I UK 292/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 292/07

POSTANOWIENIE

Dnia 29 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania M. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 kwietnia 2007 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Ubezpieczony M. P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 kwietnia 2007 r., z jego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 17 stycznia 2005 r., obejmującej go ubezpieczeniem

emerytalnym, rentowym, wypadkowym w okresach podanych w tej decyzji.

Wyrokiem tym Sąd Apelacyjny oddalił jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego –

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalającego jego odwołanie od

powyższej decyzji organu rentowego.

W podstawach kasacyjnych skarżący wskazał naruszenie prawa

materialnego – art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U z 2007 r. nr 11,

poz. 74 ze zm.) poprzez przyjęcie, że pomimo faktycznego okresowego

zaprzestania działalności gospodarczej przez odwołującego się, podlega on

obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia tej działalności w

okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji oraz art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że

ciężar dowodu w zakresie okoliczności stanowiących podstawę zakwestionowania

deklaracji zgłoszeniowej obejmującej przerwę w działalności gospodarczej

spoczywa w całości na ubezpieczonym. Skarżący zarzucił także naruszenie prawa

procesowego – art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 378

k.p.c., art. 380 k.p.c. i art. 381 k.p.c.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący

wskazał

na

konieczność

ukierunkowania postępowania sądu

ingerencji

Sądu

Najwyższego

celem

„w stronę dokładniejszego, niż to miało

miejsce w niniejszej sprawie, rozważenia szczegółowych okoliczności i motywów,

które zadecydowały o okresowym wstrzymaniu przez ubezpieczonego prowadzenia

działalności gospodarczej, w kontekście problematyki obowiązku opłacania składek

na ubezpieczenie społeczne” tak, jak to czynił Sąd Najwyższy w innych

rozstrzygnięciach. Skarżący odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11

stycznia 2005 r. w sprawie I UK 105/04, w którym nie wykluczono co do zasady

sytuacji, w której pomimo formalnego pozostawania przedsiębiorcy w gminnym

rejestrze

działalności

gospodarczej,

z

uwagi

na

faktyczne

zaprzestanie

prowadzenia działalności, ustaje obowiązek uiszczania składki na ubezpieczenie

społeczne oraz do wyroku w sprawie I UK 285/04, zgodnie z którym nie można co

do zasady uznawać za naganną woli ubezpieczonego nakierowanej na przerwanie

uiszczania składek, o ile ta znajdzie wyraz w realnie istniejącej przerwie w

wykonywaniu działalności gospodarczej. Stwierdził, że Sąd Apelacyjny nie

zanegował rzeczywistego charakteru przerw w prowadzeniu przez odwołującego

się działalności gospodarczej, ale z góry odrzucił ich znaczenie dla rozstrzygnięcia

przedmiotowej sprawy. Założył bowiem, że w świetle ciągłego charakteru

działalności gospodarczej i zasady ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka

gospodarczego, nie jest możliwa do obrony teza o niepodleganiu obowiązkowi

uiszczania składek pomimo zarejestrowania w działalności ewidencji gospodarczej.

Ostatecznie skarżący wywiódł, że ingerencja Sądu Najwyższego polegać by miała

na ostatecznym potwierdzeniu, czy każdy z przypadków zgłoszonej organowi

rentowemu przerwy w prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej należy

oceniać indywidualnie pod kątem faktycznego zaprzestania realizowania tej

działalności, czy też orzecznictwo w tego rodzaju sprawach winno ulec

radykalizacji, zgodnie z poglądem przedstawionym przez Sąd Apelacyjny. Nadto,

skarżący stwierdził, że przedstawione w obu tych orzeczenia poglądy, dotyczące

prawa organu do kontroli realnego zaprzestania prowadzenia działalności

gospodarczej, stały się podstawą do sformułowania przez skarżącego pytania o

rozkład ciężaru dowodu w wykazaniu okoliczności świadczących o prowadzeniu

działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego, to na organie rentowym spoczywa

obowiązek wykazania tych aspektów, z których wynikałoby, iż nie miał zamiaru

przerywania działalności, a jedynie np. oczekiwał na kolejne zlecenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 3984 § 1 pkt 3 ustanawia wymóg zawarcia w skardze kasacyjnej wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia. Przepis art. 398 9 § 1 k.p.c.

sformułowany został jako przepis określający przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Dwie pierwsze, przywołane wyżej, przesłanki tzw. „przedsądu” dotyczyć

muszą przepisów powołanych w podstawach kasacyjnych, bowiem zgodnie z art.

39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach podstaw.

Jednakże sam fakt, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

odwołuje się do przepisów wskazanych w jej podstawach, nie stanowi o tym, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, lub że istnieje potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. Nie chodzi bowiem o jakiekolwiek zagadnienie

prawne, sformułowane na podstawie tych przepisów, bądź o jakiekolwiek

wątpliwości interpretacyjne tych przepisów.

Problem prawny, ujęty w skardze

kasacyjnej, dotyczyć musi kwestii decydującej o rozstrzygnięciu sprawy, nie może

być dla niej prawnie obojętny. Innymi słowy, w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, bądź zachodzi konieczność wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów tylko wtedy, kiedy wynik sprawy uzależniony jest od interpretacji przepisów

przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (por.

postanowienie SN z dnia 26 września 2005 r. II PK 98/05 (OSNP 2006 r. nr15-16,

poz. 243).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej odwołuje się wprawdzie

do podstaw kasacyjnych, lecz przedstawione w nim zagadnienia prawne, tak

dotyczące kwestii pojmowania pojęcia „zaprzestanie prowadzenia działalności

gospodarczej” w rozumieniu przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, jak i problemu rozkładu ciężaru dowodu

dotyczącego tego zagadnienia nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Wprawdzie Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że ustawa o systemie ubezpieczeń

społecznych

nie

przewiduje

„zawieszania

działalności

gospodarczej”,

a

zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej trzeba rozumieć jako jej

„wyrejestrowanie” z ewidencji działalności gospodarczej, powołując się na

stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r. I UK 95/05

(OSNP 2006 nr 19 – 20, poz. 311), jednakże skarżący błędnie wywodzi, że

rozstrzygnięcie tego Sądu opiera się wyłącznie na zanegowaniu możliwości

dowodzenia przez stronę, że faktycznie zaprzestała prowadzenia pozarolniczej

działalności gospodarczej z tego względu, że nie „wyrejestrowała” jej z ewidencji

działalności gospodarczej. Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że odwołujący się

w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji zatrudniał pracowników i uczniów, i

składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu ich zatrudnienia opłacane były za całe

miesiące.

Ta

zarejestrowania

zatem

okoliczność,

działalności

a

nie

fakt

gospodarczej,

stała

się

formalnego

podstawą

do

ustalenia, że odwołujący nie zaprzestał w tych okresach prowadzenia działalności

gospodarczej – co wynika wprost z uzasadnienia Sądu Okręgowego. Sąd

Apelacyjny z kolei stwierdził poprawność ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego,

nie uwzględniając tym samym zarzutu apelującego naruszenia art. 233 k.p.c. Dalej

wywiódł, że Sąd Okręgowy, analizując stan faktyczny sprawy pod kątem

wskazówek zawartych w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r. I UK

105/04 (OSNP 2005 nr 13, poz. 198), z których wynika, że tylko w przypadku

jednoczesnego zgłoszenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zaprzestania

prowadzenia działalności gospodarczej i zaistnienia rzeczywistej

przerwy w

prowadzeniu tej działalności ustaje obowiązek ubezpieczenia, doszedł do

prawidłowych wniosków, iż zasadne jest objęcie odwołującego się ubezpieczeniem

społecznym w okresach zgłaszanych przez niego przerw. Stanowisko zatem Sądu

Apelacyjnego o prowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej opiera

się także na ustaleniu, że nie doszło w niniejszej sprawie do faktycznego

zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo, Sąd Apelacyjny,

wskazując, że nie doszło do faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności

gospodarczej, stwierdził, że charakter i sposób prowadzenia działalności, jaką

zajmuje się ubezpieczony, nie uzasadniają twierdzenia, że działalność ta nie była

prowadzona w okresach zgłaszanych przerw, bowiem z istoty tej działalności

wynika, że prowadzący ją ponosi ryzyko gospodarcze. Oznacza to, iż okresy czasu,

w których nie są wykonywane żadne efektywne czynności (przynoszące dochód),

ponieważ przedsiębiorca np. poszukuje nowych zleceń, czy też na zlecenia

oczekuje, są również okresem prowadzenia działalności gospodarczej. Zatem

wyrażony w pisemnych motywach rozstrzygnięcia dalej idący pogląd co do

doniosłej roli faktu „niewyrejestrowania” tej działalności nie zadecydował sam w

sobie o rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy. Innymi słowy, Sąd Apelacyjny

rozważał oba poglądy dotyczące tej kwestii i doszedł do wniosku, że, niezależnie

od faktu „niewyrejestrowania” działalności gospodarczej, nie doszło również do

faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej w okresach wskazanych w

decyzji, co wynika z ustalonych przez Sąd Okręgowy faktów. Zatem problem

prawny przedstawiony w skardze, sprowadzający się do rozstrzygnięcia, który z

tych poglądów jest trafny, nie będzie miał wpływu na wynik sprawy. Dla jej

rozstrzygnięcia bez wpływu jest również problem rozkładu ciężaru dowodu, bowiem

to właśnie organ rentowy w zaskarżonej decyzji z dnia 17 stycznia 2005 r. dowodził

niezaprzestania przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej w

okresach wskazanych w decyzji, odwołując się między innymi do faktu zgłoszenia

w tych okresach do ubezpieczenia pracowników i uczniów i opłacania za nich

składek na ubezpieczenia społeczne za pełne miesiące.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.