Supreme Court rules disability pension requires work-related events, not student status, under Social Security Act.

Wyrok z dnia 13 lipca 2005 r.

I UK 311/04

Przesłanki przyznania renty z tytułu zatrudnienia, a nie renty szczególnej

(uczniowskiej), stanowią zdarzenia powstałe w okresach zatrudnienia albo

okresach zrównanych z nimi, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2005 r. sprawy z

odwołania Ireneusza Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w B. o rentę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z dnia 31 sierpnia 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. decyzją z dnia 30 czerwca

2003 r. odmówił Ireneuszowi Ł. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy na

podstawie art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). ZUS miał na uwadze dwie okoliczności. Po pierwsze, że lekarz orzecznik ZUS, po analizie dokumentacji medycznej oraz badaniu przedmiotowym wnioskodawcy, orzeczeniem z dnia 9

czerwca 2003 r. nie stwierdził niezdolności do pracy. Po drugie, że wnioskodawca

udowodnił łączny staż pracy wynoszący 2 lata, 7 miesięcy i 4 dni, zamiast wymaganych 4 lat.

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku po rozpoznaniu odwołania Ireneusza Ł. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres

od 21 marca 2003 r. do 1 września 2005 r. W pozostałym zakresie odwołanie oddalił.

Sąd pierwszej instancji w celu oceny stanu zdrowia wnioskodawcy dopuścił

dowód z opinii lekarzy biegłych sądowych. Biegły neurolog ustalił, że odwołujący jest

nadal, od 1992 r. częściowo niezdolny do pracy na okres dwóch lat, od września

2003 r. W opinii uzupełniającej biegły neurolog ustosunkowując się do zarzutów lekarza orzecznika podtrzymał swoje stanowisko. Kolejną opinię sporządził inny specjalista neurolog z udziałem lekarza psychiatry. Lekarze w tym składzie potwierdzili

ocenę stanu zdrowia dokonaną w pierwszej opinii biegłego neurologa. Uznali oni

nadto, że stan zdrowia Ireneusza Ł. uległ pogorszeniu w ramach częściowej niezdolności do pracy, w czasie zatrudnienia, to jest 16 stycznia 2002 r. Stanowisko to biegli

podtrzymali składając wyjaśnienia na rozprawie. Sąd opierając się na tych opiniach

ustalił, że odwołujący się jest niezdolny do pracy od 30 sierpnia 1992 r. (data wypadku komunikacyjnego) oraz że niezdolność do pracy uległa istotnemu pogorszeniu w

czasie zatrudnienia, to jest 16 stycznia 2002 r. Sąd ustalił także, że Ireneusz Ł. był

uprawniony do renty uczniowskiej przy stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy

od 1 lutego 1993 r., a następnie pomimo stwierdzenia częściowej niezdolności do

pracy orzeczeniem z 7 września 2000 r. z powodu błędu organu rentowego pobierał

rentę do 31 listopada 2001 r. W dniu 4 czerwca 1999 r. ubezpieczony uzyskał tytuł

magistra, a następnie pozostawał w zatrudnieniu od 23 sierpnia 1999 r., z przerwami

do 28 września 2002 r., łącznie przez 2 lata, 7 miesięcy i 4 dni. Spełnia zatem - według Sądu - warunki do przyznania renty ze względu na to, że istotne pogorszenie

stanu zdrowia nastąpiło 16 stycznia 2002 r., to jest w czasie zatrudnienia (23 sierpnia

1999 r. - 28 września 2002 r.), co odpowiada wymaganiom z art. 57 pkt 3 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS.

W apelacji organ rentowy zarzucił naruszenie art. 57 i art. 58 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Zdaniem organu rentowego wnioskodawca nie posiada okresu składkowego

i nieskładkowego wymaganego dla przyznania świadczenia.

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2004 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację organu

rentowego jako bezzasadną.

Sąd drugiej instancji nie podzielił twierdzenia organu rentowego, że Ireneusz

Ł. nie spełnia warunków do przyznania renty, gdyż nie ma wymaganego okresu

składkowego i nieskładkowego. Zdaniem Sądu drugiej instancji wymagany okres

składkowy i nieskładkowy wynosi w przypadku wnioskodawcy 1 rok, a nie 4 lata, jak

utrzymuje organ rentowy. Odwołujący się urodził się w 1973 r., uległ wypadkowi w

1992 r. i od tego czasu jest niezdolny do pracy, a zatem inwalidztwo powstało przed

ukończeniem 20 lat życia. Na podstawie art. 58 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej rok, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed

ukończeniem 20 lat. Nie ma przy tym znaczenia, że niezdolność do pracy powstała u

odwołującego się przed okresem składkowym i nieskładkowym, skoro uległa istotnemu pogorszeniu w czasie zatrudnienia. Według Sądu drugiej instancji data istotnego pogorszenia stanu zdrowia nie może przesądzać o wymaganym okresie zatrudnienia.

W kasacji organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i

oddalenie odwołania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 57 w związku z art. 58

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 58 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy, polegające

na przyjęciu, że wnioskodawca spełnia wszystkie warunki wymagane do uzyskania

renty z tytułu niezdolności do pracy określone w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, mimo tego, że ani przed dniem złożenia wniosku o rentę ani też przed

dniem powstania niezdolności do pracy nie ma on w ostatnim dziesięcioleciu wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, określonego w art. 58 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS w wymiarze przewidzianym w art. 58 ust. 1 pkt 4 tej

ustawy.

W odpowiedzi na kasację ZUS, Ireneusz Ł. podkreślił, iż spełnia wszystkie,

określone ustawą warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. W dniu

30 września 1992 r. uległ on wypadkowi komunikacyjnemu, którego skutki odczuwa

do dzisiaj. Zdaniem odwołującego się, kasacja złożona przez organ rentowy jest bezzasadna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestionowana w kasacji ocena prawna w zakresie zastosowania art. 57 i art.

58 ustawy o emeryturach i rentach z FUS opiera się na tych samych okolicznościach

faktycznych, które były podstawą wyroku Sądu pierwszej instancji. Ze względu na

podstawę kasacyjną istotne jest ustalenie, że niezdolność do pracy Ireneusza Ł. ma

swój początek w 1992 r., kiedy wnioskodawca miał 19 lat i nie będąc pracownikiem

uzyskał rentę inwalidzką (tzw. szkolną) na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, następnie pozostawał w zatrudnieniu pracowniczym (z przerwami od 23 sierpnia 1999 r. do 28

września 2002 r.), z tym, że w czasie zatrudnienia - 16 stycznia 2002 r. - nastąpiło

istotne pogorszenie jego stanu zdrowia. Kontrowersyjny - wynikający z kasacji - problem prawny wiąże się z ustaleniem objętego ryzykiem ubezpieczenia rentowego

zdarzenia, jako przesłanki renty z tytułu niezdolności do pracy przysługującej ubezpieczonemu, to jest kiedy powstała jego niezdolność do pracy w rozumieniu art. 57

ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, z uwzględnieniem warunku określonego w art. 57 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. W tej kwestii zastrzeżenia nasuwa stanowisko Sądu drugiej instancji, że należy brać pod uwagę wyłącznie zdarzenie wypadkowe z 1992 r.,a więc z okresu, w którym Ireneusz Ł. nie podlegał jeszcze powszechnemu ubezpieczeniu rentowemu z tytułu zatrudnienia, gdyż według Sądu Apelacyjnego - „data istotnego pogorszenia stanu zdrowia nie może

jednak przesądzać o wymaganym okresie zatrudnienia”. Nie ma racji Sąd Apelacyjny

powołując się na to, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 1998 r. II UKN

566/97, zajął „takie samo stanowisko w podobnej sprawie”. Nie były to bowiem podobne sprawy skoro w sprawie II UKN 566/97 inwalidztwo dotknęło osobę, która już

przed ukończeniem 20 lat życia pozostawała w zatrudnieniu. Natomiast w sprawie

rozpatrywanej, jeżeli chodzi o wydarzenie z okresu kiedy ubezpieczony nie miał 20

lat życia, to inwalidztwo dotyczy wówczas osoby niezatrudnionej, której prawo do

szczególnej renty wynikało ze szczególnych przesłanek określonych w przepisach

art. 63 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 14 grudnia 1982 r. Inaczej mówiąc, skoro przedmiotem

roszczenia rentowego Ireneusza Ł. nie jest szczególna tzw. uczniowska renta, ale

renta przysługująca ubezpieczonym z tytułu zatrudnienia, to jej podstawę powinny

stanowić zdarzenia powstałe w okresach zatrudnienia i innych związanych ze stosunkiem ubezpieczenia okresach, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17

grudnia 1998 r. Z tego względu Sąd pierwszej instancji zasadnie koncentrował

uwagę na ustaleniu sytuacji istotnego pogorszenia niezdolności do pracy ubezpie-

czonego w czasie jego zatrudnienia, jako zdarzenia, które oznaczało powstanie

wówczas niezdolności do pracy w rozumieniu przesłanek art. 57 ust. 1 pkt 1 i pkt 3

ustawy z 17 grudnia 1998 r.

Jeżeli zatem nie ma racji Sąd Apelacyjny odrywając swą ocenę prawną w zakresie zastosowania przepisów art. 58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. od niezdolności

do pracy Ireneusza Ł. powstałej w okresie jego zatrudnienia, to w konsekwencji - jak

to zasadnie zarzucono w kasacji organu rentowego - błędnie zastosowano art. 58

ust. 1 pkt 1 i nie wyjaśniono przesłanek zastosowania art. 58 ust. 1 pkt 3 tej ustawy.

Z powyższych przyczyn, uznając zasadność podstawy kasacji organu rentowego, Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 39313 § 1 k.p.c.