I UK 241/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 241/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania J. B. i Z. B.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziałowi Regionalnemu

w B.

o objęcie ubezpieczeniem,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 20 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonych od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 10 marca 2005 r., sygn. akt III AUa …/03,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w B.

decyzją z dnia 28 października 2002 r. zmieniła status ubezpieczonego Z. B. z

domownika na rolnika, a także w związku z tym stwierdziła podleganie

ubezpieczeniu społecznemu rolników w stosunku do jego żony J. B., zobowiązując

ją do zapłaty zaległych składek za okresy nie podlegania innemu ubezpieczeniu

społecznemu w latach 1998, 1999, 2000.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu rentowego ubezpieczeni Z. i J. B.

wnosili o jej zmianę podnosząc, że ze względu na wydzierżawienie w dniu 19

września 2002 r. posiadanych gruntów rolnych, Z. B. nie prowadzi działalność

rolniczej.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.wyrokiem z dnia

14 lipca 2003 r. zmienił zaskarżoną decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego w ten sposób, że stwierdził, iż J. B. nie podlega ubezpieczeniu

społecznemu rolników i nie ma obowiązku opłacania składek, zaś Z.B. przywrócił

status domownika ze względu na fakt wydzierżawienia swojego udziału w

gospodarstwie rolnym.

Apelację od wyroku wniósł organ rentowy, który zarzucając Sądowi

Okręgowemu naruszenie art. 7, art. 16, art. 38 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 Nr 7, poz. 25 ze

zm.).

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił odwołanie ubezpieczonych uznając, iż Sąd pierwszej instancji nie dokonał

prawidłowych ustaleń. Z przeprowadzonych w sprawie dowodów bezspornie wynika,

że ubezpieczony Z. B. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 26

kwietnia 1988 r. - sygn. akt I Ns …/88, dziedzicząc po zmarłym L. B., stał się

współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Następnie na podstawie umowy z dnia 19

lutego 2002 r. wydzierżawił swój udział w nieruchomości rolnej swojej matce M.B.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego należało w okresie do dnia 19 lutego 2002 r. zgodnie z

przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(jednolity tekst.: Dz.U. z 1998 Nr 7, poz. 25 ze zm.) uznać, iż ubezpieczony posiadał

gospodarstwo rolne i w związku z tym miał status osoby prowadzącej działalność

rolniczą zgodnie z art. 6 pkt 1 cytowanej ustawy. W konsekwencji powyższego jego

żona J. B., w okresach nie podlegania innym ubezpieczeniom, stała się

domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników i z mocy art. 5, art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1

pkt 2 cytowanej ustawy podlegała w tym czasie ubezpieczeniu rolniczemu. Ponadto

decyzja organu rentowego dotyczyła okresu sprzed zawarcia umowy dzierżawy,

dlatego należało ją uznać za prawidłową.

Na

powyższe

rozstrzygnięcie

ubezpieczeni

wnieśli

skargę

kasacyjną

opierając ją na naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 6 pkt. 1 i 2 w związku z art. 7 ust. 1 pkt. 1 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U.

z 1998, nr 7, poz. 25 ze zm.) polegające na przyjęciu, że ubezpieczony Z. B.,

dziedzicząc udział w 3/32 częściach w gospodarstwie rolnym po swoim ojcu L. B.

automatycznie stał się rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt. 1 i był zobowiązanym do

obowiązkowego ubezpieczenia w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników z całkowitym pominięciem przez Sąd Apelacyjny innych

przesłanek w tych artykułach wymienionych w szczególności takich jak praca na

własny rachunek – skoro w niniejszym stanie faktycznym ubezpieczony pracował i

pracuje nieprzerwanie od 1988 roku na gospodarstwie matki M. B., (która jest

obecnie po śmierci męża większościowym udziałowcem tego gospodarstwa),

zamieszkuje na terenie tego gospodarstwa i nie jest związany z matką stosunkiem

pracy, a składki opłaca za niego matka jak za domownika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze

zm.) ubezpieczeniu na podstawie ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo

obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny.

Obowiązkowi ubezpieczenia podlega więc osoba, która odpowiada ustawowej

definicji rolnika. Definicja ta zawarta jest w art. 6 pkt 1 ustawy, który stanowi, że przez

rolnika rozumie się osobę fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność

rolniczą jako posiadacz (samoistny albo zależny) gospodarstwa rolnego położonego

w granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tą definicją o uznaniu osoby

fizycznej za rolnika nie decyduje prawo własności gospodarstwa rolnego lecz

faktyczne posiadanie samoistne lub zależne. Decyduje o tym także prowadzenie

działalności rolniczej, co zgodnie z art. 6 pkt 3 oznacza działalność w zakresie

produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji ogrodniczej, sadowniczej,

pszczelarskiej, rybnej i leśnej.

Oceniając sytuację prawną ubezpieczonego

Z. B. w oparciu o powyższe

przepisy trzeba wskazać, iż ubezpieczony był współwłaścicielem

gospodarstwa

rolnego tj. posiadaczem samoistnym, a obszar użytków rolnych przekraczał 1 ha

przeliczeniowy. Ponadto w kwestii uznania ubezpieczonego za rolnika na podstawie

definicji wymienionej w art. 6 nie można czynić zarzutu organowi rentowemu, skoro

przepis art. 38 wyżej wymienionej ustawy, będąc częścią regulacji dotyczącej

postępowania w sprawach ubezpieczenia wprowadza:

-

w punkcie 1 domniemanie, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków

rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach,

-

w punkcie 2 domniemanie, że podatnik podatku rolnego lub podatku od

dochodu z działów specjalnych prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze

wynikającym z zakresu opodatkowania oraz

-

w punkcie 3 kolejne domniemanie prawne, że jeżeli wymienione grunty

przysługują kilku osobom lub jeżeli obowiązek podatkowy

ciąży na kilku

osobach - każda z tych osób uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej.

Z akt organu rentowego bezsprzecznie wynika, że ubezpieczony na mocy

postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 26 kwietnia 1988 r., stał się

współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji powyższego zdarzenia

stał się podmiotem obowiązku podatkowego w podatku rolnym od wyżej

wymienionych gruntów. Dowodem na to jest decyzja podatkowa wydana przez Wójta

Gminy B. w dniu 31 stycznia 2002 r., określająca zobowiązanie płatnicze.

Podkreślenia wymaga to, że wskazane wyżej domniemania nie odniosą swojego

skutku jedynie w sytuacji, gdy w postępowaniu zostaną obalone, przy czym na

właścicielu gospodarstwa rolnego spoczywa ciężar udowodnienia, że stan faktyczny

był inny. Dowody zaprezentowane przez ubezpieczonego nie obaliły tych

domniemań. Fakt objęcia przez ubezpieczonego gospodarstwa rolnego w posiadanie

jest niekwestionowany. Władał on nieruchomością bez przeszkód ze strony innych

osób, należy go zatem uznać za posiadacza samoistnego w rozumieniu art. 336 k.c..

Fakt, że wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej nie został przez niego

udowodniony. Jak wynika z przedstawionej wyżej definicji działalnością rolniczą jest

prowadzenie na własny rachunek produkcji np. rolniczej, co oznacza dokonywanie

nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. Nie jest przy tym wymagane ani

zamieszkiwanie

posiadacza

gruntów

rolnych

na

ich

terenie

ani

osobiste

wykonywanie pracy na tych gruntach. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r. II UKN 389/98 (OSNAP i US z 2000 r. Nr 4, poz.

156)

stwierdzając,

że

objęcie

rolnika

systemem

rolniczego

ubezpieczenia

społecznego nie jest uwarunkowane zakresem świadczonych prac rolniczych we

własnym

gospodarstwie

okoliczność, że

rolnym.

wykonywał

Wskazywanie

przez

ubezpieczonego

na

pracę w tym gospodarstwie u matki i ona była

większościowym udziałowcem tego gospodarstwa i za swoją pracę nie pobierał

wynagrodzenia, nie wystarcza do obalenia omawianych domniemań. W kasacji nie

są kwestionowane ustalenia faktyczne, z których wynika, że gospodarstwo rolne

zostało nabyte na cele rolnicze i nabywcy zaczęli te cele realizować przez pracę w

tym gospodarstwie. Tego rodzaju działalność odpowiada definicji działalności

rolniczej w zakresie produkcji roślinnej. Powołane przepisy nie zawierają żadnych

dodatkowych wymogów ani co do rozmiarów tej produkcji ani co do sposobu jej

prowadzenia ani też co do dochodowości. Skoro ubezpieczony jest rolnikiem w

rozumieniu ustawy i nie spełnia warunków do podlegania innemu ubezpieczeniu

społecznemu, zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami właściwe było objęcie

jego ubezpieczeniem społecznym rolników. W konsekwencji powyższego żona

ubezpieczonego J. B., w okresach nie podlegania innym ubezpieczeniom, stała się

domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników i z mocy art. 5, art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1

pkt 2 cytowanej ustawy podlegała w tym czasie ubezpieczeniu rolniczemu. Zdarzenie

w postaci wydzierżawienia udziału ubezpieczonego w nieruchomości rolnej w dniu 19

lutego 2002 r. nie miało wpływu na ważność decyzji organy rentowego, bowiem

decyzja ta dotyczyła okresu sprzed zawarcia wyżej wymienionej umowy.

Zarzut

skargi kasacyjnej naruszenia art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez niespełnienie przesłanki posiadania

użytków powyżej jednego hektara, z racji tego, że ubezpieczony odziedziczył udział

w wysokości 0,52 ha nie zasługuje na uwzględnienie. Ubezpieczony nabył własność

całej nieruchomości w części ułamkowej stanowiącej jego udział w nieruchomości.

Spadkobiercy nie dokonali działu tej nieruchomości, nieruchomość nie została

podzielona, a tym samym udział ubezpieczonego w wysokości 0,52 ha nie stał się

odrębną nieruchomością.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 398 14 k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.