I UK 280/04 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 14 czerwca 2005 r.

I UK 280/04

Korzystanie z urlopu wychowawczego lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) stanowi odrębny tytuł obowiązkowego ubezpieczenia społecznego (art. 9 ust. 6 tej ustawy), co w razie prowadzenia działalności pozarolniczej rodzi obowiązek opłacania składek z tytułu tej działalności,

bez względu na równoczesne pozostawanie w stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Roman

Kuczyński (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r.

sprawy z odwołania Beaty R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, na skutek kasacji odwołującej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Łodzi z dnia 22 czerwca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. decyzją z dnia 4 czerwca 2003

r. stwierdził, że Beata R. od dnia 20 sierpnia 2000 r. do dnia 17 lutego 2001 r. nie

podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu,

wypadkowemu i chorobowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w

P.P.H.U. „T.”, nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, natomiast podlegała w tym okresie

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 10 lipca 2003r. oddalił odwołanie ubezpieczonej od wyżej wymienionej decyzji.

Sąd pierwszej instancji wywiódł, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 1 i 5 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm.) obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają między innymi pracownicy oraz osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. Jednakże osoby będące pracownikami i spełniające jednocześnie warunki

do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy.

Sąd Okręgowy uznał, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego Beata

R. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia, ale z uwagi na

inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczenia, tj. prowadzenie pozarolniczej działalności, miała obowiązek opłacania składek.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 czerwca 2004 r. oddalił apelację

ubezpieczonej, podzielając w pełni argumentację Sądu pierwszej instancji.

W kasacji ubezpieczonej od powyższego orzeczenia zarzucono naruszenie

prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 6 w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez niesłuszne uznanie, że inne tytuły rodzące obowiązek ubezpieczeń społecznych, o których jest mowa w pierwszym

wyżej powołanym przepisie, nie obejmują obowiązku ubezpieczenia z tytułu pozostawania w stosunku pracy, jeżeli osoba pobierająca zasiłek macierzyński jednocześnie

pozostaje w stosunku pracy i prowadzi działalność gospodarczą, oraz niesłuszne

uznanie, że ubezpieczona pobierając zasiłek macierzyński w okresie 20 sierpnia

2000 r. - 17 lutego 2001 r. i jednocześnie będąc w tym samym czasie pracownikiem

w P.P.H.U. „T.” oraz prowadząc działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej

„B.” podlegała ubezpieczeniu nie z tytułu pozostawania w stosunku pracy, lecz ubezpieczeniu z tytułu działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do ustalenia, czy odwołująca korzystając z urlopu macierzyńskiego i prowadząc w tym samym czasie pozarolniczą działalność gospodarczą podlega z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu

emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, i czy w związku z tym zobowiązana jest

do uiszczenia zaległych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, zgodnie z

decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Ponadto w ocenie Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie należy ustalić, czy na podstawie unormowań ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych pobierany zasiłek

macierzyński stanowi odrębny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Zakres podmiotowy przymusu ubezpieczeń emerytalnego i rentowego wyznaczają

art. 6, 8 i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązkowym ubezpieczeniom podlegają (między innymi) „osoby fizyczne,

które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami” (art. 6 ust. 1 pkt 1), a

także te, które są „osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą”

(art. 6 ust. 1 pkt 5) oraz również osoby przebywające na urlopach wychowawczych

lub pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19). Ustawodawca przyjął zasadę przymusu ubezpieczeń z

jednego tytułu. Dlatego też, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, osoby będące pracownikami, „spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z innych tytułów”, są obejmowane ubezpieczeniami

tylko z jednego tytułu. Jak wynika z art. 9 ust. 6 ustawy w związku z jej art. 6 ust. 1

pkt 19, przymus ubezpieczenia w odniesieniu do osób pobierających zasiłek macierzyński istnieje tylko wtedy, gdy „nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i

nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych”. Z powołanych przepisów nie wynika przymus ich ubezpieczenia z tych innych tytułów. Wynika

z nich tyle tylko, że względem osób przebywających na urlopach macierzyńskim i

wychowawczym mających inny niż korzystanie z tych urlopów tytuł rodzący obowiązek ubezpieczenia, nie powstaje obowiązek ubezpieczeń na podstawie art. 6 ust. 1

pkt 19 ustawy.

Zasadniczą dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy jest kwestia, czy wnioskodawczyni korzystająca z urlopu macierzyńskiego miała w tym okresie inny tytuł

ubezpieczenia niż opisany w art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy, czy nie, a jeżeli miała - to z

którego tytułu obowiązana była do uiszczenia składek z ubezpieczenia społecznego.

W konsekwencji, czy będąc pracownikiem i podlegając z tego tytułu przymusowi

ubezpieczenia, powinna być objęta obowiązkiem ubezpieczeń z tytułu jednoczesnego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Urlop macierzyński (art.

180 k.p.) jest obligatoryjnym dla pracodawcy okresem zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy i jest zwolnieniem od pracy, podczas którego pracownik

nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. Utrata możliwości zarobkowania rekompensowana jest świadczeniami z zabezpieczenia społecznego - zasiłkiem macierzyńskim z chorobowego ubezpieczenia społecznego zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego

w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze

zm.). Skoro pracownik podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego nie zachowuje

prawa do wynagrodzenia, a zgodnie z art. 16 ust 2 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenie społeczne

pracowników finansują - w przypadku ubezpieczenia chorobowego w całości z własnych środków ubezpieczeni; w przypadku ubezpieczenia emerytalnego i rentowego

w równych częściach ubezpieczony i płatnik (pracodawca); w przypadku ubezpieczenia wypadkowego w całości płatnik (pracodawca) składek, mając jednocześnie na

uwadze, że na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek macierzyński jest objęty ubezpieczeniem chorobowym, to należy się zgodzić, że ustał

tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ze stosunku pracy. Tak więc przerwy w świadczeniu pracy z tytułu urodzenia dziecka i sprawowania nad nim osobistej

opieki mają skutek - po stronie pracownika - w postaci braku środków na uiszczenie

składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, które pochodzą w części z wynagrodzenia za pracę. Natomiast po stronie pracodawcy ze względu na brak świadczenia

pracy przez pracownika, odpada tytuł do ponoszenia kosztów składki ubezpieczenia

emerytalnego i rentowego z art. 16 ust. 8 ustawy systemowej, który stanowi, że w

przypadku osób pobierających zasiłek macierzyński składki ubezpieczenia emerytalnego i rentowego finansuje w całości budżet państwa. Z powyższego wynika, że

ustawodawca na czas opieki nad dzieckiem w miejsce stosunku pracy wprowadził

odrębny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w postaci zasiłku macierzyńskiego. Natomiast ze względu na przedmiot ubezpieczenia chorobowego,

ochrony takich zdarzeń jak wypadki przy pracy i choroby zawodowe, w czasie opieki

nad dzieckiem podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego osoby te nie podlegają

ubezpieczeniu wypadkowemu zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy systemowej.

Dlatego mając na uwadze art. 9 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że osoby przebywające na urlopach wychowawczych podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, jeżeli nie mają

ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obo-

wiązek ubezpieczeń społecznych oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy obejmujący obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność

gospodarczą oraz osobami z nimi współpracującymi - obowiązek ubezpieczenia

emerytalno-rentowego wnioskodawczyni przestał od dnia 20 sierpnia 2000 r. do 17

lutego 2001 r., wypływać z zatrudnienia, a powstał - z uwagi na korzystanie z urlopu

wychowawczego - z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Podobny pogląd

wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2003 r., II UK

157/02.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c.,

orzekł jak w sentencji.