnienia prawnego

problemu, który dotyczy sfery faktów, a nie wykładni prawa, nie może być podstawą

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6

listopada 1996 r., II UKN 9/96, OSNAPiUS 1997 nr 11, poz. 201; z dnia 23 stycznia

1997 r., I CKN 51/96, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 79; z dnia 18 maja 2006 r., II UK

164/05, PiZS 2006 nr 9, s. 33 oraz z dnia 28 kwietnia 2010 r., II UK 334/09, LEX nr

604221).

Nadto, w sprawach o analogicznej podstawie faktycznej i prawnej, jak

rozpoznawana,

Sąd

Najwyższy

odmówił

przyjęcia

skarg

kasacyjnych

do

rozpoznania z powołaniem się na wskazane wyżej argumenty (postanowienia z

dnia 29 września 2009 r., I UK 162/09, I UK 163/09, I UK 165/09; z dnia 22 kwietnia

2011 r., I UK 27/11, I UK 28/11 oraz z dnia 27 czerwca 2011 r., I UK 91/11 niepublikowane). W skardze kasacyjnej ubezpieczonej nie przedstawia zaś

żadnych innych, dodatkowych okoliczności, które dawałyby Sądowi Najwyższemu

podstawę do wydania odmiennego orzeczenia.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i orzekł o

kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. i § 12 ust. 4 pkt

2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).