I UK 144/06 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r.

I UK 144/06

Okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane składki, podlegają uwzględnieniu także przy ustalaniu spełnienia warunków prawa do renty rodzinnej (art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN:

Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia

2006 r. sprawy z odwołania Marka Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o rentę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 listopada 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w C. z dnia 5 stycznia 2004 r., odmawiającą wnioskodawcy

Markowi Ł. przyznania prawa do renty rodzinnej w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do renty. Sąd pierwszej instancji, opierając się na treści przepisów art.

65, 67 i 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U Nr 162, poz. 1118 ze zm., obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przyjął, że odwołujący się Marek Ł. jest

osobą uprawnioną do renty rodzinnej po zmarłym Witoldzie Ł. Uprawnienie do renty

z tytułu niezdolności do pracy reguluje art. 57 powołanej ustawy. W myśl jej art. 65

ust. 2 przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie

niezdolna do pracy. W sprawie bezsporne jest, iż Witold Ł. w okresie od dnia 13

października 1993 r. do dnia 13 października 2003 r. legitymował się wymaganym 5

letnim okresem składkowym i nieskładkowym, jak również to, że niezdolność do

pracy powstała później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania okresów, o których mowa

w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Równocześnie jednak

ust. 2 art. 57 przewiduje, iż przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego,

który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla

kobiety i 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Zgodnie z art.

10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

uwzględnia się także okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono

przewidziane w odrębnych przepisach składki, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5 - 7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Sąd

pierwszej instancji podkreślił, że art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczy ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn wymieniony w art. 57 ust. 2 jest okresem koniecznym do pominięcia wymogu określonego

w art. 57 ust. 1 pkt 3. Jest także jednym z okresów wymaganych do przyznania

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w określonej w nim sytuacji. Dlatego

też, według oceny tego Sądu, przy braku wyraźnego unormowania i wyłączenia w

tym zakresie także tu ma zastosowanie art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie można ograniczać

jego stosowania tylko do okresów, o których mowa w jej art. 57 ust. 1 pkt 2 w

związku z art. 58.

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w C. Zdaniem Sądu , do 25 letniego okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, można zaliczyć okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, za które opłacono składki( art. 10 ust 1

ustawy).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. Zarzucił naruszenie art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz błędną

wykładnię art. 57 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1 ust. 2, przy uwzględnieniu art.

57 ust. 1 tej ustawy i przyznanie ubezpieczonemu prawa do renty rodzinnej po

zmarłym Witoldzie Ł., w sytuacji gdy w chwili śmierci nie legitymował się on co najmniej 25 - letnim okresem składkowym i nieskładkowym, a zatem nie spełniał

wszystkich warunków wymaganych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do

pracy. Zdaniem skarżącego zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, tj. art. 57 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, co do możliwości uzupełnienia 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego okresem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i oddalenie odwołania ubezpieczonego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy o e. i r. z FUS renta rodzinna przysługuje

uprawnionemu członkowi rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo

do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. W rozpoznawanej sprawie ojciec wnioskodawcy nie miał ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności pracy. Na gruncie

niespornych okoliczności faktycznych istota sporu sprowadza się do dwu kwestii.

Pierwsza dotyczy interpretacji przesłanek prawa do renty po zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS dokonanej ustawą z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.). W myśl wprowadzonego tą ustawą do art.

57 nowego ustępu 2, przepisu ustępu 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego,

który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla

kobiety i 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Wymieniony

przepis był niejednolicie wykładany, również w znaczeniu, jakie nadaje mu skarżący

organ rentowy. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23

marca 2006 r., I UZP 5/05 (OSNP 2006 nr 19-20, poz. 305), Sąd Najwyższy stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety lub

25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy o

e. i r. z FUS), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy

pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania

niezdolności do pracy. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym przedstawioną interpretację całkowicie podziela. Przedstawiona wykładnia wymaga jednak uzupełnienia

o kwestię, czy wymieniony przepis znajduje zastosowanie do sytuacji, w której

zmarły był częściowo niezdolny do pracy, ale z mocy art. 65 ust. 2 ustawy o e. i r. z

FUS przy ocenie jego prawa do renty przyjmuje się, że osoba ta (zmarły) była całkowicie niezdolna do pracy.

W związku z podniesioną kwestią wymaga podkreślenia, że art. 65 ust. 2 odnosi się do przesłanek prawa do renty rodzinnej w postaci spełnienia przez zmarłego

warunków do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z tym

przepisem przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. Oznacza to, iż osoba ta, w świetle przepisów regulujących

warunki uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, musi być traktowana jako osoba całkowicie niezdolna do pracy; również w świetle przepisu art. 57

ust. 2.

Dla spełnienia warunków wymaganych do uzyskania prawa do renty poza całkowitą niezdolnością do pracy, wymagany jest staż ubezpieczeniowy, dla mężczyzn

wymiarze 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W kwestii możliwości uzupełnienia stażu pracy okresami ubezpieczenia społecznego rolników art. 10 ustawy o

e. i r. z FUS stanowi, że okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki uwzględnia się także przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w jej art. 5-7 są krótsze od okresu

wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego

okresu. Wymieniony przepis odnosi się do ustalania przesłanek prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy. Należy zatem przyjąć, iż okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

podlegają uwzględnieniu także przy ustalaniu spełnienia przesłanek prawa do renty

rodzinnej.

Skoro więc skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na

podstawie art. 39814 k.p.c. należało orzec o jej oddaleniu.