I UK 112/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 112/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z odwołania A. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ł.

o wstrzymanie i zwrot nienależnie pobranej emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt (...),

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 stycznia 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w Ł. wstrzymał wypłatę emerytury A. J. począwszy od 1 lutego 2003 r. oraz drugą

decyzją z tej samej daty zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego

świadczenia za okres od 1 do 31 stycznia 2003 r. w kwocie 516,98 zł.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wyrokiem z dnia

13 listopada 2003 r., (...), oddalił odwołanie ubezpieczonego od powyższych

decyzji. Sąd Okręgowy ustalił, że A. J. orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej

do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia został zaliczony do III grupy inwalidów w

związku z wypadkiem, jakiego doznał w dniu 22 grudnia 1982 r. Wypadek ten został

uznany za wypadek przy pracy i z tego tytułu ubezpieczony pobierał rentę

wypadkową od 1 października 1983 r. Od 1 stycznia 2000 r. A. J. pobierał rentę

wypadkową z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zbiegu z emeryturą. W

dniu 17 grudnia 2002 r. ubezpieczony został pisemnie poinformowany przez ZUS o

zmianach zasad wypłacania świadczeń wypadkowych w związku z wejściem w

życie z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawy z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.; dalej ustawa wypadkowa). W informacji podano

szczegółowe wyjaśnienie możliwości zachowania przez ubezpieczonych prawa do

pobierania dwóch świadczeń oraz załączono druk oświadczenia, który po

wypełnieniu powinien być zwrócony do organu rentowego celem weryfikacji

uprawnień. Ubezpieczony wypełnił to oświadczenie, wskazując, że osiąga przychód

z tytułu prowadzenia indywidualnej kancelarii adwokackiej, a następnie przekazał je

organowi rentowemu w dniu 6 stycznia 2002 r. Według Sądu pierwszej instancji,

odwołanie od decyzji organu rentowego jest bezzasadne, z uwagi na pouczenie

ubezpieczonego o warunkach powodujących wstrzymanie lub zawieszenie wypłaty

świadczeń ubezpieczeniowych (art. 26 ust. 1 i 2 ustawy wypadkowej oraz art. 138

ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 26 października 2005 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny stwierdził, że

ubezpieczony nabył prawo do renty wypadkowej przed wejściem w życie ustawy

wypadkowej (przed 1 stycznia 2003 r.) oraz przed zmianą systemu ubezpieczeń

społecznych, która nastąpiła w dniu 1 stycznia 1999 r. Natomiast, prawo do

emerytury ubezpieczony nabył już po wejściu w życie ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm.) oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Przepis art. 95 ustawy o emeryturach i rentach określa generalną

zasadę, że ubezpieczonemu przysługuje prawo tylko do jednego świadczenia, a w

razie zbiegu prawa do świadczeń, wypłaca się jedno z nich, wybrane przez

zainteresowanego. Zdaniem Sądu drugiej instancji, w przypadku zbiegu prawa do

emerytury z prawem do renty wypadkowej ma zastosowanie art. 26 ust. 1 ustawy

wypadkowej, zgodnie z którym, osobie uprawnionej wypłaca się zależnie od jej

wyboru rentę wypadkową zwiększoną o połowę emerytury albo emeryturę

powiększoną o połowę renty. Jednak w sytuacji, gdy osoba uprawniona osiąga

przychód powodujący zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich

wysokości,

ubezpieczonemu

nie

wypłaca

się

półtorakrotności

wybranego

świadczenia. Sąd Apelacyjny stwierdził, że uregulowania zawarte w art. 26 ust. 3

ustawy wypadkowej wprowadziły dla ubezpieczonego niekorzystną zmianę stanu

prawnego, skoro poprzednio obowiązujące przepisy ustawy z dnia 12 czerwca

1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) nie przewidywały

zawieszenia prawa do świadczeń w razie osiągnięcia dodatkowego przychodu. Nie

podzielił jednak argumentów ubezpieczonego, że art. 26 ust. 3 ustawy wypadkowej

nie ma w jego przypadku zastosowania z uwagi na zasadę niedziałania prawa

wstecz i ochronę praw nabytych. Sąd Apelacyjny podniósł, że art. 26 ustawy

wypadkowej nie dotyczy prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, lecz

reguluje jedynie kwestię wypłaty świadczeń pozostających w zbiegu. Ubezpieczony

zachował więc prawo do obu świadczeń (emerytury i renty wypadkowej), jednakże

nie jest to tożsame z prawem do ich wypłaty. Skoro ubezpieczony nie zaniechał

prowadzenia

działalności

przynoszącej

przychód,

to

organ

rentowy

był

zobowiązany do zaprzestania wypłaty na jego rzecz świadczeń w dotychczasowej

wysokości, a pobrana przez ubezpieczonego w styczniu 2003 r. połowa emerytury

(w zbiegu z rentą wypadkową) stała się świadczeniem nienależnym w rozumieniu

art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, w której zarzucił

rażące naruszenie art. 26 ust. 3 w związku z art. 62 ustawy wypadkowej oraz art. 2

Konstytucji RP "w następstwie którego doszło do błędnej wykładni uprawnień

wnioskodawcy i zawieszenie mu uprawnień do emerytury z żądaniem zwrotu

nienależnego świadczenia za okres 1 miesiąca". W uzasadnieniu skargi

ubezpieczony podniósł, że art. 26 ust. 3 ustawy wypadkowej upoważnia organ

rentowy do zawieszenia świadczenia w stosunku do zdarzeń, które zaistniały nie

wcześniej niż w dniu 1 stycznia 2003 r. Z żadnego przepisu nie wynika natomiast,

że na podstawie art. 62 ustawy wypadkowej ZUS powinien zawiesić świadczenia

prawomocnie przyznane zgodnie z przepisami obowiązującymi przed wejściem w

życie ustawy wypadkowej. Odmienna interpretacja prowadzi - zdaniem skarżącego

- do pozbawienia go praw nabytych oraz narusza zasadę demokratycznego

państwa prawnego, określoną w art. 2 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jedyny podniesiony przez skarżącego zarzut dotyczy naruszenia prawa

materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 26 ust. 3 ustawy

wypadkowej w kontekście art. 2 Konstytucji RP. Zarzut ten jest bezzasadny, gdyż

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 31 stycznia 2006 r., K 23/03 (Dz.U. Nr 22,

poz. 171; OTK-A 2006 nr 1, poz. 8) orzekł, że art. 26 ust. 3 ustawy wypadkowej jest

zgodny z art. 2 Konstytucji RP, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP). W

uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się sprzeczności

art. 26 ust. 3 ustawy wypadkowej z zasadą demokratycznego państwa prawnego i

uznał, że wprowadzone od 1 stycznia 2003 r. rozwiązania ustawowe mają służyć

zapewnieniu

lepszej

realizacji

konstytucyjnego

prawa

do

zabezpieczenia

społecznego i z tego względu znajdują oparcie w Konstytucji. Trybunał wywiódł, że

nie ma wystarczających podstaw do uznania, że art. 26 ust. 3 ustawy wypadkowej

narusza zasadę ochrony praw nabytych i zasadę ochrony zaufania jednostki do

państwa oraz stanowionego przez niego prawa. Przepis art. 26 ust. 3 ustawy

wypadkowej pociąga dla ubezpieczonego niekorzystne skutki, w sytuacji, gdy

osiągnął on przychód powodujący zawieszenie prawa do świadczeń lub

zmniejszenie ich wysokości. Jednakże, ubezpieczony podjął decyzję o dalszym

prowadzeniu kancelarii adwokackiej, a tym samym zgodził się na skutki, jakie

wywołuje to w zakresie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Jak

wyjaśnił

Trybunał

Konstytucyjny

w

uzasadnieniu

wskazanego

wyroku,

wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2003 r. regulacji ubezpieczeniowych, które

ukształtowały sytuację prawną ubezpieczonego mniej korzystnie niż dotychczas,

nie stanowi naruszenia ochrony nabytego przez ubezpieczonego prawa do renty

wypadkowej lub emerytury, a taka zmiana była uzasadniona potrzebą zapewnienia

równowagi finansowej w systemie ubezpieczeń społecznych. Trybunał wywiódł, że

państwo, realizując swój konstytucyjny obowiązek zapewnienia obywatelom praw

do

zabezpieczenia

społecznego,

działa

w

zakresie

dostępnych

środków

finansowych, pochodzących zasadniczo ze składek wszystkich ubezpieczonych,

zatem ma prawo dostosowywać zakres realizacji praw socjalnych, w tym prawa do

emerytury lub renty wypadkowej, do ekonomicznie ustalonych granic, z czym każdy

ubezpieczony,

uprawniony do pobierania świadczeń,

powinien

się

liczyć.

Ograniczenie przez ustawę możliwości zapewnienia świadczenia rentowego

związanego z wypadkiem przy pracy względem osoby, która zachowała zdolność

do

pracy

zarobkowej

emerytalnych

i

oraz

rentowych

ograniczenie

przysługujących

możliwości

z

różnych

kumulacji

tytułów,

świadczeń

jest

więc

dopuszczalne w świetle postanowień Konstytucji i nie narusza jej art. 67.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art.

/tp/

k.p.c.