I UK 266/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 266/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza

w sprawie z odwołania G. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej G. SA

o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 lutego 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 16 lutego 2011 r. oddalił apelację ubezpieczonej

G. G. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 27

kwietnia 2010 r., którym oddalono jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z 18 grudnia 2009 r. Decyzją tą organ rentowy stwierdził, ze G. G. w

okresie od 1 maja 2006 r. do 11 marca 2008 r. nie podlegała ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę

nakładczą

zawartej

z

płatnikiem

składek

„M.”

Spółka

z

ograniczona

odpowiedzialnością. Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczona jako

prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zgłosiła się jako płatnik składek

w styczniu 2003 r. Następnie 1 maja 2006 r. zawarła umowę o pracę nakładczą ze

Spółką

„M.”

i

wybrała

tę

umowę

jako

tytuł

podlegania

obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym. Z tytułu wykonywania tej umowy o pracę nakładczą

płatnik składek wykazywał bardzo niskie podstawy ich wymiaru: od 4,43 zł do 32,43

zł. Ubezpieczona nie osiągała w okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę

nakładczą wynagrodzenia, określonego w § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów

z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę

nakładczą (Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.) mimo, że w umowie strony

określiły minimalną ilość pracy na 145 kompletów reklamowych miesięcznie za

wynagrodzeniem 3,50 zł brutto a zatem zagwarantowany w umowie przychód

wynosił 507,50 zł. Zbyt mała wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego przez

ubezpieczoną przesądziła o oddaleniu jej odwołania.

Sąd Apelacyjny uznał apelację ubezpieczonej wniesioną od tego wyroku za

niezasadną. Sąd Apelacyjny podniósł, że praca nakładcza była wykonywana przez

ubezpieczoną w sposób symboliczny a ponadto sama zatrudniała ona (i kontynuuje

tę działalność) na podstawie umów o pracę nakładczą ponad tysiąc osób

prowadząc własną

działalność gospodarczą. Zdaniem Sądu Apelacyjnego

wskazuje to jednoznacznie na pozorny charakter umowy o pracę nakładczą.

Ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku. Zaskarżonemu

wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię

oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 9 ust. 2

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w

związku z § 3 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w

sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. Skarżąca

wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania, podnosząc, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne i związana z tym potrzeba wykładni przepisu art. 83 § 1

k.c. budzącego poważne wątpliwości „w szczególności wyjaśnienia wymaga czy

umowa (o pracę nakładczą) jest nieważna z uwagi na jej pozorność stosownie do

art. 83 § 1 k.c. w sytuacji gdy umowa ta była faktycznie wykonywana ale w zakresie

mniejszym niż strony ustaliły w umowie” a ponadto - zdaniem skarżącej – „w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i związana z tym potrzeba wykładni

przepisu § 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w

sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą budzącego

poważne wątpliwości w szczególności wyjaśnienia wymaga: czy uzyskanie przez

nakładcę 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i

Polityki

Socjalnej

zwanego

„najniższym

wynagrodzeniem”

jest

elementem

konstrukcyjnym umowy o pracę nakładczą skoro § 11 tegoż rozporządzenia nie

uzależnia istnienia i ważności umowy o pracę nakładczą od zakresu jej wykonania”.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, gdy zachodzi nieważność

postępowania lub gdy skarga jest oczywiście uzasadniona.

Żadna z tych okoliczności nie występuje w tej sprawie. Skarżąca powołuje

się na występowanie istotnych zagadnień prawnych i potrzebę wykładni przepisów

prawnych. Tymczasem art. 83 § 1 k.c. nie budzi poważnych wątpliwości ani nie

wystąpiło w sprawie zagadnienie prawne w związku z jego zastosowaniem w tej

sprawie. Pozorność czynności prawnej w rozumieniu art. 83 k.c. jest pojęciem o

ustalonej w doktrynie i orzecznictwie treści i nie zachodzi potrzeba wykładni tego

przepisu. Natomiast, czy pozorność miała miejsce nie jest kwestią wykładni prawa

lecz jego subsumcji do ustalonych okoliczności faktycznych danej sprawy. Sąd

Najwyższy jest związany dokonanymi w sprawie okolicznościami faktycznymi

(art. 39813 § 2 k.p.c.). O zakwalifikowaniu umowy jako pozornej nie przesądziło

niewykonywanie tej umowy lecz minimalny zakres jej wykonywania w powiązaniu z

rozmiarem prowadzonej przez ubezpieczoną działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy miał też na uwadze, że problematyka zawarta w

sformułowanych w skardze zagadnieniach prawnych była już przedmiotem analizy

dokonanej przez Sad Najwyższy w wielu orzeczeniach. W wyroku z dnia 3 września

2010 r. (I UK 91/10 LEX nr 653668) Sąd Najwyższy zaakceptował pogląd wyrażony

we wcześniejszych wyrokach tego Sądu z 9 stycznia 2008 r. (III UK 73/07 LEX nr

356045 i III UK 74/07 LEX nr 376437), że pozorna umowa o pracę nakładczą, na

podstawie której strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych cech

(elementów) tego zobowiązania dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy w ilości

gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego

wynagrodzenia za pracę, nie stanowi uprawnionego tytułu podlegania obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę nakładczą (art. 6 ust. 1 pkt

2 w związku z art. 9 ust. 2 in fine ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych). Natomiast w wyroku z dnia 28 kwietnia 2010 r., (II UK

334/09 LEX nr 604221) Sąd Najwyższy przyjął, że istotnym elementem umowy o

pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy a tym samym

zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia. Jeśli strony umowy o pracę

nakładczą zawierają ją z zamiarem niedotrzymania tego warunku, w istocie ich

oświadczenia woli dotknięte są pozornością. Poglądy te zostały podtrzymane w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r. (I UK 191/10 LEX nr 896481).

Na tle okoliczności tej sprawy nie wyłoniła się potrzeba ponownego analizowania

tych zagadnień, które wobec ich wyjaśnienia w dotychczasowym orzecznictwie

straciły walor istotności.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do

rozpoznania (art. 3989 k.p.c.).