I UK 267/06 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 marca 2007 r.

I UK 267/06

Osoba, która nie została zaliczona do żadnej z grup inwalidów wojennych (wojskowych), ale doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach

określonych w art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9,

poz. 87 ze zm.), ma prawo do korzystania ze świadczeń z art. 45 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) na podstawie

decyzji organu rentowego ustalającej prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w

leki.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca

2007 r. sprawy z powództwa Władysława R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wydanie książeczki inwalidy wojennego, na skutek

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13

kwietnia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. (organ rentowy) decyzją z dnia

17 stycznia 2005 r. odmówił wydania Władysławowi R. (wnioskodawcy) książki inwalidy wojskowego. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał między innymi, że

wnioskodawca nie jest uprawniony do renty inwalidy wojennego lub wojskowego i nie

posiada orzeczenia stwierdzającego doznanie uszczerbku na zdrowiu w okoliczno-

ściach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca domagał się jej zmiany i

przyznania uprawnień do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków

podstawowych i uzupełniających przysługującym osobom, które doznały uszczerbku

na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów.

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r. oddalił odwołanie.

Sąd ustalił między innymi, że prawomocnymi decyzjami organu rentowego i prawomocnym wyrokiem Sąd Apelacyjnego w Łodzi wnioskodawcy odmawiano prawa do

renty inwalidy wojskowego, ponieważ niezdolność do pracy nie pozostaje w związku

z działaniami wojennymi lub równorzędnymi. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska

w Ł. orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2004 r. stwierdziła u wnioskodawcy między innymi bliznę uda lewego, ustalając, że pozostaje ona w związku z działaniami wojennymi. Sąd zważył, że stosownie do art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) dokumentem potwierdzającym prawo do korzystania z uprawnień, o których mowa w ustawie, jest książka inwalidy wojennego

(wojskowego) wystawiona przez organ rentowy. W myśl zaś § 1 rozporządzenia

Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie trybu wydawania i

anulowania książki inwalidy wojennego (wojskowego), dokumentów wymaganych do

jej wydania oraz wzoru książki inwalidy wojennego (wojskowego) (Dz.U. Nr 158, poz.

1653) organ rentowy po wydaniu decyzji o przyznaniu renty inwalidy wojennego oraz

renty inwalidy wojskowego wydaje niezwłocznie książkę inwalidy wojennego (wojskowego). Organ rentowy zatem zasadnie odmówił wydania książki inwalidy wojennego, (wojskowego) wnioskodawcy, któremu prawomocnie odmawiano statusu inwalidy wojennego (wojskowego) w konsekwencji ustalenia, że stwierdzona niezdolność

do pracy nie pozostaje w związku z działaniami wojennymi lub równorzędnymi. Sąd

stwierdził „na marginesie”, że wnioskodawca może ubiegać się o przyznanie uprawnień do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków podstawowych i

uzupełniających przewidzianych w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004

r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr

210, poz. 2135), ponieważ jest oczywiste, że wnioskodawca jako osoba, która do-

znała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jest uprawniony do

uzyskania przedmiotowego uprawnienia i otrzymania stosownego dokumentu potwierdzającego jego nabycie.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy od powyższego wyroku. Sąd stwierdził, że zakres podmiotowy

przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze

środków publicznych obejmuje osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, tj. osoby, które na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z dnia 1 lipca

1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 37, poz. 159)

oraz ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, miały

ustalony uszczerbek na zdrowiu i w związku ze zmianą przepisów utraciły prawo do

renty inwalidy wojennego (tzw. renty niskoprocentowe), a zachowały prawo do

świadczeń w naturze. Wnioskodawca nie miał ustalonego uszczerbku na zdrowiu

powstałego w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 lipca 1954 r., tj. na podstawie ustawy z dnia 18 marca 1921 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. R.P. Nr 32, poz. 195), nie mieści

się zatem w kręgu podmiotów uprawnionych do bezpłatnego zaopatrzenia w leki

podstawowe i uzupełniające. Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 3, poz. 11), która nie przewidywała już „rent

niskoprocentowych”, wprowadziła w art. 40 przedawnienie dla roszczeń o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed 1 lipca 1954 r. Obecnie nie ma

zatem podstawy prawnej do ustalenia czy wnioskodawca doznał uszczerbku na

zdrowiu w okolicznościach z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i

wojskowych oraz ich rodzin. Zgodnie z art. 57 tej ustawy wojskowe komisje lekarskie

ustalają bowiem jedynie związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z

działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową

oraz związek śmierci żołnierza z tymi działaniami lub tą służbą, a nie ich wpływ na

upośledzenie organizmu. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z

dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. Nr 273,

poz. 2711) do orzekania w tym przedmiocie nie są uprawnieni także lekarze orzecznicy i komisje lekarskie.

Wnioskodawca zaskarżył w całości powyższy wyrok Sądu drugiej instancji

skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1

pkt. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zakres art. 45

ust. 1 pkt 2 tej pierwszej ustawy obejmuje wyłącznie osoby, o których mowa w art. 61

ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.

Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji,

ewentualnie o uchylenie w całości również wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do rozpoznania temu Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Trafny jest zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz.

2135), który stanowi, że „osobom: (…) 2) które doznały uszczerbku na zdrowiu w

okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, (…), przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających”. Pogląd Sądu drugiej instancji, że „zakres podmiotowy przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych obejmuje osoby, o których mowa w art.

61 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin”

jest nieuzasadniony. Ten ostatni przepis stanowiący, że inwalidzi i wdowy, którzy w

myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy mieli prawo do

świadczeń w naturze mimo braku uprawnień do świadczeń pieniężnych, prawo to

nadal zachowują, jest przepisem przejściowym, który stanowi wyraz respektowania

przez ustawodawcę zasady praw nabytych i ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji

w nim unormowanych. Uznanie, że przepis ten wyznacza podmiotowy zakres stosowania przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych jest sprzeczne nie tylko z niebudzącym wątpliwości

interpretacyjnych brzmieniem tego przepisu, który nie zawiera odesłania do art. 61

ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, lecz

wyłącznie do art. 7 i 8 tej ustawy, ale podważa także normatywne znaczenie i cel

przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej

ze środków publicznych przez całkowicie bezpodstawne ograniczenie podmiotowego

zakresu jego zastosowania. Przepis ten - zgodnie z jego brzmieniem - ma bowiem

zastosowanie do osób, które doznały uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach

określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, a nie - jak uważa Sąd drugiej instancji - do inwalidów, którzy w myśl przepisów

obowiązujących przed wejściem w życie ustawy, tj. przed dniem 1 sierpnia 1974 r.,

mieli prawo do świadczeń w naturze.

Zasadnicze wątpliwości budzi dokonana przez Sąd wykładnia kolejnego przepisu przejściowego, a mianowicie przepisu art. 40 ust. 1 ustawa z dnia 23 stycznia

1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, który stanowił, że wnioski

o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954

r., nie zgłoszone w terminie do dnia 1 grudnia 1954 r., nie podlegają rozpatrzeniu;

przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1973 r., a zatem przed

dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (art. 86 pkt 8 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, Dz.U. Nr 53, poz.

341). Sąd interpretuje bowiem ten przepis jako wprowadzający przedawnienie dla

roszczeń o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed dniem 1

lipca 1954 r. i uniemożliwiający skuteczne żądanie ustalenia, że wnioskodawca doznał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Tymczasem przepis ten w żadnym

zakresie nie ograniczał uprawnień wnioskodawcy do żądania ustalenia tej treści, bowiem jest oczywiste, że wnioskodawca nie domaga się przyznania uprawnień przewidzianych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r., lecz uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. To, że uprawnienia te mają zbliżony lub podobny

charakter i treść, nie ma znaczenia prawnego dla rozpatrywanej sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w

leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających przysługuje osobom,

które spełniają kumulatywnie dwie przesłanki, a mianowicie: 1) doznały uszczerbku

na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, 2) nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł. orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2004 r.

stwierdziła u wnioskodawcy między innymi bliznę uda lewego, ustalając, że pozostaje ona w związku z działaniami wojennymi, (co może oznaczać, iż wnioskodawca

doznał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin) oraz że wnioskodawca

nie został zaliczony do żadnej z grup inwalidów. Z przepisu art. 45 ust. 3 ustawy o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych wynika, iż

osoby wymienione w art. 45 ust. 1 jako uprawnione do bezpłatnego zaopatrzenia w

leki są obowiązane do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu receptę

dokumentu potwierdzającego przysługujące uprawnienie. Przepisy ustawy nie określają, jakiego rodzaju dokument potwierdza uprawnienie do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających. Natomiast z art.

23c ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

wynika, iż dokumentem potwierdzającym prawo do korzystania z uprawnień, o których mowa w tej ustawie, jest książka inwalidy wojennego (wojskowego) wystawiona

przez organ rentowy. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z

dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie trybu wydawania i anulowania książki inwalidy

wojennego (wojskowego), dokumentów wymaganych do jej wydania oraz wzoru

książki inwalidy wojennego (wojskowego) organ rentowy po wydaniu decyzji o przyznaniu renty inwalidy wojennego oraz renty inwalidy wojskowego wydaje niezwłocznie książkę inwalidy wojennego (wojskowego). Skoro zatem organ rentowy prawomocną decyzją odmówił przyznania wnioskodawcy renty inwalidy wojennego, to brak

jest podstaw do skutecznego żądania wydania wnioskodawcy książki inwalidy wojennego (wojskowego).

Wystawiona przez organ rentowy książka inwalidy wojennego (wojskowego)

jest dokumentem potwierdzającym prawo inwalidy wojennego (wojskowego) do korzystania z uprawnień przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Książka ta nie może być natomiast wydana osobie, która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, a w konsekwencji

osoba ta, jako uprawniona - na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych - do bezpłatnego zaopatrzenia w leki nie jest obowiązana do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu

receptę książki inwalidy wojennego (wojskowego) jako dokumentu potwierdzającego

przysługujące jej uprawnienie. Nie zwalnia to jednak tej osoby z obowiązku przedstawienia stosownego dokumentu. Zgodnie z przepisem art. 57 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami wojennymi lub mającymi charakter

wojennych albo ze służbą wojskową oraz związek śmierci żołnierza z tymi działaniami lub tą służbą ustala wojskowa komisja lekarska, natomiast niezdolność do

pracy, datę jej powstania, związek niezdolności do pracy z działaniami wojennymi lub

mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową, związek śmierci ze służbą

wojskową żołnierza zwolnionego ze służby, który zmarł poza zakładem opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 1, oraz związek śmierci inwalidy ze służbą wojskową

ustala lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej (art. 57 ust. 2). Prawo do świadczeń ustala natomiast organ rentowy w drodze

decyzji (art. 56 ust. 2). Odnosząc te przepisy proceduralne do rozpoznawanej sprawy

należy przyjąć, że w sytuacji, gdy wojskowa komisja lekarska stwierdzi, jak w niniejszej sprawie, związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami

wojennymi lub mającymi charakter wojennych, natomiast lekarz orzecznik Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

nie stwierdzi niezdolności do pracy lub związku niezdolności do pracy z działaniami

wojennymi lub mającymi charakter wojennych, wówczas organ rentowy rozstrzygający sprawę w drodze decyzji nie może ograniczyć się do odmowy ustalenia prawa

do renty inwalidy wojennego, lecz powinien zbadać z urzędu, czy wnioskodawca

spełnia przesłanki, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i ustalić, czy przysługuje

mu prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki podstawowe i uzupełniające na podstawie tego przepisu.

Z art. 56 ust. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin wynika wprost, iż do postępowania w sprawie

ustalania prawa do świadczeń i wypłaty świadczeń stosuje się przepisy ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie zaś do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, umieszczonego w rozdziale I „Ogólne zasady postępowania” działu IX „Postępowanie w sprawach świadczeń i wypłata świadczeń”, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w

ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że

ustawa stanowi inaczej. Z powyższego wynika, iż w braku - zarówno w ustawie z

dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych jak i ustawie

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - przepisów określających tryb i formę, w jakiej należy ustalić prawo do świadczeń przysługujących na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoby,

która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin ale nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, zastosowanie

znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zatem przyjąć,

że osoba, która na podstawie decyzji organu rentowego ma ustalone prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki może na podstawie art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. żądać od

organu rentowego wydania stosownego zaświadczenia.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.