I UK 216/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 216/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf (uzasadnienie)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania L. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do wcześniejszej emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 10 lutego 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Ubezpieczony L. G. domagał się od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

przyznania prawa do emerytury w wieku obniżonym do 60 lat. Wykazał, że

reprezentuje się łącznym stażem w wysokości 43 lat, 6 miesięcy i 10 dni okresów

składkowych i nieskładkowych. ZUS odmówił przyznania mu tego prawa

podnosząc, że nie wykazał on, aby pozostawał całkowicie niezdolny do pracy.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony podnosił, że swoje prawo wywodzi

z art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227) z

uwzględnieniem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października

2007 r., sygn. P 10/07. Zdaniem ubezpieczonego nie może mieć znaczenia fakt

odroczenia momentu wejścia w życie skutku orzeczenia Trybunału, a zatem można

mu przyznać prawo do emerytury stosując na zasadzie analogii reguły

przewidziane dla kobiet w art. 29 ustawy.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. XI U 1634/08

zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od

dnia 8 maja 2008 r. Zmiana ta podyktowana była wejściem w życie od tej daty

ustawy z dnia 23 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 67 poz. 411). W pozostałym

zakresie odwołanie zostało oddalone.

W apelacji od tego wyroku ubezpieczony domagał się przyznania mu prawa

do emerytury od 1 stycznia 2008 r. albowiem, zdaniem ubezpieczonego, sąd oparł

się na przepisie niezgodnym z Konstytucją, przyznając mu prawo do świadczenia

jedynie od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 23 marca 2008 r.

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2009 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację.

Sąd uznał, że do momentu wejścia w życie ustawy z dnia 23 marca 2008 r.

ubezpieczony nie spełniał warunków do przejścia na wcześniejszą emeryturę. Sąd

wskazał, że w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego podniesiono, że

wyrok ma charakter zakresowy. Orzekał on o niekonstytucyjności art. 29 ustawy

emerytalnej co do treści pominiętej w tym przepisie. Wyrok zobowiązywał

ustawodawcę do zmiany art. 29 ust. 1 tej ustawy w celu usunięcia stanu

niekonstytucyjności, na co ustawodawca otrzymał czas 12 miesięcy. Do tego

momentu przepis art. 29 ust. 1 ustawy pozostawał jednak w mocy w poprzednio

obowiązującym

brzmieniu.

Nie

istniały

zatem

podstawy

do

przyznania

ubezpieczonemu prawa do emerytury, reprezentującemu się wiekiem (60 lat) i

określonym stażem ubezpieczeniowym. Z powołanych przez skarżącego w apelacji

przepisów Konstytucji (art. 67 ust.1, art. 32 i art. 33) nie wynika wprost prawo

ubezpieczonego do uzyskania emerytury po spełnieniu tych właśnie warunków.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik ubezpieczonego,

zarzucając naruszenie art. 32 i 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez

przyjęcie, że na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej nie było możliwe przyznanie

ubezpieczonemu prawa do emerytury, naruszeniu art. 8 ust. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej przez pominięcie zasady jej bezpośredniego stosowania,

art. 2 i 3 ust. 2 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską przez

sankcjonowanie zaskarżonym orzeczeniem, że ubezpieczonemu ze względu na

płeć przysługują mniejsze prawa, Dyrektywy Rady nr 79/7/EWG z dnia 19 grudnia

1978 r. oraz z Dyrektywy nr 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. przez

sankcjonowanie zasady braku równości płci a także Dyrektywy 2006/54/EW z dnia

5 lipca 2006 r. przez przyjęcie, że ubezpieczonemu przysługują mniejsze prawa ze

względu na kryterium płci.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnienia.

Przede wszystkim Sąd Najwyższy za nieuzasadnione uważa zarzuty

naruszenia przez sąd odwoławczy przepisów wszystkich wymienionych w skardze

kasacyjnej Dyrektyw wspólnotowych. Zarzut naruszenia wszystkich tych aktów

prawnych sformułowany został niezgodnie z wymaganiami stawianymi skardze

kasacyjnej. Nie sposób bowiem przyjąć, że prawidłowe sformułowanie podstawy

skargi kasacyjnej polega na wskazaniu, że orzeczenie narusza cały akt

normatywny, bez względu na to czy akt taki należy do porządku krajowego czy

międzynarodowego (w tym także w ramach porządku prawnego Unii Europejskiej).

W dotychczasowej judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zarzut

naruszenia całego aktu normatywnego nie stanowi wskazania podstawy kasacyjnej

(postanowienie z dnia 9 stycznia 2002 r., sygn. II UKN 662/00), który to pogląd Sąd

Najwyższy rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela. Sąd Najwyższy, jak

wskazano w wyroku z dnia 5 października 2007 r., sygn. II PK 29/07, nie jest

bowiem uprawniony do zastępowania skarżącego w wyborze podstaw kasacyjnych,

w szczególności odnosi się wyłącznie do oceny, czy naruszono normy prawne

(przepisy, z których one wynikają) wskazane konkretnie przez skarżącego w

skardze kasacyjnej. Ponieważ skarga nie zawiera tego rodzaju koniecznej

szczegółowości, zarzuty naruszenia wszystkich wymienionych w skardze Dyrektyw

nie mogą zostać uwzględnione.

Nieuzasadnione pozostają także, jednak z innych względów, zarzuty

naruszenia art. 8 ust. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz

art. 2 i art. 3 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz.U. z 2004

r. Nr 90 poz. 864/2 ze zm.). Powołując się na te normy ubezpieczony pragnie

pominąć skutki, jakie wiążą się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23

października 2007 r., sygn. P 10/07 w związku z odroczeniem

utraty mocy

obowiązującej przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w

zakresie określonym w wyroku.

Sąd Najwyższy rozpatrujący niniejszą sprawę pragnie w związku z tym

przypomnieć, że skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności

określonych norm prawnych były wielokrotnie omawiane przez judykaturę.

Orzeczenia Trybunału wywierać mogą skutek natychmiastowy albo też, stosownie

do art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wchodzić w życie dopiero po upływie określonego

czasu. Wyrok w sprawie P 10/07 ma taki właśnie charakter.

Sąd Najwyższy rozważał już kilkakrotnie kwestię dopuszczalności orzekania

przez sądy powszechne na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne,

które jednak mają utracić moc obowiązującą dopiero z upływem określonego czasu

od momentu ogłoszenia orzeczenia. W tej kwestii judykatura prezentowała różne

poglądy . Problem ten został szczegółowo omówiony w wyroku SN z dnia 19 lutego

2009 r., sygn. akt II UK 320/08. Rozważania Sądu Najwyższego zamieszczone w

powołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej

sprawie w pełni podziela. Zamykają się one w twierdzeniu, że wyrok Trybunału

Konstytucyjnego w sprawie P 10/07 ma charakter zakresowy. Oznacza to, że

Trybunał nie orzekł o niekonstytucyjności tego, co w art. 29 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zostało przez

ustawodawcę

uregulowane.

Stwierdził

niezgodność

z

Konstytucją

treści

normatywnej, której w przepisie brakuje. Siłą rzeczy treść, która została w przepisie

pominięta, nie może utracić mocy obowiązującej, bo w ogóle nie posiada ona takiej

mocy, skoro ustawodawca wyłączył ją z przepisu. Orzeczeniu stwierdzającemu

niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określoną treść

normatywną,

można

przypisać

tylko

i

wyłącznie

skutek

ustalający

niekonstytucyjność pominięcia i zobowiązujący prawodawcę do stosownej zmiany

tego przepisu, niezbędnej dla realizacji norm konstytucyjnych. Przyjęcie poglądu,

że wyrok Trybunału Konstytucyjnego wywołuje skutek "rozporządzający" (uzupełnia

przepis o elementy brakujące), wyraźnie wykracza poza konstytucyjne kompetencje

Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności

art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do nabycia emerytury w

obniżonym wieku emerytalnym przez mężczyznę, który osiągnął wiek 60 lat i - jak

kobieta, która osiągnęła wiek 55 lat - ma długoletni staż ubezpieczeniowy jest

zobowiązanie ustawodawcy do dokonania stosownej zmiany w art. 29 ust. 1.

Trybunał Konstytucyjny ferując orzeczenie w sprawie P 10/07 wskazał, że

niezgodność art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika z

zaniechania ustawodawcy dokonania wymaganej regulacji. Usunięcie stanu

niezgodności z Konstytucją wymagało zatem interwencji ustawodawczej – zmiany

istniejącego stanu normatywnego. W związku z tym, co podkreślił także Trybunał w

wyroku z dnia 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06, odroczenie utraty mocy

obowiązującej przepisu stanowi wskazanie dla ustawodawcy, by usunął stan

niezgodności z Konstytucją.

Ustawodawca zrealizował obowiązek zmiany stanu prawnego, czego wyraz

stanowiła ustawa z dnia 23 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na tej podstawie ubezpieczony

mógł uzyskać prawo do wcześniejszej emerytury jedynie od dnia 8 maja 2008 r. tj.

zgodnie z rozstrzygnięciem ferowanym w zaskarżonym wyroku.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.