I UK 204/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 204/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krystyna Bednarczyk (przewodniczący)

SSN Andrzej Wróbel

SSA Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania S. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o emeryturę z Karty Nauczyciela,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w B.

z dnia 30 marca 2005 r., sygn. akt III AUa …/05,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 19 lutego

2004 r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -Karta

Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) i ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz.

1118 ze zm.), odmówił S. P. prawa do emerytury, ponieważ nie udowodnił

wymaganego ustawowo (art. 88 Karty Nauczyciela) okresu pracy 20 lat, a jedynie

17 lat, 7 miesięcy i 10 dni.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. po rozpoznaniu

odwołania wyrokiem z dnia 19 listopada 2004 r., oddalił odwołanie. Z ustaleń Sądu

pierwszej instancji wynika, iż instruktorem praktycznej nauki zawodu wnioskodawca

został od 1 stycznia 1980 r. i pozostawał w tym zatrudnieniu do 1 września 1988 r.,

czyli 8 lat i 8 miesięcy. Wcześniejszy okres zatrudnienia w tym charakterze nie

został

potwierdzony

wbrew twierdzeniom

wnioskodawcy,

ponieważ z akt

osobowych wynika, że powierzano mu tylko obowiązki nadzoru nad robotnikami i

uczniami, co nie było równoznaczne z pełnieniem funkcji instruktora praktycznej

nauki zawodu. Przesłuchani przez Sąd świadkowie również nie potwierdzili, iż od

1974 r. wnioskodawca faktycznie pełnił funkcję instruktora nauki zawodu, a więc

nauczycielską.

Apelacja ubezpieczonego od powyższego

wyroku oddalona została

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 30 marca 2003 r. W uzasadnieniu

orzeczenia Sąd Apelacyjny w pełni poparł stanowisko Sądu Okręgowego, iż

wnioskodawca nie udowodnił 20 lat pracy nauczycielskiej i nie spełnia warunków z

art. 88 Karty Nauczyciela do otrzymania dochodzonego świadczenia. Wykonywane

do 1979 r. obowiązki brygadzisty związane z nadzorem nad pracą uczniów i

robotników nie uprawniały do zaliczenia tego okresu jako pracy nauczycielskiej.

Wnioskodawca w tym czasie nie posiadał uprawnień do wykonywania funkcji

instruktora przedstawionych w decyzji z dnia 2 maja 1989 r.

Skargę

kasacyjna

od

powyższego

wyroku

wywiódł

pełnomocnik

ubezpieczonego zarzucając mu na zasadzie art. 398 3 § 1 pkt 2 k.p.c. naruszenie

przepisu prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie

art. 233 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego i

wnikliwego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także

niewyjaśnienie podstawy prawnej określenia przesłanek jakie winien spełniać

instruktor praktycznej nauki zawodu, co spowodowało błędne ustalenia faktyczne

skutkujące niezasadnym uznaniem, iż skarżący S. P. nie był instruktorem nauki

zawodu od roku 1974 do 1980. Ponadto Sądy nie powołały żadnych przepisów

prawnych, które wskazywałyby na wymagania wobec instruktorów praktycznej

nauki zawodu, a powołały się na zeznania świadka. Tymczasem określone przepisy

regulowały wymagania wobec instruktorów nauki zawodu – uchwała Nr 210 Rady

Ministrów z dnia 14 czerwca 1963 r. w sprawie kwalifikacji oraz zasad

wynagradzania

instruktorów szkolących

pracowników

w przedsiębiorstwach

podległych i nadzorowanych przez Ministra Handlu Wewnętrznego (MP z dnia 1

lipca 1963 r.) § 5 – przepisy wówczas obowiązujące oraz przepisy Rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej i Sporu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej

nauki zawodu (Dz. U. z dnia 20 lipca 2002 r.). Zdaniem skarżącego wskazuje to na

brak analizy przesłanek do wykonywania pracy w charakterze instruktora

praktycznej nauki zawodu przez sądy obu instancji.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

oczywiste naruszenie przepisu prawa przez Sądy obu instancji. Ponadto stwierdził,

że istnieje potrzeba wypowiedzenia się Sądu Najwyższego co do określenia

jednoznacznych i szczegółowych wytycznych dotyczących określenia przesłanek,

jakimi powinien się legitymować instruktor praktycznej nauki zawodu oraz

wypowiedzenia się, czy faktyczne wykonywanie czynności uprawnia do zaliczenia

okresu rzeczywistego wykonywania funkcji nauczycielskich.

Mając to na uwadze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez uwzględnienie odwołania S. P. i przyznanie mu prawa do emerytury,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik ubezpieczonego zawarł polemikę z

ustaleniami faktycznymi Sądu Apelacyjnego, nie zgadzając się z twierdzeniem, że

w spornym okresie ubezpieczony nie wykonywał faktycznie pracy instruktora

praktycznej nauki zawodu.

Podkreślił przy tym, że ubezpieczony spełniał wszystkie warunki formalne

określone uchwałą Nr 210 Rady Ministrów – w tym miał kwalifikacje pedagogiczne

do pracy jako instruktor szkolący. Wedle skarżącego Sąd winien wskazać

jakiekolwiek przepisy prawne, które określają przesłanki do zajmowania stanowiska

instruktora nauki zawodu, czego nie uczynił. Analiza pisemnych motywów wyroku

jednoznacznie wykazuje brak wskazania przepisów prawnych określających

przesłanki do wykonywania instruktażu nauki zawodu, co stanowi rażące

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. wymagającego od Sądu wyjaśnienia podstawy

prawnej wyroku oraz przytoczenia przepisów prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego, wydany został po dniu 6 lutego 2005

r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sadów

powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), zatem mógł być zaskarżony – tak

jak uczynił to uczestnik – skargą kasacyjną przewidzianą w art. 3981 § 1 k.p.c.

Jako podstawę skargi kasacyjnej skarżący powołuje art. 233 k.p.c. w zw. z

art. 328 § 1 k.p.c. zarzucając brak wszechstronnego i wnikliwego rozważenia

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i niewyjaśnienie podstawy

prawnej dla określenia przesłanek, jakie winien spełniać instruktor praktycznej

nauki zawodu. Odnosząc się do powyższego zarzutu wskazać należy na treść art.

3983 § 3 k.p.c., zgodnie z którym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Skarżący nie może zatem

powoływać się skutecznie na brak wszechstronnego i wnikliwego rozważenia

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ponieważ zakres ten nie jest

objęty kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. Takie stanowisko

zajął również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 września 2005 r., III CSK

13/05 (Biul. SN 2005 r. Nr 12, poz. 8). W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd

Najwyższy

wskazał,

że

konstruując

tę

skargę

i

nadając

jej

charakter

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, ustawodawca dokonał istotnych zmian w

stosunku do kasacji, wprawdzie specjalnego, ale jednak zwyczajnego środka

odwoławczego, przysługującego w toku instancji od orzeczeń nieprawomocnych.

Jedną z takich zmian jest wyraźne ograniczenie podstaw, gdyż jakkolwiek –

zgodnie z art. 3983 § 1 k.p.c. – skarga kasacyjna może być oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli

uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jednak podstawy te

zostały w sposób doniosły zreformowane. W odniesieniu do Prokuratora

Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich zaostrzono wymagania co do

skutków, jakie spowodowały naruszenia prawa popełnione przez sąd drugiej

instancji (art. 3983 § 2 k.p.c.), natomiast w stosunku do wszystkich podmiotów

wnoszących

skargę,

wyłączono

możliwość

oparcia

skargi

na

zarzutach

dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398 3 § 3 k.p.c.). W ten

sposób doszło do ścisłego zharmonizowania podstaw kasacyjnych z charakterem

postępowania kasacyjnego i zakresem rozpoznania skargi, oznaczonym w art.

39813 § 2 k.p.c., a także do jednoznacznego określenia funkcji Sądu Najwyższego

jako sądu prawa, sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych w

zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji).

Treść i kompozycja art. 3933 k.p.c. wskazują więc, że jakkolwiek generalnie

dopuszczalne jest – jak dotychczas – oparcie skargi kasacyjnej na podstawie

naruszenia

przepisów

postępowania,

to

jednak

z

wyłączeniem

zarzutów

dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, choćby naruszenie odnośnych

przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc,

niedopuszczalne jest oparcie kasacji na podstawie, którą wypełniają takie właśnie

zarzuty (verba legis: „podstawa skargi nie mogą być...”). W tej sytuacji skarga

kasacyjna ograniczona tylko do zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny

dowodów, nie wskazująca na inne naruszenia prawa, jest niedopuszczalna jako

nieoparta na ustawowej podstawie.

Natomiast trafnie wywodzi skarżący w ramach zarzutu naruszenia art. 328 §

2 k.p.c., iż przesłanki jakimi winien legitymować się instruktor praktycznej nauki

zawodu wywodzą się z określonego aktu prawnego i sąd w tym zakresie nie może

opierać się na zeznaniach świadków. Podkreślić jednak należy, że zarzut ten

pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Podstawę

rozstrzygnięcia stanowi bowiem ustalenie sądu, że ubezpieczony w spornym

okresie, tj. od 1 września 1976 r. do 31 grudnia 1979 r. nie wykonywał pracy

instruktora praktycznej nauki zawodu, lecz jedynie wykonywał pracę brygadzisty

związaną z nadzorem nad pracownikami i uczniami (ustalenie niewzruszalne

skargą kasacyjną) i okres ten nie może być mu zaliczony do pracy nauczycielskiej

do uprawnień emerytalnych, zgodnie z art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. –

Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.). Fakt

legitymowania się określonymi warunkami uprawniającymi do wykonywania

praktycznej nauki zawodu nie jest jednoznaczny z ustaleniem, że ubezpieczony

faktycznie w spornym okresie pracę instruktora wykonywał. Prawo do zaliczenia

konkretnego okresu do pracy nauczycielskiej na mocy § 1 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 sierpnia 1988 r. w sprawie rozciągnięcia

niektórych przepisów Karty Nauczyciela na instruktorów praktycznej nauki zawodu

oraz

niektórych

innych

pracowników

uspołecznionych

zakładów

pracy,

prowadzących prace pedagogiczne i wychowawcze (Dz. U. Nr 87, poz. 396)

przysługuje tym osobom, które pełniły funkcje instruktorów praktycznej nauki

zawodu, a nie jedynie spełniały wymogi formalne do tego, aby taką funkcję objąć.

Na marginesie tylko tego zarzutu podnieść należy, iż ubezpieczony wbrew

wywodom skargi, w spornym okresie nie spełniał wymagań pedagogicznych

wskazanych w uchwale Nr 210 Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 1963 r. w

sprawie

kwalifikacji

oraz

zasad

wynagradzania

instruktorów

szkolących

pracowników w przedsiębiorstwach podległych i nadzorowanych przez Ministra

Handlu Wewnętrznego (MP z 1963 r. Nr 52, poz. 263) a konkretnie w § 5 ust. 3 pkt

2 uchwały, gdyż przeszedł przeszkolenie pedagogiczne dopiero w 1980 r. (vide:

akta

osobowe

ubezpieczonego

prowadzone

przez

Wojewódzki

Zakład

Doskonalenia Zawodowego w B. k. 10 – odpis ukończenia kursu pedagogicznego

od 10 stycznia 1980 r. do 18 lutego 1980 r.).

Przedstawione

przez

skarżącego

zagadnienie

prawne,

dotyczące

jednoznacznego określenia warunków, jakimi powinien legitymować się instruktor

praktycznej

nauki

zawodu,

podlega

ocenie

w

kontekście

przepisów

o

obowiązujących w spornym okresie. Nie mogą być przedmiotem takiej wykładni

przepisy, powoływanego w skardze rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z

dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988),

obowiązujące od dnia 1 września 2002 r.

Analiza uchwały nr 210 Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 1963 r. w sprawie

kwalifikacji oraz zasad wynagradzania instruktorów szkolących pracowników w

przedsiębiorstwach

podległych

i

nadzorowanych

przez

Ministra

Handlu

Wewnętrznego, uchylonej uchwałą Nr 139 Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1988

r. w sprawie uznania niektórych uchwał Rady Ministrów i Prezydium Rządu

ogłoszonych w Monitorze Polskim za nieobowiązujące (M.P. nr 2, poz. 10),

wskazuje, że instruktor szkolący powinien był posiadać odpowiednie wykształcenie

z zakresu technikum zawodowego, zasadniczej szkoły zawodowej, szkoły

przemysłowej lub publicznej średniej (dokształcającej) szkoły zawodowej (§ 5 ust.

1), bądź też posiadać dyplom mistrzowski, świadectwo czeladnicze, ewentualnie

ukończyć kurs na równorzędnym poziomie (§ 5 ust. 2). Oprócz kwalifikacji

zawodowych instruktor winien także wykazać się odpowiednim stażem pracy w

danym zawodzie, a także posiadać przeszkolenie pedagogiczne na kursach dla

instruktorów i dobrą ocenę pracy przez przełożonego (§ 5 ust. 3). Zwolnienie od

wymogu odpowiedniego stażu pracy wskazane zostało wprost w przepisie § 5 ust.

4 uchwały, natomiast co do kwalifikacji pedagogicznych takiego jednoznacznego

wyłączenia brak. Jednakże analiza pozostałych przepisów ustawy prowadzi do

wniosku, że dopuszczane było także wykonywanie funkcji instruktora praktycznej

nauki zawodu bez przygotowania pedagogicznego, skoro w § 6 i 7 uchwały,

określających zasady wynagradzania instruktorów, wymienia się instruktorów

posiadających

wykształcenie

pedagogiczne

jak

i

wykształcenia

takiego

nieposiadających.

Natomiast kolejna kwestia, podnoszona przez skarżącego, a mianowicie, czy

faktyczne wykonywanie czynności instruktora praktycznej nauki zawodu – bez

potwierdzenia tej funkcji w dokumentacji pracowniczej – uprawnia do zaliczenia

tego okresu do pracy nauczycielskiej, nie wymaga wyjaśnienia przez Sąd

Najwyższy wobec ustalenia sądów obu instancji, iż ubezpieczony nie wykonywał

faktycznie obowiązków instruktora praktycznej nauki zawodu w spornym okresie.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.