I UK 299/06 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 12 marca 2007 r.

I UK 299/06

Zmiany w organizmie powodujące przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku nie przesądzają o niezdolności do pracy, nawet częściowej, jeżeli została zachowana zdolność do wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami (art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca

2007 r. sprawy z odwołania Stanisława B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą

zawodową, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 19 kwietnia 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w C. odmówił przedłużenia wnioskodawcy Stanisławowi B. prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową wobec odzyskania zdolności

do pracy.

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 19 kwietnia

2004 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca pobierał rentę z tytułu niezdolności do

pracy od dnia 18 marca 1992 r. do dnia 31 stycznia 2003 r. Powołani przez Sąd bie-

gli lekarze neurochirurg-neurotraumatolog i chirurg naczyniowy rozpoznali u wnioskodawcy chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa o niewielkim nasileniu bez objawów

korzeniowych, stan po urazie głowy bez objawów ogniskowych uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, chorobę wibracyjną pochodzenia zawodowego bez

istotnego upośledzenia czynności rąk. W ocenie biegłego chirurga naczyniowego

stan zaawansowania zespołu Raynauda - postaci naczyniowej choroby wibracyjnej nie ogranicza obecnie sprawności wnioskodawcy w stopniu pozwalającym na przyjęcie częściowej niezdolności do pracy. Nie może on wprawdzie podejmować pracy

związanej z wibracją oraz narażeniem na zimno i wilgoć, ale mając sprawną funkcję

rąk może wykonywać szereg prac zgodnie z nabytymi umiejętnościami. Podzielając

opinie biegłych Sąd uznał, że wnioskodawca jako osoba zdolna do pracy, nie jest

uprawniony do renty na podstawie art. 17 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.).

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2006 r. [...]

oddalił apelację. Sąd Apelacyjny przeprowadził dowód z opinii Instytutu Medycyny

Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Biegli po przeprowadzeniu kilkudniowej obserwacji klinicznej rozpoznali liczne zmiany chorobowe, między innymi naczyniową

postać zespołu wibracyjnego i zespół Raynauda. Stwierdzili, że wnioskodawca, który

przepracował 10 lat jako górnik, nie jest obecnie niezdolny do pracy z powodu choroby zawodowej, gdyż nastąpiła remisja choroby i jedynie ze wskazań profilaktycznych nie powinien podejmować pracy w narażeniu na drgania mechaniczne. W opinii

uzupełniającej biegli powołali się na szeroką diagnostykę i szczegółowe badania oraz

próby mające na celu wykrycie następstw zdrowotnych narażenia zawodowego na

drgania mechaniczne. Stwierdzili, że sam wynik badania kapilaroskopowego nie

czyni wnioskodawcy niezdolnym do pracy, gdyż o zdolności do pracy decyduje stopień upośledzenia sprawności organizmu, w tym przypadku czynność chwytna i

sprawność rąk. Sąd Apelacyjny uznał wydane w sprawie opinie za wystarczające do

uznania, że wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy w związku z chorobą zawodową. Zdaniem Sądu lekarz medycyny pracy jest właściwym specjalistą do oceny

schorzenia zawodowego i jego wpływu na zdolność do pracy. Niezasadne jest więc

żądanie prowadzenia dalszego postępowania dowodowego tylko dlatego, że strona

jest niezadowolona z opinii biegłych. W związku z tym Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.

Od tego wyroku wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną, którą oparł na obu

podstawach wymienionych w art. 3983 § 1 k.p.c. Pierwszą podstawą jest naruszenie

prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 12 ust. 1 w związku z art. 12 ust.

3 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm.), „co polegało na przyjęciu, że ubezpieczony posiadający wykształcenie zawodowe górnicze i pracujący pod ziemią jako górnik strzałowy jest zdolny do

pracy w sytuacji, gdy nie może podejmować pracy związanej z wibracją i w narażeniu

na zimno i wilgoć”. Drugą podstawą jest naruszenie następujących przepisów postępowania: „art. 278 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, iż w sprawie złożyli opinię biegli sądowi

o specjalnościach odpowiednich do rodzaju schorzenia zawodowego, na które cierpi

ubezpieczony; art. 285 § 1 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie, co polegało na

sporządzeniu wniosków biegłego w sposób uniemożliwiający ocenę, czy są logiczne

oraz czy mają oparcie w stanie faktycznym sprawy; art. 286 k.p.c. przez niewezwanie

Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. do złożenia ustnych wyjaśnień co do sporządzonej przez nich opinii oraz niepowołanie biegłego chirurga naczyniowego; art. 290 § 1 k.p.c. przez przeprowadzenie dowodu z opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. mającej wyjaśnić wpływ choroby naczyniowej oraz zespołu Raynaud’a na zdolność ubezpieczonego do pracy w charakterze górnika w sytuacji, gdy Instytut ten nie zatrudnia lekarzy o specjalności chirurg

naczyniowy oraz nie posiada sprzętu diagnostycznego koniecznego do wykonaniu

takiego zadania; art. 328 § 2 k.p.c. przez powołanie w uzasadnieniu dowodów, które

w aktach sprawy się nie znajdują oraz okoliczności niewynikających z zebranego

materiału dowodowego”. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca podniósł, że skoro w

wyniku choroby zawodowej nie może pracować w narażeniu na niską temperaturę

otoczenia, wilgotność i drgania mechaniczne, to możliwość wykonywania pracy w

charakterze górnika jest wykluczona. Wynika z tego, że wnioskodawca stracił możliwości zarobkowe w stopniu znacznym w rozumieniu art. 12 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zatem powinna mu zostać

przyznana renta na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Opinia o stanie zdrowia wnioskodawcy została wydana bez udziału biegłego o specjalności chirurga naczyniowego.

Nie miał takiej specjalności powołany przez Sąd Okręgowy biegły chirurg Jan C. Instytut naukowy, z którego opinii korzystał Sąd Apelacyjny nie zatrudnia biegłego chirurga naczyniowego. Biegli powołani przez Sąd nie mieli odpowiedniej wiedzy dla

oceny wpływu choroby naczyniowej na zdolność do pracy. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezasadny jest zarzut, że w ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny naruszył przepis art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Przepis ten stanowi, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie

lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym

stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z

przedstawionych definicji wynika, że nie ma niezdolności do pracy w przypadku, gdy

naruszenie sprawności organizmu nie jest przeszkodą do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi lub możliwymi do nabycia kwalifikacjami. Zmiany w organizmie

powodujące przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, nie przesądzają o niezdolności do pracy, nawet częściowej, jeżeli

zdolność do wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami została zachowana. W

przypadku wnioskodawcy posiadającego wykształcenie zasadnicze zawodowe i doświadczenie w pracy górnika można mówić o kwalifikacjach do pracy fizycznej. Jeżeli

uzna się, że aktualny stan schorzenia zawodowego (remisja istniejącej poprzednio

choroby) nie ogranicza w stopniu znacznym jego zdolności do pracy fizycznej, nie

ma niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.

Oceny takiej można było dokonać przy przyjęciu, że wnioskodawca zachował pełną

sprawność a jedynie ze względów profilaktycznych powinien unikać pracy w warunkach mogących wpłynąć na pogorszenie jego stanu zdrowia.

Jednakże będące podstawą oceny prawnej ustalenia faktyczne, oparte na

opiniach biegłych lekarzy, zostały w skardze kasacyjnej zakwestionowane zarzutem

wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego z naruszeniem przepisów

regulujących to postępowanie. W tym zakresie skarga jest uzasadniona. Zgodnie z

art. 278 § 1 k.p.c. sąd powołuje biegłego w wypadkach wymagających wiadomości

specjalnych. Ocena aktualnego stanu choroby zawodowej wnioskodawcy - naczyniowej postaci zespołu wibracyjnego i zespołu Raynauda - wymagała powołania biegłego specjalisty z zakresu chirurgii naczyniowej. Dowód z opinii biegłego o takiej

specjalności dopuścił Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 16 czerwca

2003 r. i zlecił wykonanie opinii Janowi C. doktorowi nauk medycznych w zakresie

chirurgii. Kwalifikacje tego biegłego, jako nieposiadającego specjalności w zakresie

chirurgii naczyniowej, wnioskodawca kwestionował w postępowaniu apelacyjnym (w

piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2006 r.) wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu chirurgii naczyniowej. Wątpliwości co

do specjalności biegłego nie zostały przez Sąd Apelacyjny wyjaśnione, chociaż Sąd

ten uznał, że rozstrzygnięcie co do istnienia lub braku niezdolności do pracy wymaga

poszerzenia postępowania dowodowego. Opinię zbieżną z opiniami biegłych powołanych przez Sąd pierwszej instancji wydali biegli z Instytutu Medycyny Pracy, jednakże ta opinia została wydana bez udziału specjalisty z zakresu chirurgii naczyniowej. Sąd Apelacyjny poprzestał na tej opinii, mimo że wątpliwości co do stopnia nasilenia choroby zawodowej wnioskodawcy nie zostały wyjaśnione. Zaniechanie wyjaśnienia przy pomocy biegłego lekarza z zakresu chirurgii naczyniowej okoliczności

decydujących o istnieniu lub braku niezdolności do pracy wnioskodawcy stanowi naruszenie art. 286 k.p.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.