I UK 29/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 29/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)‎SSN Maciej Pacuda‎SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) w sprawie z odwołania S. M.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.‎o emeryturę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 marca 2018 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt III AUa (…), oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt III AUa (…), Sąd Apelacyjny w K. - w sprawie z wniosku S. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. - oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z 17 września 2015 r., sygn. akt VII U (…), oddalającego odwołanie S. M. od decyzji organu rentowego z dnia 28 lipca 2014 r., odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury z uwagi na to, że na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udokumentował on 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a jedynie 24 lata, 10 miesięcy i 5 dni.Sąd podkreślił, że zasadniczą kwestią w rozpatrywanej sprawie było to, czy wnioskodawca legitymuje się na dzień 31 grudnia 1998 r., stażem ubezpieczeniowym w wymiarze co najmniej 25 lat, od czego uzależnione jest jego prawo do emerytury na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.; dalej jako ustawa emerytalna). Sąd podzielił stanowisko zaskarżonego wyroku, że brak jest podstaw do zaliczenia do stażu pracy okresu zatrudnienia w C. od 1 czerwca 1975 r. do 3 października 1975 r., ponieważ brak jest dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca był tam faktycznie zatrudniony. W konsekwencji nie było podstaw do przyznania S. M. prawa do emerytury.Sąd przypomniał, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Wewnętrzne postępowanie organu rentowego po wniesieniu odwołania regulują przepisy odrębne (np. art. 115 i n. ustawy emerytalnej). Sąd ustalił, że w rozpatrywanej sprawie wniesiono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lipca 2014 r., w której organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury. Na skutek wniesionego przez wnioskodawcę odwołania od tej decyzji organ rentowy - rozpoznając ponownie przesłanki do tego świadczenia - jeszcze raz dokonał analizy akt świadków R. W. i S. K. i wydał w oparciu o ten sam wniosek z dnia 30 kwietnia 2014 r. ponowną decyzję odmowną w dniu 28 lipca 2014 r.

Składając odpowiedź na odwołanie przekazał także odwołanie wnioskodawcy od decyzji z dnia 28 lipca 2014 r. i jakkolwiek Sąd pierwszej instancji w komparycji wyszczególnił tylko tę ostatnią decyzję, to w istocie sprawa toczyła się o wcześniejszą emeryturę, a postępowanie pierwszoinstancyjne objęło przesłanki odmawiające przyznania świadczenia przyjęte w obu decyzjach. Sąd - uwzględniając to, że wnioski dotyczące istoty sprawy były tożsame, gdyż dotyczyły żądania przyznania wcześniejszej emerytury oraz uwzględniając odformalizowanie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych - nie podzielił zarzutu apelacji w zakresie naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzucanego naruszenia przepisów postępowania o związaniu organu rentowego uprzednio wydaną decyzją przez ponowne wydanie decyzji o tożsamej treści w sprawie, która została zakończona decyzją z 2 lipca 2014 r.Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy.

Skargę oparto na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) i zarzucono naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 4779 § 2 k.p.c. przez merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, co do której powinna być stwierdzona nieważność postępowania. W ocenie skarżącego utrzymano w mocy decyzję ZUS wydaną w sprawie o emeryturę, która została już poprzednio przez ZUS rozstrzygnięta inną decyzją - również zaskarżoną do sądu, co do której z niewiadomych przyczyn sąd jednak w ogóle nie wydał rozstrzygnięcia - doprowadzając tym samym do sytuacji, w której w obrocie prawnym istnieją dwie tożsame co do sentencji decyzje ZUS wydane na skutek jednego wniosku o emeryturę, które różni jedynie w niewielkim stopniu uzasadnienie.Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji z obowiązkiem orzeczenia o kosztach postępowania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna ubezpieczonego nie jest uzasadniona, gdyż nie doszło do nieważności postępowania.Przedmiotem sporu była kwestia prawa do emerytury, jednak skarga kasacyjna nie zarzuca naruszenia przepisów prawa materialnego, w sposób „milczący” aprobując prawidłowość rozstrzygnięcia tej sprawy w zaskarżonym wyroku.

Skarga kasacyjna akcentuje wyłącznie fakt, że organ rentowy wydał w tej sprawie dwie decyzje, z których tylko ta druga stała się przedmiotem rozpoznania sądów.W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. W konsekwencji - przedmiot sporu sądowego musi mieścić się w zakresie przedmiotowym decyzji organu rentowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2017 r. w sprawie I UK 371/16, LEX nr 2397631 i przytoczone w nim orzecznictwo).Jeżeli organ rentowy uzna odwołanie za słuszne w całości lub w części, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania.

Procedurę tę określa się mianem samokontroli (autoweryfikacji) organu rentowego stosowaną w sprawach z zakresu powszechnych i rolniczych ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 83 ust. 6-7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.), a w dziedzinie ubezpieczenia społecznego rolników w związku z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (aktualny jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.) i art. 4779 § 2 zdanie drugie i trzecie k.p.c. K.

Antonów w Komentarzu do Kodeksu postępowania cywilnego zwrócił uwagę na niezsynchronizowanie wymienionych przepisów, gdyż na mocy art. 83 ust. 6-7 u.s.u.s. odwołanie można uwzględnić w całości lub w części, natomiast zgodnie z art. 4779 § 2 zdanie drugie k.p.c. odwołanie można uznać za słuszne wyłącznie w całości. Jest to wyraźne niedostosowanie regulacji kodeksowej do rozwiązań ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która rozszerzyła - w porównaniu do nieobowiązującego od dnia 1 stycznia 1999 r. art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - podstawy zmiany lub uchylenia decyzji również na sytuacje, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub Prezes KRUS uzna odwołanie za słuszne tylko w części.

Odwołaniu uwzględnionemu w całości nie nadaje się dalszego biegu (art. 83 ust. 6 zdanie drugie u.s.u.s. i art. 4779 § 2 zdanie trzecie k.p.c.). Jeżeli natomiast odwołanie nie zostało uwzględnione w całości, powinno być niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, skierowane do sądu wraz z uzasadnieniem (art. 83 ust. 7 u.s.u.s.) i aktami sprawy (art. 4779 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.).Odnosząc tę wykładnię do niniejszej sprawy Sąd Najwyższy uznał, że przedstawiony wyżej tryb procedowania przez organ rentowy nie został naruszony.

Ubezpieczony wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lipca 2014 r., w której organ ten odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury. Na skutek wniesionego przez wnioskodawcę odwołania od tej decyzji organ rentowy rozpoznał ponownie w ramach samokontroli spełnienie przesłanek do tego świadczenia i stwierdził, że nie ma podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji nawet w części. Ocenę swoją co do tej kwestii zawarł w decyzji z dnia 28 lipca 2014 r., w której równocześnie poinformował ubezpieczonego, że odwołanie dotyczące przyznania prawa do emerytury przekazuje do Sądu w celu rozpoznania odwołania.

Składając w Sądzie odpowiedź na odwołanie organ rentowy wniósł o wydanie orzeczenia dotyczącego decyzji z dnia 28 lipca 2014 r. Z tego względu Sąd pierwszej instancji w komparycji wyszczególnił tylko tę ostatnią decyzję. Działanie takie nie naruszało trybu procedowania (ponieważ odwołanie nie zostało uwzględnione w całości, zostało niezwłocznie skierowane do sądu wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy), a zwłaszcza nie powodowało nieważności postępowania. Pierwsza decyzja nigdy nie stała się prawomocna i została potwierdzona i „pochłonięta” przez drugą decyzję.Z uwagi na specyfikę postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedstawionej wyżej procedury autoweryfikacji decyzji organu rentowego nie można uznać za odnoszącą się do subsumcji art. 379 pkt 3 k.p.c. w kwestii toczenia się o to samo roszczenie między tymi samymi stronami sprawy wcześniej wszczętej, powodującej nieważność postępowania - tym bardziej, że w myśl art. 124 ustawy emerytalnej w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (a tylko w zakresie wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.c.).

Nieważność wynikająca z art. 379 pkt 3 k.p.c. związana jest ze stanem zawisłości sporu, który jest procesowym skutkiem doręczenia pozwu pozwanemu. Zakaz wytoczenia powództwa o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami dotyczy sytuacji, gdy w obu sprawach dotyczących tego samego roszczenia został doręczony odpis pozwu. Ponieważ odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełni rolę pozwu, do zastosowania (pozostającego w korelacji z art. 379 pkt 3 k.p.c.) art. 192 k.p.c. konieczne byłoby zatem wniesienie do sądu dwóch odwołań od tej samej decyzji organu rentowego lub wniesienia dwóch odwołań od decyzji dotyczących takiego samego rozstrzygnięcia.

Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie wystąpiła.Sądy w toku procesu rozpoznały, na skutek wniesienia jednego odwołania, istotę sprawy, która dotyczyła prawa do emerytury. Ponieważ nie wystąpiła nieważność postępowania, a skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia prawa materialnego, nie było podstaw do sugerowanego w skardze kasacyjnej uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.Na marginesie można dodać, że w celu wyeliminowania wątpliwości, czy doszło do rozpoznania decyzji z dnia 2 lipca 2014 r., potwierdzonej decyzją z dnia 28 lipca 2014 r.

Sąd pierwszej instancji mógł wymienić w komparycji wyroku również pierwszą decyzję. Jednak wyjaśnienie tej kwestii w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji usuwało wątpliwości w tym zakresie i nie powinno być asumptem do kontestowania wyroku w tym zakresie, bez podważania merytorycznej trafności orzeczenia.Reasumując - wydanie przez organ rentowy w procesie autoweryfikacji drugiej decyzji potwierdzającej prawidłowość pierwszej decyzji, zaskarżonej przez ubezpieczonego, powoduje, że przedmiotem rozpoznania sądowego jest ocena drugiej decyzji.

Brak adnotacji o pierwszej decyzji (zawierającej takie samo rozstrzygnięcie sprawy) w komparycji wyroku nie implikuje konieczności ponownego rozpoznania odwołania od pierwszej decyzji, ani nie powoduje nieważności postępowania z art. 379 pkt 3 k.p.c.Z powyższych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., orzeczono jak w sentencji wyroku. r.g.