I UK 170/05 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 lutego 2006 r.

I UK 170/05

Przepis art. 61 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.

353 ze zm.) ma zastosowanie, gdy niezdolność do pracy powstaje w ciągu 18

miesięcy od ustania prawa do renty. Prawo do renty (jej przywrócenia) powstaje w dniu zaistnienia ponownej niezdolności do pracy (art. 100 tej ustawy).

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego

2006 r. sprawy z odwołania Aleksandra S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 marca 2005 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej przywrócenia prawa do

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 grudnia 2002 r. do dnia 31

sierpnia 2003 r. i znosząc postępowanie w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi

Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 24 października 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. odmówił przyznania wnioskodawcy Aleksandrowi S. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wobec niestwierdzenia takiej niezdolności.

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 28 stycznia 2004 r. [...]. Na podstawie opinii biegłych lekarzy neurologa i chirurga Sąd ustalił,

że wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy.

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 marca 2005 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję z dnia 24 października 2003 r. i

przywrócił wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy

od 1 grudnia 2003 r. na stałe. Sąd Apelacyjny przeprowadził dodatkowe dowody z

dokumentacji lekarskiej oraz uzupełniającej opinii biegłych i na tej podstawie ustalił,

że wnioskodawca z powodu schorzeń chirurgii urazowo-ortopedycznej jest nadal

częściowo niezdolny do pracy (po dniu 30 listopada 2002 r.). Niezdolność do pracy

ma charakter trwały, gdyż nie rokuje poprawy. Podstawą prawną do przywrócenia

prawa do renty jest przepis art. 61 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm.).

Od tego wyroku w części przyznającej prawo do renty od dnia 1 grudnia 2002

r. do dnia 31 sierpnia 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. wniósł

skargę kasacyjną, którą oparł na obu podstawach wymienionych w art. 3983 § 1

k.p.c. W zakresie naruszenia prawa materialnego podniósł zarzut błędnej wykładni i

niewłaściwego zastosowania przepisów art. 61 i art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w

zakresie naruszenia prawa procesowego zarzucił nieważność postępowania (art. 379

pkt 3 k.p.c.). Ten ostatni zarzut organ rentowy uzasadnił tym, że postępowanie w

sprawie o przywrócenie prawa do renty, które to prawo ustało z dniem 30 listopada

2002 r., toczyło się na wniosek zgłoszony w dniu 9 września 2002 r. Decyzją z dnia

14 października 2002 r. organ rentowy odmówił przywrócenia prawa do renty, odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w

Białymstoku z dnia 11 marca 2003 r., a Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z

dnia 28 maja 2003 r. oddalił apelację wnioskodawcy i wyrok stał się prawomocny. W

zakresie, w jakim sprawa o przywrócenie prawa do renty została prawomocnie osądzona, postępowanie dotknięte jest nieważnością. Naruszenie wskazanych w kasacji

przepisów prawa materialnego polega na tym, że prawo do renty zostało przywrócone w zakresie, którego nie obejmował ponowny wniosek zgłoszony w dniu 23 września 2003 r. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w razie ponownego ustalenia prawa do świadczenia

świadczenie wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym prawo to powstało, jednak nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie

sprawy. Na tej podstawie należało przyznać świadczenie od dnia 1 września 2003 r.

W związku z tymi zarzutami organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Uzasadniony jest zarzut nieważności postępowania. Zmieniając wyrok Sądu

pierwszej instancji Sąd Apelacyjny pominął fakt, że w sprawie przywrócenia prawa

do renty toczyło się postępowanie, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 11 marca 2003 r. Zgodnie z art. 379

pkt 3 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli o to samo roszczenie między

tymi samymi stronami sprawa została prawomocnie osądzona. Niedopuszczalne było

więc orzekanie w zakresie objętym prawomocnym wyrokiem.

Prawomocny wyrok, którego podstawą był stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.) oznacza, że w dacie jego wydania nie zostały

spełnione warunki do przywrócenia prawa do renty na podstawie art. 61 ustawy o

emeryturach i rentach. Przepis ten stanowi, że prawo do renty, które ustało z powodu

ustąpienia niezdolności do pracy, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy

od ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stanie się niezdolny do pracy.

Respektując powagę rzeczy osądzonej ( art. 365 § 1 k.p.c.) należało przyjąć, że

wnioskodawca, którego prawo do renty ustało w dniu 30 listopada 2002 r., do dnia 11

marca 2003 r. nie stał się ponownie niezdolny do pracy. Przeprowadzanie dowodów

w celu istnienia niezdolności do pracy w tym okresie było niedopuszczalne. Jednocześnie nie jest wykluczone ponowne powstanie niezdolności do pracy po wydaniu

wyroku i wnioskodawca uważając się za niezdolnego do pracy złożył nowy wniosek.

Nie był to wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczeń w trybie art. 114 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach, gdyż w trybie tego przepisu nie można żądać

zmiany prawomocnego wyroku. Wniosek ten był oparty na okolicznościach zaistniałych po wydaniu prawomocnego wyroku - ponownym powstaniu niezdolności do

pracy po ustaniu poprzednio istniejącej niezdolności. W sytuacji, gdy niezdolność do

pracy powstała w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty, miał zastosowanie

przepis art. 61 ustawy o emeryturach i rentach. Prawo do renty (jej przywrócenia)

powstaje w dniu powstania ponownej niezdolności do pracy (art. 100). W zakresie

wypłaty świadczenia nie miał zastosowania wskazany w kasacji przepis art. 133 ust.

1 ustawy o emeryturach i rentach, który dotyczy wypłaty świadczeń w razie ponownego ustalenia prawa w trybie jej art. 114 § 1 i 2, lecz przepis art. 129 ust. 1, który

stanowi, że świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych

świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Te

kwestie nie były przedmiotem rozważań Sądu Apelacyjnego, który rozpoznawał

sprawę o przywrócenie prawa do renty bez uwzględnienia stwierdzonego prawomocnym wyrokiem faktu ustąpienia niezdolności do pracy.

Uwzględniając zarzut nieważności postępowania Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił wyrok w części zaskarżonej i sprawę w tym zakresie

przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.