I UK 199/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 199/10

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania A. K.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu

o ponowne ustalenie wysokości emerytury wojskowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 października 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13

października 2009 r. oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego

– Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 kwietnia 2009 r., którym oddalono

odwołanie A. K. od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 7 listopada

2008 r. odmawiającej wnioskodawcy ponownego ustalenia wysokości świadczenia

emerytalnego i wypłaty kwot wynikających z różnicy pomiędzy świadczeniem w

wysokości żądanej i w wysokości wypłaconej.

Wnioskodawca wywiódł skargę kasacyjną od tego wyroku i opierając ją na

podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 6 w związku z art. 32 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu

ustalonym treścią art. 159 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego oraz o

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje.

W skardze kasacyjnej zawarty jest wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania,

bowiem „prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 6 w związku z art. 32 ustawy z

dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich

rodzin

w

stanie

faktycznym

ustalonym

w

tej

sprawie

prowadziłoby

do

rozstrzygnięcia przeciwnego niż podjęte przez sądy orzekające. Stąd występuje

istotne zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia, a jednocześnie zachodzi

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, zaś sama

skarga kasacyjna jest w sposób oczywisty uzasadniona. Nadto rozstrzygnięcie

sprawy pozwoli na prawidłowe ustalenie należnej wnioskodawcy emerytury.

Zdaniem skarżącego Sądy obu instancji dokonały nie znajdującej potwierdzenia w

obowiązujących przepisach wykładni kwestionowanych przepisów przez co

uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie w tej sprawie art. 6 w zw. z art. 32 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin w brzmieniu ustalonym treścią art.

159 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. Przyjęto bowiem, że z chwilą wejścia w życie w dniu 1

stycznia 1999 r. znowelizowanej treści tego przepisu, bez wyraźnego przepisu

intertemporalnego, miała ona zastosowanie także do tych osób, które skutecznie

nabyły uprawnienia emerytalne przed wejściem w życie tego przepisu i w

konsekwencji wadliwie określono skutki prawne wynikające z tego przepisu dla

wnioskodawcy, co polegało na zaniżeniu wysokości otrzymywanej przez niego

emerytury”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje zagadnienie

prawne, potrzeba wykładni przepisów prawa, a nadto skarga jest oczywiście

uzasadniona, nie można jednak uznać, że skarżący zdołał wykazać istnienie tych

przesłanek. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinno bowiem zawierać wykazanie, przy pomocy jurydycznej argumentacji, że w

sprawie rzeczywiście występują przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi do

rozpoznania. Tymczasem uzasadnienie wniosku w niniejszej sprawie nie zawiera

nawet skrótowo zarysowanej argumentacji prawnej. Trzeba zaś podkreślić, że

rzeczą Sądu Najwyższego przy ocenie, czy skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania, nie jest doszukiwanie się w uzasadnieniu podstaw skargi jurydycznej

argumentacji

mającej

wykazać

istnienie

istotnego

zagadnienia

prawnego.

Przedstawienie takiej argumentacji w uzasadnieniu podstaw skargi służy bowiem

jedynie wykazaniu zarzucanego naruszenia prawa materialnego lub procesowego,

a nie uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sformułowanie

przez

skarżącego

pewnej

wątpliwości,

bez

przedstawienia

jurydycznej argumentacji służącej wykazaniu, że zasługuje ona na miano

zagadnienia prawnego, które rzeczywiście występuje i wymaga wyjaśnienia przez

Sąd Najwyższy, nie może być uznane za dowiedzenie istnienia przesłanki

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Jeżeli zaś chodzi o samo sformułowanie

zagadnienia prawnego, podnieść należy dodatkowo, że zgodnie ze stanowiskiem

wyrażanym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i

uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do

tego, jaki przyjęty jest przy przedstawieniu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepublikowane). Sformułowane zagadnienie

winno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu,

który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd

Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą

Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej

Polskiej, nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym,

poprzez

ochronę

obowiązującego

porządku

prawnego

przed

dowolnością

orzekania i ujednolicanie praktyki stosowania prawa (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).

Z powyższego wynika, że skarżący, motywując wniosek w wyżej

przedstawiony sposób, nie przedstawił w istocie zagadnienia prawnego, które

miałoby świadczyć o potrzebie rozpoznania jego skargi.

Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa

wymaga natomiast od skarżącego określenia, które przepisy wymagają wykładni

Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne

wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności występujących w orzecznictwie

sądów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III

CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10).

Autor skargi nie powołał się tymczasem na żadne orzeczenia, które mogłyby

świadczyć o rozbieżnościach w interpretacji przytoczonych przez niego przepisów,

ani nie wyjaśnił, na czym polegają poważne wątpliwości związane z ich wykładnią.

Kwestia zaprezentowana jako wymagająca wykładni przepisów jest faktycznie

powtórzeniem zarzutów podniesionych w podstawach skargi, zaś zgodnie z

utrwalonym

orzecznictwem

Sądu

Najwyższego,

poszczególne

wymagania

dotyczące skargi kasacyjnej z art. 398 § 1 k.p.c. mają samodzielny byt, stąd

niedopuszczalne jest traktowanie ich zamiennie. Stanowi o tym jednoznacznie treść

ustawy, wskazująca na odmienny przedmiot regulacji. Jeśli wziąć przy tym pod

uwagę,

że

skarga

kasacyjna

jest

szczególnym

środkiem

odwoławczym,

realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu

rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju

prawa, to nie może budzić wątpliwości, iż uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w

sprawie zachodzą. Tego warunku nie spełnia wskazanie na wątpliwości, które

miałyby być związane z wykładnią przywołanych przez skarżącego przepisów, bez

poprawnego jurydycznie wyjaśnienia, w czym tego rodzaju trudności się przejawiają

i że można uznać je za poważne.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie ma też

żadnych argumentów przemawiających za jej oczywistą zasadnością. Skarżący w

istocie również w tym zakresie odwołał się bowiem do podstaw skargi kasacyjnej,

skoro jedyną motywacją twierdzenia o występowaniu tej przesłanki „przedsądu” jest

to,

że

„Sądy

obu

instancji

dokonały

nie

znajdującej

potwierdzenia

w

obowiązujących przepisach wykładni kwestionowanych przepisów, przez co

uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie w tej sprawie art. 6 w zw. z art. 32 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin w brzmieniu ustalonym treścią art.

159 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych”. Takie uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania nie może zaś przekonać o jej oczywistej zasadności nie tylko dlatego,

że podstawy skargi nie podlegają badaniu na tym etapie postępowania przed

Sądem Najwyższym, ale również z tego względu, iż rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, gdyż tylko one decydują o wyniku

„przedsądu”. Powołanie się na przesłankę zawartą w art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.

zobowiązuje

zatem

skarżącego

do

przedstawienia

wywodu

prawnego,

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że o oczywistej zasadności

skargi

kasacyjnej

nie

może

przekonać

także

twierdzenie

skarżącego

o

„bezrefleksyjnym przywołaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K

4/99 jako uniwersalnego uzasadnienia odrzucenia roszczeń wnioskodawców”,

podczas gdy „orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, odnosząc się wyłącznie do

dopuszczalności zmiany sposobu waloryzacji i stwierdzając niesprzeczność (co do

zasady) zmiany sposobu waloryzacji z wywiedzioną z treści art. 2 Konstytucji RP

zasadą konstytucyjnej ochrony dóbr słusznie nabytych, w żaden sposób i w

jakimkolwiek

fragmencie

nie

odnosiło

się

do

poprawności

legislacyjnej

zastosowanego rozwiązania, jego obowiązywania w czasie, a przy tym do

ewentualnego

naruszenia

zasady

nieretroaktywności.

Sądy

orzekające

w

przedmiotowej sprawie a priori – przy braku poprawnej regulacji prawodawczej –

przyjmują za fakt oczywisty, że nowa regulacja prawna, w sposób oczywisty

niekorzystna dla osób, które uprzednio skutecznie nabyły uprawnienia emerytalne,

znajdowała i nadal znajduje zastosowanie także do stosunków prawnych

nawiązanych długo przed jej wprowadzeniem do obiegu”. Zwrócić uwagę bowiem

trzeba, że w sprawie K 4/99 Trybunał Konstytucyjny rozstrzygał, czy nie doszło do

naruszenia nabytego przez emerytów „służb mundurowych” prawa do waloryzacji

świadczeń, które to prawo mogło przysługiwać wyłącznie osobom korzystającym z

tych świadczeń w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej sposób waloryzacji, a

wobec tego stanowisko Trybunału o braku podstaw do stwierdzenia niezgodnego z

ustawą zasadniczą arbitralnego ograniczenia zasady ochrony praw nabytych,

stanowiącej element zasady państwa prawnego, odnosiło się wprost do takich

osób. Nie można bowiem uznać, iż nabywa prawo do waloryzacji na określonych

zasadach taka osoba, która nie nabyła jeszcze prawa do świadczenia mającego

być waloryzowanym. Stąd uwaga skarżącego o „bezrefleksyjnym” przywoływaniu

przez Sąd wskazanego orzeczenia Trybunału nie może być uznana za słuszną,

podobnie jak odnosząca się do przyjmowania przez ten Sąd „za fakt oczywisty”, że

nowa regulacja prawna, przy braku przepisów intertemporalnych, znajduje

zastosowanie do osób, które nabyły prawo do świadczenia przed wprowadzeniem

jej do obiegu prawnego. Zauważyć bowiem trzeba, iż zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (por. np. orzeczenie 11 kwietnia 1994 r.,

K 10/93, OTK 1994 r., cz. I, poz. 7) zakres obowiązywania przepisu należy

analizować funkcjonalnie, tj. w ścisłym związku z jego stosowaniem w czasie.

Ujęcie to ma szczególne znaczenie wówczas, gdy (co się często zdarza w polskim

systemie prawnym) brak jest oddzielnych (wyodrębnionych jako jednostki

redakcyjne tekstu ustawy zmieniającej) przepisów intertemporalnych. W takim

bowiem wypadku - wbrew potocznym intuicjom - nie zachodzi brak regulacji kwestii

intertemporalnej (luka co do przepisów intertemporalnych). Sytuacja taka natomiast

przesądza o bezpośrednim skutku ustawy nowej.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, iż skarżący nie zdołał przekonać o

potrzebie rozpoznania jego skargi kasacyjnej, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c.

postanowił jak w sentencji.