I UK 271/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 271/18 POSTANOWIENIE Dnia 18 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania J. K.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Ł.‎o rentę rodzinną,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 czerwca 2019 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 marca 2018 r., III AUa […] Sąd Apelacyjny w […] oddalił odwołanie w wyniku zmiany wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z 14 marca 2017 r., VIII U […], zmieniającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Ł. (organ rentowy) z 29 lipca 2016 r. w ten sposób, że przyznał J. K. (wnioskodawczyni) prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu B. K..Skarga kasacyjna od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego została wniesiona przez wnioskodawczynię. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do przyjęcia oparty został na przesłance potrzeby wykładni przepisów, wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a mianowicie art. 58 ust. 4 w związku art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm. dalej jako ustawa emerytalna).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.Analogiczny problem prawny – dotyczący wykładni art. 58 ust. 4 w związku z art. 10 ust. 2 ustawy emerytalnej, czyli możliwości zaliczenia do okresów składkowych, od których zależą uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy, okresów ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki – był już przedmiotem analiz Sądu Najwyższego, który w wyroku z 5 kwietnia 2016 r., I UK 136/15 (LEX nr 2021926) przyjął, że niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej, polegająca na zaliczeniu do okresów składkowych, o których mowa w art. 6 tej ustawy, okresów ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki stosownie do treści art. 10 ustawy emerytalnej.

Przepis art. 10 ust. 2 ustawy emerytalnej zezwala na uwzględnianie przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy okresów ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 tej ustawy są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu, wyłącznie w zakresie uregulowanym w art. 57 ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 pkt 1-5 i ust. 2 ustawy emerytalnej.

Natomiast art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej stanowi lex specialis w stosunku do przesłanek określonych w art. 57 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 tej ustawy.Oznacza to, że art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej powinien być interpretowany ściśle (według reguł wykładni językowej, a nie systemowej) i stosowany w sposób restryktywny, ponieważ dopuszcza on – wyjątkowo, jedynie dla ubezpieczonych całkowicie niezdolnych do pracy, o długim stażu ubezpieczeniowym – możliwość złagodzenia warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o rentę lub powstania niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy emerytalnej).

Wobec wyraźnego pominięcia przez ustawodawcę w art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej okresów nieskładkowych, które należą do powszechnego systemu ubezpieczeń (art. 7 ustawy), nie jest również możliwe odwoływanie do okresów uzupełniających, o których stanowi art. 10 ustawy, i przyjęcie, że przepis ten ma szerszy zakres zastosowania niż wynika to z jego wykładni językowej (wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2019 r., I UK 401/17, LEX nr 2615086).Dodać należy, że konstrukcja art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej, w której odwołano się jedynie do okresów składkowych wymienionych w art. 6 tej ustawy, a nie również do okresów nieskładkowych (art. 7 ustawy) lub okresów uzupełniających (art. 10 ustawy), była zamierzona przez ustawodawcę i wynikała z przemyślanych oraz społecznie uzasadnionych założeń.

Chodziło o umożliwienie uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy przez ubezpieczonego całkowicie niezdolnego do pracy, o długim stażu ubezpieczeniowym (mianowicie takiego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6 ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny), nawet jeżeli nie jest w stanie wykazać „gęstości” ubezpieczenia przewidzianej w art. 58 ust. 2 ustawy emerytalnej. Jeżeli bowiem ubezpieczony może się wykazać 25- lub 30-letnim okresem opłacania składek na ubezpieczenie rentowe, czyli okresem składkowym (wyłącznie składkowym, a nie składkowym i nieskładkowym albo składkowym, nieskładkowym i uzupełniającym), to okres opłacania przez niego składek na ubezpieczenie rentowe jest na tyle długi, aby Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (wyodrębniony w ramach FUS fundusz rentowy) podjął w stosunku do niego wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy.

Poczynienie odstępstwa od tej zasady i przyjęcie, że także okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej), czyli okres wpłacania składek do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolników, a nie do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powinien być uwzględniony przy przyznawaniu prawa do renty i dokonywaniu wypłaty świadczenia rentowego z funduszu rentowego FUS, mogłoby doprowadzić do sytuacji, że w zamian za opłacanie niewysokich składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników ubezpieczony otrzymałby, nawet przy dużo krótszym stażu ubezpieczenia w powszechnym systemie (FUS) niż 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny, rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych.

Takiego niebezpieczeństwa nie niesie z sobą wykładnia zaproponowana w wyroku Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2016 r., I UK 136/15 i podtrzymana w wyroku Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2019 r., I UK 401/17, LEX nr 2615086; którą Sąd Najwyższy w obecnym składzie w całości potwierdza i popiera.Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. jak w sentencji.a