I UK 24/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 24/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

Protokolant Wanda Cabaj

w sprawie z wniosku A. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o jednorazowe odszkodowanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 25 listopada 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w B.

z dnia 10 października 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. zmienił decyzję Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 29 maja 2000 r., odmawiającą uznania

zdarzenia z dnia 21 grudnia 1999 r. jakiemu uległ A. S. za wypadek przy pracy i

uznał to zdarzenie, polegające na stłuczeniu z rozległym krwiakiem oraz

pęknięciem kości paliczka II palca prawej stopy za wypadek przy pracy, skutkujący

prawo do jednorazowego odszkodowania, którego wysokość ustali organ rentowy w

ponownym postępowaniu.

Decyzją z dnia 9 listopada 2001 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy

prawa do jednorazowego odszkodowania ponieważ lekarz orzecznik ZUS nie

stwierdził stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego

wypadkiem.

Wyrokiem z dnia 28 maja 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w B. oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji z

uzasadnieniem, że w świetle opinii dwóch zespołów biegłych sądowych lekarzy

ortopedów i chirurgów naczyniowych wnioskodawca w wyniku wypadku przy pracy

nie odniósł żadnego uszczerbku na zdrowiu, jako że nie spowodowało takiego

uszczerbku stłuczenie palca II stopy. Biegli lekarze zgodnie stwierdzili, że

amputację kończyny dolnej prawej spowodowało niedokrwienie na tle miażdżycy.

Wnioskodawca cierpiał na miażdżycę od szeregu lat, była ona także przyczyną

zawału mięśnia sercowego w 1993 r. i upośledza ukrwienie kończyny dolnej lewej

(niewielkiego stopnia). Natomiast sam uraz stopy nie spowodował żadnego lub

długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Przyczyną amputacji było rozległe

niedokrwienie kończyny wynikające z zaawansowanego procesu miażdżycowego

obejmującego tętnicę kończyny dolnej prawej. Wnioskodawca z powodu tej

miażdżycy leczył się już w Poradni Naczyniowej na dwa lata przed urazem palca.

Wyrokiem z dnia 10 października 2003 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

oddalił apelację wnioskodawcy podzielając ustalenia i

wnioski Sądu pierwszej instancji.

Powyższy wyrok wnioskodawca zaskarżył kasacją, zarzucając naruszenie

prawa materialnego – art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst:

Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz naruszenie przepisów postępowania –

art. 328 § 2 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja okazała się uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z

dnia 12 czerwca 1975 r. jednorazowe odszkodowanie pieniężne przysługuje

pracownikowi, który wskutek wypadku przy pracy doznał stałego lub długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu. Według pozycji 181 załącznika do rozporządzenia Ministra

Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17

października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu

oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadków przy pracy, w drodze do pracy i z

pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199) inne (niż wcześniej

konkretnie wymienione) uszkodzenia i zniekształcenia palców stopy w zależności

od stopnia upośledzenia funkcji powodują od 1 do 5% uszczerbku na zdrowiu, zaś

całkowita utrata kończyny 50-70%. Nie ulega kwestii, wobec prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 28 czerwca 2001 r. 0, że wnioskodawca

uległ w dniu 21 grudnia 1999 r. wypadkowi przy pracy, polegającemu na stłuczeniu

z rozległym krwiakiem oraz z infrakcją (pęknięciem) kości paliczka II palca prawej

stopy, powikłanym następnie zakażeniem ropnym i martwicą palca. Z opinii

biegłych sądowych lekarzy ortopedy i chirurga wydanych w powyższej sprawie

wynika, że „we wczesnym okresie po urazie rozwinęły się u wnioskodawcy ciężkie

powikłania doznanych obrażeń w postaci ropnego zakażenia i martwicy palca

prawej stopy. Na rozwój tych powikłań miały wpływ współistniejące liczne czynniki

szkodliwe najważniejszym z nich było niedokrwienie tkanek podudzia i stopy chorej

kończyny wywołane chorobą samoistną – miażdżycowym zwężeniem tętnic

kończyn dolnych. Choroba ta dotychczas przebiegała prawie bezobjawowo.

Ujemny wpływ na gojenie obrażeń pourazowych wywarło ponadto wykonywanie

ciężkiej pracy kierowcy ciężarówki i niepodjęcie leczenia w chwili wypadku. Bardzo

szybki rozwój nieodwracalnej zakaźnej martwicy stopy z koniecznością amputacji

uda w głównej mierze był następstwem choroby miażdżycowego zwężenia tętnic

kończyn dolnych”. Z końcowego fragmentu tej opinii wynika więc, że wprawdzie

konieczność amputacji uda „w głównej mierze” była następstwem choroby

samoistnej, co jednak nie oznacza, że przyczyna ta była wyłączna. Z opinii biegłych

sądowych lekarzy ortopedy i chirurga

wynika też, że „przebyty uraz w grudniu

1999 r. spowodował, że przy braku należytego ukrwienia kończyny dolnej prawej

wystąpiło nieprawidłowe gojenie w postaci ropowicy oraz następowej martwicy

dystalnej części kończyny. Doprowadziło to w rezultacie do konieczności

amputowania kończyny”. Na rozprawie biegły ortopeda nie zanegował zaistnienia

urazu, chociaż konieczność amputacji kończyny uzasadnił chorobą samoistną. Nie

był jednak w stanie stwierdzić, czy bez urazu wystąpiłaby konieczność amputacji,

nie jest wykluczone, że bez urazu nie nastąpiłby uszczerbek. Bez znaczenia jest

zaś przypuszczenie biegłego, że taki sam skutek mógłby nastąpić w wyniku np.

otarcia stopy przez obuwie, ponieważ kwestia doznania urazu przez stłuczenie

kluczem do kół została przesądzona wyrokiem z dnia 28 czerwca 2001 r. Także

zdaniem biegłego chirurga

niewielki uraz przy braku ukrwienia spowodował złe

gojenie i amputację na poziomie, gdzie ukrwienie umożliwiło zgojenie rany. „Tak

mały uraz nie powinien prowadzić do amputacji, gdyby nie było ropowicy. Ropowica

z całą pewnością utrudnia gojenie, gdyby jej nie było, być może amputacji

dokonanoby na niższym poziomie selektywnym”. Wprawdzie inni biegli sądowi

orzekli, że nie stwierdza się długotrwałego procentowego uszczerbku na zdrowiu w

związku

z wypadkiem

przy pracy,

ale

nie

kwestionują

doznania

przez

wnioskodawcę urazu stopy, w następstwie którego zaistniała konieczność leczenia

w Poradni Chirurgicznej – skoro zaś wymieniony załącznik do rozporządzenia z

dnia 17 października 1975 r. przewiduje od 1 do 5% uszczerbek na zdrowiu w

wyniku uszkodzenia palców stopy, to opinia, iż sam uraz stopy nie spowodowałby

żadnego uszczerbku na zdrowiu w sytuacji, gdy kończyny nie można już zbadać,

wydaje się być zbyt daleko idąca, zaś Sąd pierwszej instancji podzielając tę opinię

a jednocześnie przywołując w uzasadnieniu wyroku wypowiedzi biegłych (i trafnie

powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego, popada w sprzeczność, którą powiela

także Sąd drugiej instancji. Sąd ten przytacza wyjaśnienia dr M., że bez skutku w

postaci wypadku wnioskodawca może nie utraciłby kończyny, konieczność jej

amputacji mogłaby nastąpić w następstwie innej błahej przyczyny, na tej podstawie

należałoby uznać zdarzenie z 21 grudnia 1999 r. za jedno z ogniw w związku

przyczynowym – po czym dochodzi do konkluzji, że do amputacji doszło nie z

powodu stłuczenia a miażdżycy, co pozwala na uznanie końcowego wniosku Sądu

Rejonowego za prawidłowy. Taki sposób wnioskowania Sądu drugiej instancji Sąd

Najwyższy uznaje za wadliwy, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 233 § 1 i

328 § 2 k.p.c. Raz jeszcze należy zaznaczyć, ze nie jest istotnym, czy konieczność

amputacji mogła

nastąpić

z „innej,

błahej

przyczyny”,

ponieważ istnieją

uzasadnione przypuszczenia, że „bez skutku w postaci wypadku wnioskodawca

może nie utraciłby kończyny”. Jeżeli także zdarzenie z 21 grudnia 1999 r. jest

jednym z ogniw w związku przyczynowym, to należy określić, jakie to ogniwo miało

znaczenie i jaki rozmiar uszczerbku na zdrowiu ostatecznie spowodowało. Należy

jednak mieć na uwadze, że już w postanowieniu z dnia 13 stycznia 1977 r. III PZP

15/76 (LEX nr 14357) Sąd Najwyższy po stwierdzeniu, że okoliczność, iż

uszkodzenie ciała, istotne pogorszenie stanu zdrowia lub śmierć podczas pracy

nastąpiły na tle istniejących u powoda schorzeń samoistnych nie wyłącza sama

przez się uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli w stanie faktycznym

danej sprawy ujawniły się fakty o charakterze przyczyny zewnętrznej, z którymi

pozostaje w związku określony skutek – stanął na stanowisku, że w razie przyjęcia

istnienia wypadku przy pracy, uprawnionemu przypadają w całości przysługujące z

tego tytułu świadczenia. Niedopuszczalne jest jakiekolwiek ich

miarkowanie z

punktu widzenia oceny stopnia wpływu przyczyny zewnętrznej i przyczyn

wewnętrznych na powstanie wypadku przy pracy. Nie ma tutaj bowiem miejsca na

cywilistyczną instytucję przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody

unormowanej w art. 362 k.c. Podobne stanowisko zajmował Sąd Najwyższy w

szeregu późniejszych orzeczeń (por. wyroki z dnia 16 lutego 1977 r., III PRN 55/76,

OSP 1978 nr 12, poz. 217, z dnia 24 października 1978 r., III URN 26/78, OSNC

1979 nr 6, poz. 128, z dnia 12 grudnia 1979 r. III PRN 53/79, LEX nr 14512, z dnia

5 kwietnia 1984 r. II PRN 2/84, OSP 1985 nr 4, poz. 71, z dnia 29 listopada 1996 r.

II PR 52/90, PiZS 1991, nr 4, poz. 63).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 k.p.c. orzekł

jak w sentencji wyroku.