I UK 107/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 107/17 POSTANOWIENIE Dnia 10 maja 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Gudowska w sprawie z odwołania […] Szpitala […]im. […] w N. ‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w N. ‎z udziałem zainteresowanych: A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N., I. w N. oraz K. T. właściciela NZOZ R. - Poradnia Lekarza Chorób Wewnętrznych w B. ‎o wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz E.,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 maja 2017 r.,‎skargi kasacyjnej odwołującego się […] Szpitala […] im. […] w N.od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 września 2015 r. Sad Apelacyjny w […], Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację płatnika składek […] Szpitala […] im. […] w N. od wyroku Sądu Okręgowego w N. z dnia 11 września 2014 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w N. z dnia 6 września 2013 r., ustalających podstawę wymiaru składek na składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) i zdrowotne oraz na Fundusz E. za pracowników tego płatnika z uwzględnieniem przychodu osiągniętego przez nich z tytułu umów zlecenia zawartych z I. w N. oraz NZOZ R., Poradnia Lekarza Chorób Wewnętrznych w B., podmiotami, z którymi […] Szpital […] zawarł umowy o udzielenie zamówienia na zabezpieczenie świadczeń zdrowotnych.Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy przeprowadził właściwe postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które trafnie przyporządkował przepisom art. 8 ust. 2a i art. 18 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej „ustawa systemowa”), wywodząc, że lekarze i pozostały personel medyczny, w tym między innymi pielęgniarki, położne, pielęgniarze, technicy RTG, psychoterapeuci i fizjoterapeuci, zatrudnieni w […] Szpitalu […] w N., byli uznani za pracowników także z tytułu umów cywilnoprawnych.W skardze kasacyjnej płatnik składek zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 § 1 pkt 1 ustawy systemowej, przez nieuwzględnienie tego, że wydanie decyzji określających wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z uwzględnieniem przychodu z tytułu umowy zlecenia nastąpiło bez uprzedniego wydania decyzji o objęciu zainteresowanych pracowników obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tytułu umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią, art. 83 § 1 pkt 1 tej ustawy, oraz art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2015 r., poz. 965) przez wydanie decyzji ustalającej podstawę wymiaru składek na Fundusz E. bez uprzedniego uprawomocnienia się decyzji określających wysokość wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe poszczególnych pracowników, art. 83 § 1 pkt 3 ustawy systemowej przez nieuwzględnienie faktu, że na podstawie tego przepisu wydano decyzje ustalające podstawę wymiaru składek podczas, gdy w istocie stanowi on wyłącznie podstawę do wydania decyzji ustalającej wymiar składek. Zarzut naruszenia art. 18 ust. 1 i ust. 1a, art. 20 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej dotyczył błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania - w oderwaniu od uregulowań zawartych w art. 4 pkt 2 lit. a - i w konsekwencji pominięcie definicji legalnej płatnika składek przez uznanie, że płatnikiem może być podmiot niepozostający z osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie ubezpieczeniami społecznymi, przyjęcie, że płatnikiem składek w stosunku do osób świadczących pracę na rzecz swojego pracodawcy w ramach zawartych umów cywilnoprawnych z innym niż pracodawca podmiotem jest tenże pracodawca.

Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej uzasadnił błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem tego przepisu przez przyjęcie, że pracodawca jest płatnikiem składek osób świadczących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem, w sytuacji gdy w rzeczywistości z przepisu wynika wyłącznie obowiązek objęciem tej osoby ubezpieczeniami społecznymi, jak pracownika oraz przez błędną, rozszerzającą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do umów, które nie podlegają przepisom kodeksu cywilnego o umowie zlecenia i umowie o dzieło, tj. do umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych, a w konsekwencji naruszenie art. 35 i 35a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U.

Nr 91, poz. 408 ze zm.) i art. 132 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1793) przez uznanie, że umowa na udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta przez pracownika z podwykonawcą pracodawcy nie jest umową o udzielanie świadczeń zdrowotnych.Wytknął także naruszenie art. 18 ust. 1 ustawy systemowej przez uznanie, że stanowi on podstawę prawną sumowania przychodu z tytułu umowy o prace z przychodem z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej przez pracownika z osobą trzecią oraz art. 4 pkt 2 lit. a tej ustawy przez wymaganie od płatnika składek zachowań naruszających ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2014 r., poz. 1182) i art. 23 i 24 k.c. i pozostających w sprzeczności z art. 51 Konstytucji RP oraz art. 221 § 1 i 2 k.p., i w konsekwencji obrazę art. 51 Konstytucji przez wprowadzenie domniemania pozaustawowego obowiązku udostępnienia pracodawcy danych dotyczących zatrudnienia pracownika przez zatrudniający pracownika podmiot zewnętrzny, mimo braku możliwości wskazania podstawy prawnej takiego żądania.Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał się potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, tj. art. 18 ust. 1a, w związku z art. 8 ust 2a ustawy systemowej ze względu na brak możliwości zastosowania wskazanych przepisów bez naruszenia art. 51 ust. 1 Konstytucji, art. 23 i art. 24 k.c., ustawy o ochronie danych osobowych i art. 22 § 1 i 2 k.p. Uzasadnił, że pracodawca nie ma możliwości prawnych uzyskania danych dotyczących wynagrodzenia z tytułu umowy cywilnoprawnej ani od zleceniodawcy, ani od osoby wykonującej pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej.

W jego ocenie, wykładni wymagają także przepisy art. 18 ust. 1a w związku z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, gdyż budzą poważne wątpliwości wyrażane w licznych interpelacjach poselskich wnoszonych do Ministra Pracy i Polityki Społecznej w tym zakresie.Podniósł, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, tj. „czy wydanie decyzji określającej wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne u płatnika składek z uwzględnieniem przychodu z tytułu umowy zlecenia w podstawie wymiaru składek z tytułu umowy o pracę może być wydane bez uprzedniej decyzji o objęciu zainteresowanego obowiązkiem ubezpieczenia społecznego u tego płatnika składek, tak jak pracownika”.

Jest ono – zdaniem skarżącego - istotne dla porządku prawnego państwa, a niedostatecznie wyjaśnione i ugruntowane w doktrynie i orzecznictwie.Istnieje także zagadnienie, „czy możliwe i prawidłowe jest wydanie decyzji określających podstawę wymiaru składki na Fundusz E., bez uprzedniego uprawomocnienia się decyzji określających wysokość wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe poszczególnych pracowników” oraz, „czy art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy systemowej może stanowić podstawę prawną do wydania decyzji ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne”.

Udzielenie odpowiedzi na te pytania może doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanych na błędnej podstawie prawnej, a ponadto niewykonalnych w drodze egzekucji administracyjnej. Przedstawione zagadnienia prawne nie były dotychczas przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.Skarżący dostrzegał przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania także w potrzebie rozstrzygnięcia, „czy z faktu, że art. 133 w związku z art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ustanawia zakaz zawierania umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z osobą wykonującą zawód medyczny, jeżeli udziela ona świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem wynika, że umowa zawarta z taką osobą nie jest umową o udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej”.

Rozstrzygnięcie tego zagadnienia – jak stwierdził - pozwoli na ustalenie, czy do takich umów mają zastosowanie przepisu kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.Jednocześnie oświadczył, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, „co wynika z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej oraz z ich uzasadnienia”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.O tym, co może być przedmiotem istotnego zagadnienia prawnego, na którego istnienie w sprawie wskazuje skarżący jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wyjaśnia między innymi posłużenie się przez ustawodawcę wskazówką, że istotne zagadnienie prawne „występuje w sprawie” i ma znaczenie dla rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, niepubl., z dnia 26 września 2005 r., II PK 98/05, OSNP 2006 nr 15–16, poz. 243 i z dnia 22 lutego 2007 r., I KZ 2/06, OSNP 2008 nr 7–8, poz. 118).

Kwestia, w której skarżący uwypuklił faktyczne trudności związane z nałożonym na pracodawców obowiązkiem deklarowania, naliczania i odprowadzania składek od przychodu uzyskanego z tytułu umów cywilnoprawnych, gdy pracodawca nie jest ich stroną, na tle ochrony dóbr osobistych i stosowania przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia jako nieregulowana w prawie ubezpieczeń społecznych.W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, opartego na przyczynie przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., konieczne jest wykazanie, że istnieją poważne i dotychczas nierozstrzygnięte wątpliwości interpretacyjne wskazanego przepisu, lub że na jego podstawie wydawane są odmienne rozstrzygnięcia w tym samych lub bardzo podobnych okolicznościach faktycznych i prawnych.

Z kolei wskazanie na istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wywodu prawnego zbliżonego do takiego, jaki przyjęty jest przy przedstawieniu zagadnienia prawnego przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepubl.).Uzasadnienie wniosku złożonego w niniejszej sprawie nie spełnia tych wymagań. Skarżący nie wykazał, że przedstawione przez niego zagadnienia istnieją jako zagadnienia prawne oraz że nie zostały jeszcze rozstrzygnięte lub że wywołały rozbieżności w orzecznictwie, jak też nie dostarczył żadnych przekonywających argumentów uzasadniających odmienną ocenę prawną od przyjętej przez Sądy obu instancji.

W każdym razie uzasadnienie wniosku nie zawiera argumentów umożliwiających Sądowi Najwyższemu stwierdzenie rzeczywistej i istotnej rozbieżności w orzecznictwie sądowym oraz nowości poruszonych kwestii. Co więcej, argumentację wniosku osłabia utożsamienie przyczyn kasacyjnych z zarzutami ujętymi w podstawie skargi, co sugeruje koncentrację wątpliwości, jakie rodzi treść wskazanych przepisów w rozstrzygnięciu własnej sprawy skarżącego a nie na rozwoju doktryny lub dla praktyki sądowej.W tym aspekcie zresztą nie istnieje już potrzeba wykładni wskazanych przez skarżącego przepisów, ujęta jako przyczyna kasacyjna.

Kwestie prawne, które przedstawił, były wielokrotnie rozważane w judykaturze, a w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09 (OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46), stwierdzającej, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (por. także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, niepubl., z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, niepubl., z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, niepubl., z dnia 8 grudnia 2014 r., II UK 74/14, niepubl., z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117, z dnia 24 września 2015 r., I UK 490/14, niepubl., a także z dnia 27 kwietnia 2017 r., I UK 182/26, dotychczas niepublikowany).

Wyjaśniono również, że osoba wykonującą pracę na rzecz swego pracodawcy na podstawie umów cywilnych podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik i na tym kwestia jej ubezpieczenia się wyczerpuje (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1997 r., I PKN 43/97, OSNAPiUS 1997 nr 24, poz. 494, z dnia 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13, niepubl. i z dnia 6 lutego 2014 r., II UK 279/13, niepubl.). Ugruntowany jest w związku tym pogląd, że przedmiotem sprawy o opłacenie przez pracodawcę składki w wysokości równej obciążeniu umowy o pracę i zlecenia wykonywanego na rzecz tego pracodawcy jest jedynie ustalenie właściwej kwoty jej podstawy wymiaru (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2015 r., II UZ 8/15, niepubl., z dnia 19 sierpnia 2015 r., II UZ 14/15, niepubl., z dnia 12 stycznia 2016 r., II UZ 37/15, niepubl. oraz z dnia 15 marca 2016 r., II UZ 57/15, niepubl.).Problematyka zawierania przez świadczeniodawców umów podwykonawstwa w ramach umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej była ostatnio przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2015 r., I UZ 3/15 (niepubl.), w którym stwierdzono, że podwykonawstwo w warunkach określonych w art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie jest możliwe i podważa koncepcję wyłączenia przychodów za wykonywanie takich zobowiązań spod reżimu prawa ubezpieczeń społecznych.Potwierdzając trafność zaprezentowanych spostrzeżeń, należy przyjąć, że skarga kasacyjna nie wskazuje przyczyn uzasadniających przyjęcie jej do rozpoznania, a także nie jest oczywiście uzasadniona.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 3989 § 1 k.p.c.). l.n