I UK 311/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 311/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania T. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 1 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację T. S. od

wyroku z dnia 6 października 2010 r. Sądu Okręgowego, którym oddalono

odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7

grudnia 2009 r. odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w

związku z wypadkiem przy pracy.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił rażące naruszenie prawa

materialnego, a w szczególności art. 12 i art. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanej dalej

jako ustawa emerytalna) polegające na przyjęciu, iż nie zachodzą podstawy do

uznania, że skarżący jest zdolny do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami,

podczas gdy zważywszy na posiadane kwalifikacje (wykształcenie zawodowe -

traktorzysta, górnik) ujawnione przez biegłych liczne choroby i schorzenia, w

szczególności ortopedyczne i neurologiczne powodują, iż wnioskodawca nie jest

zdolny do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został po

pierwsze tym, że „wydaje się ona oczywiście uzasadniona” oraz po drugie występowaniem istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wyjaśnienia

przepisów budzących poważne wątpliwości, wymagające rozstrzygnięcia, czy treść

normy wynikającej z art. 12 ust. 1 i 2 i art. 13 ustawy emerytalnej w sytuacji

skarżącego posiadającego wykształcenie zawodowe i wykonującego zawody

traktorzysty i górnika, u którego ujawniono liczne choroby i schorzenia, w

szczególności ortopedyczne i neurologiczne pozwala na przyjęcie że jest zdolny do

pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 3984 § 2 k.p.c. wymaga, aby wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 398 4 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Uzasadnienie wniosku natomiast powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia

skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Spełnienie wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c.

powinno zatem przybrać formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wskaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Poprzestanie w tym zakresie na sformułowaniu podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnieniu

jest

niewystarczające,

bo

chociaż

przy

konstruowaniu

obu

wymaganych elementów skargi argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

bada je na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne „na pierwszy rzut oka”

(prima facie) i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za

błędny i jego wzruszenia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, niepublikowane i orzeczenia tam powołane).

Jest tak dlatego, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania koniecznej jest

wykazanie kwalifikowanej podstawy naruszenia konkretnych i powołanych w

podstawach

kasacyjnych

przepisów prawa

materialnego

lub procesowego

widocznej przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez wdawania się w

pogłębioną analizę prawną. Tymczasem skarżący w ogóle nie podejmuje próby

wykazania istnienia tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,

poprzestając na stwierdzeniu, że „wydaje się”, iż przesłanka ta zachodzi. Zresztą

sprzeciwia się takiej możliwości już tylko jednoczesne powołanie się przez

skarżącego na występowanie na tle wymienionych przez niego przepisów

zagadnień prawnych i wątpliwości interpretacyjnych o charakterze tak istotnym, że

wymagającym zaangażowania Sądu Najwyższego.

Zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,

których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie

zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi

zostało sformułowane, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy

jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN

649/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Z kolei odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne

wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

niepublikowane). W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie

zachodzą

okoliczności

uzasadniające

zmianę

tego

poglądu.

Ponadto

rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może

się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem

zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które

można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze

prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5).

Wbrew

prezentowanemu

w

skardze

stanowisku,

wskazane

przez

skarżącego przepisy nie wymagają wykładni ani nie występuje na ich tle istotne

zagadnienie prawne, gdyż orzecznictwo Sądu Najwyższego w kwestii przesłanek

nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest bogate i ugruntowane.

Już w wyroku z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98 (OSNAPiUS 2000 nr 16,

poz. 624), jaki zapadł pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr

40, poz. 267 ze zm.), Sąd Najwyższy wskazał, że ocena istnienia niezdolności do

pracy powinna uwzględniać aspekt biologiczny (medyczny) oraz obiektywną

możliwość

podjęcia

przez

ubezpieczonego

dotychczasowego

lub

innego

zatrudnienia, zgodnie z poziomem jego kwalifikacji, wykształcenia, wieku i

predyspozycji psychofizycznych. Ta linia orzecznictwa jest kontynuowana także

pod rządami obowiązującej ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy wielokrotnie

podkreślał, że o niezdolności do pracy nie decyduje biologiczny stan kalectwa lub

choroby, niemający wpływu na zdolność do pracy, lecz koniunkcja niezdolności do

pracy z niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu (wyrok z dnia

14 czerwca 2005 r., I UK 278/04, LEX nr 375618); że niezdolność do wykonywania

pracy dotychczasowej nie jest wystarczająca do nabycia prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy, jeżeli wiek, poziom wykształcenia i predyspozycje

psychofizyczne usprawiedliwiają rokowanie, iż mimo upośledzenia organizmu

możliwe

jest

podjęcie

innej

pracy

w

tym

samym

zawodzie

albo

po

przekwalifikowaniu zawodowym (wyrok z dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 299/04,

OSNP 2006 nr 5-6, poz. 93); że istnienie schorzeń powodujących konieczność

pozostawania w stałym leczeniu nie stanowi samodzielnej przyczyny uznania

częściowej niezdolności do pracy, chociaż w pewnych okresach wymaga

czasowych zwolnień lekarskich (wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. II UK 288/04, OSNP

2006 nr 5-6, poz. 99). W wyrokach z dnia 9 marca 2006 r., II UK 98/05 (OSNP 2007

nr 5-6, poz. 77) oraz z dnia 18 maja 2006 r., II UK 156/05 (Lex Polonica nr

1917665) Sąd Najwyższy wyraźnie zaznaczył, że uprawnienia do renty z tytułu

niezdolności do pracy nie można wywodzić jedynie z przesłanek przewidzianych w

art. 13 ustawy o emeryturach i rentach, bowiem odnoszą się one tylko do ustalania

stopnia lub trwałości niezdolności do pracy. Te przesłanki nie mają znaczenia, jeżeli

aspekt biologiczny (medyczny) wskazuje na zachowanie zdolności do pracy.

Również w wyroku z dnia 25 stycznia 2010 r., I UK 215/09 (LEX nr 577815)

stwierdzono, że okoliczności określone w art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej nie

dotyczą osoby, która zachowała zdolność do zatrudnienia w ramach posiadanych

kwalifikacji formalnych lub rzeczywistych.

Sąd Najwyższy nie dostrzega w skardze kasacyjnej wystarczających

argumentów przemawiających za odstąpieniem od tej wykładni, tym bardziej że

treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazuje na to, iż

skarżącemu w rzeczywistości chodzi o ocenę prawidłowości stanowiska Sądu

Apelacyjnego w przedmiocie ustalenia braku istnienia u niego niezdolności do

pracy w związku z wypadkiem przy pracy.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.