I UK 119/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 119/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z wniosku P. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o ustalenie wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia

przedemerytalnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 grudnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 20 listopada 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z 1 marca 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił P. K.

wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego

przyjmując do tego obliczenia 39 lat okresów składkowych i 10 miesięcy okresów

nieskładkowych. W obliczeniu tym nie uwzględniono okresu od 18 października

1968 r. do 4 listopada 1968 r., tj. przerwy pomiędzy powrotem ubezpieczonego ze

służby wojskowej, a ponownym podjęciem pracy w zakładzie, w którym był on

zatrudniony w dniu powołania do służby wojskowej - bowiem nie jest to okres

składkowy, ani nieskładkowy.

Sąd

Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. zmienił

zaskarżoną decyzję i doliczył ubezpieczonemu do uznanych okresów składkowych i

nieskładkowych okres zatrudnienia od 18 października 1968 r. do 4 listopada 1968

r. Sąd ten ustalił, że odwołujący się od 27 października 1966 r. do 17 października

1968 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. W dniu powołania do wojska był

pracownikiem PSS "Społem". Po odbyciu służby wojskowej ponownie podjął pracę

w tej spółdzielni w dniu 5 listopada 1968 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że okres

przerwy w wymiarze do 30 dni pomiędzy zakończeniem służby wojskowej, a

ponownym podjęciem pracy faktycznie nie został wymieniony w art. 6 i 7 ustawy z

l7 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jako okres składkowy lub

nieskładkowy. Treść art. 122 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, że zgłoszenie się w terminie

30 dni przez pracownika w zakładzie pracy skutkuje uznaniem okresu służby

wojskowej, jak i okresu przerwy pomiędzy jej zakończeniem, a ponownym

podjęciem pracy za okres składkowy. Sąd wskazał nadto na treść świadectwa

pracy wystawionego przez PSS "Społem", w którym okres służby oraz okres

przerwy traktowany jest jako okres zatrudnienia. W konsekwencji Sąd uznał, że

sporny okres był okresem składkowym, za który zakład pracy miał obowiązek

opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Powyższy wyrok zaskarżył organ rentowy domagając się jego zmiany i

oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd ten

wskazał, że okoliczności faktyczne rozstrzyganej sprawy były bezsporne. Spór

dotyczył ustalenia przez organ rentowy wysokości emerytury dla ubezpieczonego

P. K. w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Spór ten

sprowadzał się do oceny, czy okres przerwy pomiędzy zakończeniem zasadniczej

służby wojskowej, a ponownym podjęciem pracy w PSS "Społem" w K. (od 18

października 1968 r. do 4 listopada 1968 r.) podlega zaliczeniu do uwzględnionych

już okresów składkowych i nieskładkowych. Bezsprzecznie w okresie tym

pracownik nie świadczy pracy, mimo iż stosunek pracy trwa nadal (jego

wygaśnięcie następuje po upływie 30 dni od zwolnienia ze służby w razie

niepodjęcia pracy). Okres ten można zatem porównać do okresu urlopu

bezpłatnego, w którym także wzajemne prawa i obowiązki stron stosunku pracy

zostają zawieszone. Okres urlopu bezpłatnego nie jest okresem składkowym (za

ten czas pracodawca nie opłaca składek na ubezpieczenie społeczne), ani

nieskładkowym (nie został on wymieniony w art. 7 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. Nr 162, poz.

1118). Nie podlega on zatem uwzględnieniu przy ustalaniu uprawnień do emerytury

bądź renty. Tak samo należy potraktować okres pomiędzy zwolnieniem pracownika

z czynnej służby wojskowej a podjęciem pracy. Skoro zatem ubezpieczony P. K.

został zwolniony 17 października 1968 r. ze służby wojskowej, a pracę podjął od 5

listopada 1968 r., to brak było podstaw do doliczenia do okresów składkowych i

nieskładkowych okresu przerwy w zatrudnieniu między tymi datami. Podjęcie przez

ubezpieczonego pracy dopiero od 5 listopada I968 r. potwierdza dokładna analiza

jego akt osobowych z PSS "Społem" w K.

W kasacji ubezpieczony zarzucił powyższemu wyrokowi:

1. naruszenie art. 120 a zwłaszcza 120 pkt 4 i 122 ustawy z 21 października

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie w związku z art. 6 ust. 2 pkt 6 ustawy z 17 grudnia 1998

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz.

1118) a w następstwie tego naruszenia, błędne przyjęcie, że okres pomiędzy

zakończeniem zasadniczej służby wojskowej a ponownym podjęciem zatrudnienia

u dotychczasowego pracodawcy nie podlega zaliczeniu do uwzględnionych już

okresów składkowych i nieskładkowych, a tym samym wykluczenie, iż nastąpiło

niezachowanie terminu z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, co z

kolei doprowadziło do przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że nastąpiło wygaśnięcie

stosunku pracy ubezpieczonego;

2. naruszenie art. 6 ust. 2 pkt 6 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z FUS (Dz. U. Nr 21, poz. 1118) poprzez błędną jego wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, które przejawia się w przyjęciu, że okres od 18

października 1968 do 4 listopada 1968, kiedy to ubezpieczony czasowo nie mógł

podjąć pracy z przyczyn od siebie niezależnych stanowi okres zbliżony do urlopu

bezpłatnego i w związku z powyższym nie może być uznany za okres składkowy

ani nieskładkowy.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu

rentowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpatrzenia Sądowi drugiej instancji, a także o zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego od organu rentowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu kasacji skarżący wskazał między innymi, że okres przerwy

pomiędzy powrotem z zasadniczej służby wojskowej a ponownym podjęciem pracy

w zakładzie, w którym nie świadczył on pracy, gdyż jako kucharz winien posiadać

aktualne badania lekarskie pozwalające na jej podjęcie, winien być stosownie do

art. 6 ust 2 pkt 6 ustawy z 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS uznany

za okres czasowej niemożności otrzymania pracy. W okresie tym nie mógł on

podjąć

pracy

z

przyczyn

od

siebie

niezależnych,

gdyż

oczekiwał

na

przeprowadzenie badań lekarskich pozwalających na podjęcie zatrudnienia. Z całą

pewnością jest to okoliczność, która nie powoduje wygaśnięcia stosunku pracy,

gdyż stanowi usprawiedliwioną przyczynę nieobecności w pracy. Okres ten więc

musi być zakwalifikowany na gruncie tychże przepisów, jak dokonał tego Sąd

Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia przez zaskarżone orzeczenie art.

122 ustawy z 21 października 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczpospolitej Polskiej. Jak wynika z rozważań Sądu Apelacyjnego zastosował on

wskazany przepis w brzmieniu ustalonym w Dzienniku Ustaw z 2002 r. Nr 21, poz.

205 „ze zm.” Należy zatem uznać, że Sąd przyjął za podstawę prawną

zaskarżonego orzeczenia wymieniony przepis w brzmieniu ustalonym w ustawie z 7

maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej

Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. z 1999, nr 50, poz.

500), obowiązującym od 1 lipca 1999 r. Tymczasem, jak Sąd ten trafnie wskazał w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, spór „sprowadzał się do oceny, czy okres

przerwy pomiędzy zakończeniem zasadniczej służby wojskowej, a ponownym

podjęciem pracy w PSS "Społem" w K. (od 18 października 1968 r. do 4 listopada

1968 r.) podlega zaliczeniu do uwzględnionych już okresów składkowych i

nieskładkowych”. Do oceny obowiązków stron stosunku pracy w związku ze

zwolnieniem pracownika z zasadniczej (wówczas) służby wojskowej należało zatem

stosować przepisy ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku

obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w jej brzmieniu ustalonym w Dzienniku

Ustaw z 1967 r. Nr 44, poz. 220, obowiązującym w tym okresie.

Zarzut naruszenia wskazanego wyżej przepisu znajduje ponadto uzasadnienie

w tym, że Sąd Apelacyjny zastosował go do niedostatecznie ustalonego stanu

faktycznego, co oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nim norm

prawnych, a tym samym naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe

zastosowanie. Należy dodać, że dotyczy to także zastosowania innych przepisów

powołanych przez Sąd jako podstawa wyroku. W kasacji skarżący podkreślił, że we

wskazanym wyżej okresie nie mógł podjąć pracy z przyczyn od siebie

niezależnych, gdyż oczekiwał na przeprowadzenie badań lekarskich pozwalających

na podjęcie zatrudnienia. Twierdzenie to znajduje oparcie w materiałach sprawy. W

szczególności na rozprawie 9 października 2002 r. skarżący przesłuchany w

charakterze strony stwierdził, że: „następnego dnia po zakończeniu służby

wojskowej zgłosiłem się do zakładu pracy celem podjęcia zatrudnienia, ale

musiałem przeprowadzić konieczne badania lekarskie. Na niektóre wyniki, np.

wynik badania Wasermana musiałem czekać 20 dni i dopiero po uzyskaniu

świadectwa o zdolności do pracy mogłem podjąć pracę. Po powrocie z wojska nie

podpisywałem nowej umowy o pracę, tylko po przeprowadzonych badaniach

podjąłem zatrudnienie”. To zeznanie nie znalazło odzwierciedlenia w rozważaniach

Sądu Apelacyjnego. Równocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 106 ust. 1,

powołanej wyżej ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1967 r, nr 44, poz. 220) „Zakład pracy,

który zatrudniał pracownika w dniu powołania do zasadniczej lub okresowej służby

wojskowej, jest obowiązany zatrudnić go na poprzednio zajmowanym stanowisku

lub stanowisku równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz nie niżej

opłacanym, jeżeli najpóźniej w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z tej służby

pracownik zgłosił swój powrót do zakładu pracy w celu podjęcia zatrudnienia.

Niezachowanie tego terminu powoduje rozwiązanie stosunku pracy z mocy prawa,

chyba że nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracownika.” W tym stanie rzeczy

ponownego rozważenia wymaga, czy skarżący podjął ponowienie pracę po

zakończeniu służby wojskowej w dniu 5 listopada 1968 r., jak ustalił to Sąd

Apelacyjny, czy też za datę tę należy uznać, w świetle wyżej wymienionego art. 106

ust. 1, następny dzień po zakończeniu służby wojskowej, w którym zgłosił się on do

zakładu pracy celem podjęcia zatrudnienia, lecz został skierowany na konieczne z

uwagi na charakter pracy badania.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39313 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39319 k.p.c.

kc