Polish Supreme Court dismissed EU social security referral due to lack of factual findings on residence.

Wyrok z dnia 25 listopada 2009 r.

I UK 107/09

Wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem

prejudycjalnym co do wykładni art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia Rady

(EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów

zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących

działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających

się we Wspólnocie (Dz.U.UE Polskie wydanie specjalne Tom 01, Rozdział 05, s.

35 ze zm.) musi być poprzedzone ustalenie przez sąd krajowy wszystkich okoliczności faktycznych umożliwiających zastosowanie tego przepisu, w tym

miejsca zamieszkania pracownika w rozumieniu art. 1 lit. h tego rozporządzenia.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski,

Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r.

sprawy z odwołania Mirosława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w W. z udziałem zainteresowanej: F. Urządzenia i Montaże Przemysłowe

Spółki z o. o. w W. o ustalenie podlegania ustawodawstwu polskiemu w zakresie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych i ich

rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 lutego 2009 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. decyzją z dnia 11 marca 2008

r., wydaną na podstawie art. 219 k.p.a. w związku z art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej ustawą systemową) oraz art. 14 ust. 2 lit.

b rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób

pracujących na własny rachunek i członków ich rodzin przemieszczających się w obrębie Wspólnoty (Dz.U.UE.L.71.149.2; Dz.U.UE-sp.05-1-35m, zwanego dalej rozporządzeniem 1408/71 albo rozporządzeniem) odmówił Mirosławowi S. oraz płatnikowi

składek F. Urządzenia i Montaże Przemysłowe Spółce z o.o. w W. (dalej nazywanej

F.) wydania zaświadczenia dotyczącego ustawodawstwa właściwego na formularzu

E-101 potwierdzającego, że w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 28 lutego 2009 r. Mirosław S. podlega polskiemu systemowi zabezpieczenia społecznego z tytułu pracy

wykonywanej na terytorium innych niż Polska państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Sąd Okręgowy ustalił, że Mirosław S. jest zatrudniony przez F. od dnia 14

września 2006 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, początkowo na okres do 31 grudnia 2007 r., a na mocy aneksów do umowy do dnia 28 lutego 2009 r. W okresie od 14 września 2006 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. posiadał

zaświadczenie dotyczące ustawodawstwa właściwego E-101. W treści umowy o

pracę w § 2 pkt 2 wskazane jest jako miejsce świadczenia pracy: zakłady i budowy w

Polsce i na terytorium Unii Europejskiej (Irlandia, Francja, Wielka Brytania, Niemcy,

Finlandia). Sąd ustalił także, że skarżący w ramach umowy o pracę z F. pracował

poza Polską na budowach w Niemczech (od 14 września 2006 r. do 3 grudnia 2006

r.), w Finlandii (od 4 grudnia 2006 r. do 22 lipca 2007 r.), we Francji (od 23 lipca 2007

r. do 1 lipca 2008 r.) oraz ponownie w Finlandii (od 2 lipca 2008 r. do chwili obecnej).

Jeśli chodzi o roboty budowlane na terenie Polski, to F. realizuje je za pośrednictwem Spółki L. SA z siedzibą w Ł., w której F. ma większość udziałów. Sąd ustalił

zarazem, że Mirosław S. w ramach zatrudnienia w F. nie wykonywał żadnej pracy na

terenie Polski, ani w spółce L.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i jego prawną

kwalifikację, wskazując że zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia 1408/71, z zastrzeżeniem art. 14c i 14f, osoby, do których stosuje się to rozporządzenie, podlegają

ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. W myśl jego art. 13 ust. 2 lit.

a pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego

podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeśli zamieszkuje na terytorium innego

państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go za-

trudnia, ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na

terytorium innego państwa członkowskiego.

Szczególne zasady wskazania właściwego prawa ubezpieczeń społecznych,

które należy rozważyć, zostały określone w art. 14 rozporządzenia 1408/71. Zgodnie

z jego ust. 1 lit. a pracownik najemny zatrudniony na terytorium państwa członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w którym jest zwykle zatrudniony i przez które został

skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego państwa członkowskiego

podlega nadal ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany okres wykonywania tej pracy nie przekracza 12 miesięcy i że

nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął.

Według art. 14 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1408/71, jeżeli praca przedłuża się poza

początkowo zakładany okres, z powodu niedających się przewidzieć okoliczności i

przekracza dwanaście miesięcy, ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego stosuje się nadal, aż do zakończenia pracy, pod warunkiem, że wyrazi na to

zgodę właściwa władza państwa członkowskiego, na którego terytorium zainteresowany jest skierowany lub organ przez tę władzę wyznaczony; o zgodę należy wystąpić przed upływem początkowego okresu 12 miesięcy. Jednakże zgody tej nie

można udzielić na okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Decyzja nr 181 z dnia 13 grudnia 2000 r. Komisji Administracyjnej Wspólnot

Europejskich do spraw zabezpieczenia społecznego pracowników migrujących

(2001/891/WE) dotycząca interpretacji, między innymi, art. 14 ust. 1 rozporządzenia

1408/71, określa niezbędne warunki zastosowania tego przepisu. Zgodnie z punktem

8 tej decyzji pierwszy z nich dotyczy konieczności bezpośredniego związku pomiędzy

przedsiębiorstwem oraz zatrudnianym pracownikiem. W okolicznościach faktycznych

sprawy związek taki przejawia się przez fakt zawarcia powoływanej na wstępie

umowy o pracę oraz aneksów do niej. Zgodnie z pkt 10 decyzji nr 181 drugim istotnym warunkiem stosowania art. 14 ust. 1 rozporządzenia 1408/71 jest istnienie więzi

pomiędzy przedsiębiorstwem oraz państwem członkowskim, w którym ma siedzibę.

Jak podkreśla Komisja Administracyjna WE możliwość oddelegowania powinna

ograniczać się jedynie do przedsiębiorstw zwykle prowadzących działalność na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie do pracownika oddelegowanego, przyjmując tym samym, że wyżej wymieniony przepis ma

zastosowanie do przedsiębiorstw, które zwykle w głównej mierze prowadzą działalność na terytorium państwa członkowskiego, w którym mają siedzibę. Firma F. za-

trudniająca skarżącego nie spełniła tego warunku związku z państwem członkowskim, w którym ma ona siedzibę, bowiem nie prowadzi ona w głównej mierze działalności na terytorium Polski. Według orzecznictwa ETS, art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1408/71 powinien być interpretowany w takim znaczeniu, że w celu skorzystania z możliwości zawartych w tym przepisie, przedsiębiorstwo zajmujące się pośrednictwem w zatrudnianiu pracowników tymczasowych, które działając z jednego

państwa członkowskiego udostępnia tymczasowo pracowników przedsiębiorstwom

mającym siedzibę w innym państwie członkowskim, musi prowadzić zwykłą działalność w pierwszym państwie. Przedsiębiorstwo zajmujące się pośrednictwem w zatrudnianiu pracowników tymczasowych prowadzi normalną działalność w państwie

członkowskim, w którym ma siedzibę, jeżeli zwyczajowo prowadzi działalność na

znaczną skalę w tym państwie (C-202/97). Jak wykazuje materiał dowodowy sprawy

w siedzibie spółki F. generalnie zajmowano się doborem kadr, tam zapadały też decyzje odnośnie do zawarcia umowy o pracę oraz tam regulowane były kwestie kadrowe. Spółka F. rekrutowała obywateli polskich do pracy na budowach w państwach

członkowskich przez ogłoszenia w prasie. Obywatele polscy podpisywali umowy o

pracę w siedzibie spółki w Polsce i byli od razu kierowani do pracy w konkretnym

państwie członkowskim. Wynagrodzenie za pracę otrzymywali i ich dokumentacja

płacowa znajdowała się w owym jednym państwie członkowskim, w którym wykonywali swoje obowiązki.

Według stanowiska Komisji Administracyjnej przedsiębiorstwo, które ma siedzibę na terytorium jednego państwa członkowskiego i które oddelegowuje pracowników do innego państwa członkowskiego, a w pierwszym państwie członkowskim

prowadzi działalność czysto zarządczą nie może stosować postanowień art. 14 ust. 1

lit. a rozporządzenia 1408/71. Komisja ustanowiła, że przedmiotowy przepis stosuje

się do pracowników podlegających ustawodawstwu państwa członkowskiego z tytułu

wykonywania pracy na rachunek przedsiębiorstwa, którzy są oddelegowani przez to

przedsiębiorstwo do innego państwa członkowskiego (państwo zatrudnienia) w celu

wykonywania tam pracy na rzecz tego przedsiębiorstwa. Zdaniem Komisji praca jest

wykonywana na rachunek przedsiębiorstwa kraju wysyłającego, jeśli ustalono, że jest

wykonywana na rachunek tego przedsiębiorstwa oraz że istnieje bezpośredni związek pomiędzy pracownikiem oraz przedsiębiorstwem, które go oddelegowało. W

Krajowym Rejestrze Sądowym nie ma wpisów co do żadnych zagranicznych oddziałów spółki F., tym samym nie można przyjąć możliwości funkcjonowania jej biur na

terytorium innego państwa niż Polska i wykonywania przez Mirosława S. pracy na

rachunek polskiego przedsiębiorstwa w innym państwie członkowskim, a jedynie na

rzecz zagranicznego inwestora, obecnie w Finlandii przy budowie elektrowni atomowej w O.

Mając na względzie powyższe, Sąd Apelacyjny uznał, że nie mógł zostać zastosowany art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1408/71. Nie istniała również zasadność stosowania wyjątku, o którym mowa w jego art. 14 ust. 2 lit. b., Mirosław S. nie

był bowiem osobą zwykle zatrudnioną na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich. Przepis ten dotyczy sytuacji przemieszczania się pracownika we Wspólnocie przy wykonywaniu pracy w ramach zatrudnienia jako pracownik najemny, a zatem osoby, która w ramach jednego polecenia służbowego lub jednej umowy o pracę

- wykonuje pracę na terenie co najmniej dwóch państw unijnych w stosunkowo krótkim okresie rozliczeniowym, miesięcznym, maksymalnie kwartalnym, często przekraczając granice państw. Celem art. 14 ust. 2 lit. b rozporządzenia 1408/71 było objęcie, wszystkich innych, niewymienionych w ust. 1 zawodów, których domeną jest,

podobnie jak w ust. 1, częste przemieszczanie się pracowników między terytoriami

państw członkowskich. Tymczasem materiał dowodowy wykazuje, że praca wykonywana przez Mirosława S. charakteryzowała się stałością i była wykonywana przez

dłuższe okresy na terytorium jednego państwa członkowskiego. Nie był on „zwykle”

zatrudniony na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, pracę bowiem

wykonywał w następujących po sobie okresach na terytorium tylko jednego Państwa.

W ocenie Sądu ważne jest również to, że w ramach przemieszczania się skarżący nie może być traktowany gorzej niż obywatele kraju, na terytorium którego on

pracuje.

W skardze kasacyjnej, pełnomocnik ubezpieczonego i płatnika zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego - art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 i ust. 14,

art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 14 ust. 2 lit. b (ii) rozporządzenia 1408/71 i art. 12a (5) rozporządzenia

Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla

pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

(Dz.U.UE.L.72.74.1, Dz.U.UE-sp.05-1-83) - przez ich niezastosowanie, 2) przepisów

postępowania - art. 385 i art. 47714a k.p.c., a nadto w części dotyczącej ustalenia, że

Mirosław S. nie pracował na rachunek polskiego przedsiębiorstwa w innych pań-

stwach członkowskich oraz w przedmiocie działalności płatnika - naruszenie art. 233

k.p.c.

W ocenie skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W sprawie występuje również istotne zagadnienie prawne i potrzeba orzeczniczego wyjaśnienia przepisu prawa europejskiego wywołującego poważne skutki dla pracowników wykonujących pracę na terytoriach kilku państw w ramach stosunku pracy z

przedsiębiorstwem mającym siedzibę w jednym państwie i praktyki przedsiębiorstw

prowadzących działalność na terytoriach różnych państw członkowskich Unii Europejskiej.

Jednocześnie skarżący wniósł o rozważenie wystąpienia na podstawie art.

234 TWE z pytaniem prejudycjalnym do ETS o następującej treści: czy spełnione są

przesłanki przewidziane w art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia 1408/71 w sytuacji, gdy pracownik przedsiębiorstwa mającego zarejestrowaną siedzibę w państwie

członkowskim, wykonujący pracę na podstawie stosunku pracy z tym przedsiębiorstwem na budowach (w zakładach, placówkach, oddziałach) na terytoriach co najmniej dwóch innych państw członkowskich, na terenie których nie ma miejsca zamieszkania, do stosowania ustawodawstwa tego pierwszego państwa, bez względu

na częstotliwość przemieszczania się pracownika między budowami (zakładami, placówkami, oddziałami) przedsiębiorstwa.

Skarżący sformułował zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 14, art. 11 ust.

1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy systemowej, ponieważ w jego ocenie Sądy obu

instancji nie zauważyły, że Mirosław S. jest osobą fizyczną, która jako pracownik polskiego przedsiębiorstwa obowiązkowo podlega polskim ubezpieczeniom społecznym. W ocenie skarżącego zastosowanie do Mirosława S. znajduje wyłącznie art. 13

ust. 1 i art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia 1408/71. Nie ma do niego zastosowania art. 13 ust. 2a oraz art. 14 ust. 1 lit. a. Wskazuje on również, że w art. 14 ust. 2

lit. b rozporządzenia 1408/71 nie ma żadnego odniesienia do jakichkolwiek okresów

rozliczeniowych, częstotliwości przemieszczania się pracowników i przekraczania

granic.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia ustawodawstwa właściwego w rozumieniu przepisów rozporządzenia 1408/71. Zgodnie z generalną regułą wspólno-

towej koordynacji ustalanie ustawodawstwa właściwego odbywa się według zasad:

miejsca wykonywania pracy (lex loci laboris) oraz podlegania jednemu ustawodawstwu. Z art. 13 ust. 1 rozporządzenia wynika bowiem, że osoby, do których znajduje

ono zastosowanie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, które to ustawodawstwo określa się zgodnie z przepisami zawartymi w art. 13 17 rozporządzenia. Podstawowym łącznikiem do określenia ustawodawstwa właściwego jest miejsce wykonywania pracy, co w stosunku do pracowników znalazło wyraz w art. 13 ust. 2 lit. a rozporządzenia 1408/71, według którego z zastrzeżeniem

przepisów art. 14 - 17 pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeśli zamieszkuje

na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego państwa członkowskiego. Od tej zasady przewidziane zostały wyjątki, które dotyczą: 1. skierowania do wykonywania pracy na

terytorium innego państwa członkowskiego (art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia); 2.

wielości stosunków zatrudnienia bądź aktywności zawodowej, jak i wykonywania

działalności gospodarczej przy jednoczesnym pozostawaniu w zatrudnieniu (art. 14

ust. 2 lit. b, art. 14a ust. 2, art. 14c rozporządzenia); 3. dobrowolnego i fakultatywnego ubezpieczenia kontynuowanego (art. 15 rozporządzenia); 4. zatrudnionych w placówkach dyplomatycznych i konsularnych (art. 16 rozporządzenia); 5. możliwości

uregulowania wyjątków na mocy porozumienia (art. 17 rozporządzenia).

W niniejszej sprawie spór dotyczy zastosowania wyjątku przewidzianego w

art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia, zgodnie z którym osoba zwykle zatrudniona

na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na terytorium którego przedsiębiorstwo lub pracodawca, który

ją zatrudnia, ma zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności, jeżeli

nie zamieszkuje na terytorium jednego z państw członkowskich, gdzie wykonuje

swoją działalność. Według łącznika siedziby lub miejsca prowadzenia działalności

przez pracodawcę określa się zatem właściwe ustawodawstwo w przypadku, gdy

osoba zatrudniona jest przez jednego pracodawcę, który prowadzi działalność na

terytorium więcej niż jednego państwa członkowskiego i w tych państwach wykonywana jest praca, przy czym warunkiem koniecznym jest, aby miejsce zamieszkania

pracownika nie „pokrywało się” z miejscem wykonywania przez niego pracy. Hipotezą tego przepisu objęte są osoby „zwykle zatrudnione” na terytorium dwóch lub wię-

cej państw członkowskich, wobec czego możliwość jego zastosowania w określonych okolicznościach faktycznych uzależniona jest od sposobu rozumienia tego pojęcia.

Do przesądzających rezultatów nie może doprowadzić wykładnia językowa

omawianego przepisu, albowiem określenie „zwykle zatrudniona” nie jest jednoznaczne i może oznaczać zarówno pracownika wykonującego w ramach jednego

stosunku pracy obowiązki w kilku państwach członkowskich w tym samym czasie

(jednocześnie), jak i osobę, która na podstawie umowy o pracę zawartej z jednym

pracodawcą wykonuje pracę w wielu państwach członkowskich w następujących po

sobie okresach, tak jak w niniejszej sprawie Mirosław S. Odwołując się natomiast do

dyrektywy metodologicznej, nakazującej zastosowanie kolejno wszystkich typów interpretacji, poczynając od językowej, poprzez systemową i kończąc na funkcjonalnej,

odnaleźć można argumenty przemawiające za każdą z tych interpretacji.

Można bowiem przyjąć, że z normy prawnej wyrażonej w art. 14 ust. 2 rozporządzenia wynika, iż mowa jest w nim o osobie zwykle zatrudnionej w kilku państwach członkowskich w kontekście osób mobilnych (stanowiących część personelu

drogowego lub latającego - pkt a oraz innych osób, niż w pkt a, ale wykonujących

obowiązki w podobny sposób co pracownicy mobilni, tzn. jednocześnie - w krótkich

odstępach czasu - w kilku krajach członkowskich). W takich sytuacjach zastosowanie

zasady miejsca zatrudnienia i podlegania jednemu ustawodawstwu byłoby bowiem

praktycznie niemożliwe. Określeniu właściwego ustawodawstwa służą wówczas inne

łączniki wynikające z norm kolizyjnych, w tym z art. 14 ust. 2 rozporządzenia. Inaczej

rzecz ujmując, normy kolizyjne znajdują zastosowanie wówczas, gdy nie jest możliwe

na podstawie generalnej zasady miejsca wykonywania pracy jednoznaczne określenie ustawodawstwa właściwego, bądź też, gdyby z uwagi na uwarunkowania związane z wykonywaną pracą ubezpieczony miał podlegać wielu ustawodawstwom.

Taka sytuacja nie zachodzi, gdy pracownik w ramach jednego stosunku pracy wykonuje swoje obowiązki w kilku krajach członkowskich w następujących po sobie okresach, albowiem określenie jednego ustawodawstwa właściwego przy zastosowaniu

reguł wynikających z art. 13 ust. 1 i ust. 2 lit. a rozporządzenia nie nastręcza żadnych

trudności - pracownik podlega ustawodawstwu tego państwa, w którym wykonuje

pracę w danym okresie. Przy takiej interpretacji za osobę zwykle zatrudnioną w kilku

państwach członkowskich w rozumieniu art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia

należałoby uznać osobę zatrudnioną przez jednego pracodawcę i z uwagi na cha-

rakter zatrudnienia wykonującą pracę w różnych państwach członkowskich w tym

samym czasie (jednocześnie), oczywiście nie dosłownie, ale jak przyjął Sąd Apelacyjny w stosunkowo krótkim okresie i w związku z tym często przekraczającą granice

państw.

Powyższa interpretacja opiera się na założeniu, że zasada stosowania jednego ustawodawstwa polega wyłącznie na tym, iż w tym samym okresie pracownik

nie może podlegać kilku ustawodawstom. W ocenie Sądu Najwyższego, zasada ta

może być jednak rozumiana także szerzej jako preferująca przynależność do jednego systemu zabezpieczenia społecznego, w którym są nie tylko spełniane

zobowiązania składkowe, ale i nabywane uprawnienia. Nie budzi wątpliwości, że

częste zmiany kraju ubezpieczenia mogą powodować trudności w ubieganiu się o

świadczenia ubezpieczeniowe, choćby z powodu konieczności wykazania okresów

ubezpieczenia, jak również różnorodne kłopoty natury formalnej i administracyjnej.

Biorąc pod uwagę art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia, zgodnie z którym pracownik

najemny zatrudniony na terytorium państwa członkowskiego przez przedsiębiorstwo,

w którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania

pracy na terytorium innego państwa członkowskiego podlega nadal ustawodawstwu

pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany okres wykonywania tej pracy nie przekracza 12 miesięcy, należy uznać, iż funkcją rozporządzenia jest również usuwanie problemów wiążących się z częstymi zmianami ustawodawstwa właściwego. Podkreśla się bowiem, że uregulowanie art. 14 ust. 1 rozporządzenia ma na celu usuwanie trudności administracyjno - technicznych, jakie wynikałyby z konieczności stosowania przy zatrudnieniu przejściowym zasady lex loci

laboris oraz przeciwdziałanie ograniczaniu swobody przepływu pracowników. Trudno

nie dostrzec, iż podobne zagrożenia niesie przyjęcie, iż pracownik zatrudniony przez

jednego pracodawcę i wykonujący w następujących po sobie okresach pracę w różnych krajach członkowskich podlega kolejno ustawodawstwu każdego z tych państw.

Można by zatem postawić tezę, iż taka interpretacja art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia stoi w sprzeczności z celem tego aktu prawnego, który ma wspierać, a nie

ograniczać, swobodę przepływu pracowników. Uniknąć takiego rezultatu można

przez uznanie, iż zasada jednego ustawodawstwa polega nie tylko na wyeliminowaniu takich sytuacji, w których pracownik miałby podlegać równocześnie kilku systemom zabezpieczenia społecznego, ale i na zachowaniu przynależności do jednego z

tych systemów i z tego punktu widzenia interpretować wyjątki przewidziane w art. 14

rozporządzenia, którego ratio legis wyrażałoby się wówczas w umożliwieniu zachowania przez pracownika ciągłości ubezpieczenia. Przemawia za tym taki dobór łączników, który jak się wydaje, istotnie pozwala na kontynuowanie przez osobę wykonującą pracę w różnych krajach członkowskich dotychczasowego ubezpieczenia bez

konieczności częstych zmian ustawodawstwa właściwego.

Kryterium miejsca siedziby (rejestracji) przedsiębiorstwa wyznacza bowiem

ustawodawstwo właściwe w odniesieniu do: 1. pracowników delegowanych - art. 14

ust. 1 lit. a i b; 2. osób zatrudnionych w przedsiębiorstwach transportowych - art. 14

ust. 2 lit. a, ale z wyłączeniem pracowników określonych w pkt (i) oraz w pkt (ii); 3.

osób zatrudnionych w innych przedsiębiorstwach, które wykonują pracę na rzecz

jednego pracodawcy na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich i nie

mieszkają na terytorium żadnego z państw, w których praca jest wykonywana - art.

14 ust. 2 lit. b pkt (ii).

Miejsce zamieszkania pracownika jako kryterium ustalania ustawodawstwa

właściwego stosowane jest natomiast do (art. 14 ust. 2 lit. b pkt (i) rozporządzenia):

1. osób zatrudnionych na terytorium więcej niż jednego państwa członkowskiego i

wykonujących pracę na rzecz jednego z kilku pracodawców, gdy w jednym z państw

mają miejsce zamieszkania; 2. osób wykonujących pracę na terytorium dwóch lub

więcej państw członkowskich na rzecz kilku pracodawców mających zarejestrowaną

siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności w różnych państwach.

Przy takiej interpretacji przepisów rozporządzenia, należałoby stwierdzić, że

za osobę „zwykle zatrudnioną” na terytorium kilku państw członkowskich w rozumieniu art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia można uznać pracownika zobowiązanego w ramach jednego stosunku pracy do stałego (zwykłego) wykonywania pracy w

kilku innych państwach członkowskich, niż państwo zamieszkania pracownika.

Wskazać nadto należy, że dotychczas nie zapadło żadne orzeczenie ETS dotyczące

art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia.

Rozstrzyganiu wątpliwości co do wykładni przepisów prawa wspólnotowego,

które nie zostały uprzednio wyjaśnione w orzecznictwie Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości, służą pytania prejudycjalne, które jednakże mogą być zadane pod

warunkiem, że odpowiedź na pytanie jest niezbędna do wydania wyroku (art. 267

Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Oznacza to, jak wyjaśniał ETS w

swoim orzecznictwie, że potrzeba dokonania interpretacji prawa wspólnotowego,

która będzie użyteczna dla sądu krajowego, wymaga, by sąd krajowy określił kon-

tekst faktyczny i prawny kierowanych przez siebie pytań lub przynajmniej wyjaśnił

okoliczności faktyczne, na których pytania te są oparte (por. wyrok z 21 września

1999 r., C - 67/96, Albany International BV v. Stichting Bedrijfspensioenfonds Textielindustrie; LEX nr 110961), albowiem w ramach postępowania odnoszącego się do

pytań prejudycjalnych opartego na całkowitym rozdziale zadań sądów krajowych i

Trybunału, ocena stanu faktycznego sprawy należy w pełni do sądu krajowego. Zatem Trybunał może jedynie orzekać o wykładni lub ważności aktów prawa wspólnotowego w oparciu o fakty przedstawione mu przez sąd krajowy (por. wyrok z dnia 11

września 2008 r., C - 11/07, Hans Eckelkamp i inni v. Państwo Belgijskie; LEX nr

435985). Wynika z tego, iż choć w ramach współpracy między Trybunałem Sprawiedliwości a sądami krajowymi jedynie do sądu krajowego, przed którym toczy się postępowanie i który bierze odpowiedzialność za późniejsze orzeczenie, należy stwierdzenie, czy w świetle konkretnych okoliczności sprawy istnieje potrzeba zwrócenia

się o orzeczenie wstępne w celu umożliwienia mu wydania wyroku, to Trybunał może

w wyjątkowych okolicznościach zbadać warunki, w jakich pytanie zostało do niego

skierowane przez sąd krajowy w celu stwierdzenia swej właściwości. Trybunał może

odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane przez sąd krajowy w trybie prejudycjalnym w takim przypadku, gdy jasne jest, iż wykładnia prawa wspólnotowego, o

którą zwraca się ten sąd, nie ma związku ze stanem faktycznym lub celem głównego

postępowania (por. wyrok z 13 marca 2001 r., C - 379/98, PreussenElektra AG v.

Schleswag AG; LEX nr 83264).

Wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do ETS musi być zatem poprzedzone

ustaleniem wszystkich okoliczności faktycznych umożliwiających zastosowanie przepisu prawa wspólnotowego, którego wykładnia budzi wątpliwości. Warunkiem zastosowania art. 14 ust. 2 lit. b pkt (ii) rozporządzenia 1408/71 jest, aby pracownik nie

zamieszkiwał na terytorium jednego z państw członkowskich, w których wykonuje

swoją pracę. W aktualnym stanie niniejszej sprawy stwierdzenie Sądu Apelacyjnego,

iż ubezpieczony spełniał ten warunek, nosi cechy dowolności, albowiem nie zostało

oparte na żadnym materiale dowodowym. Pojęcie miejsca zamieszkania zostało

zdefiniowane w art. 1 lit. h rozporządzenia, z którego wynika, iż miejsce zamieszkania oznacza miejsce zwykłego pobytu. Zgodnie z orzecznictwem ETS, przyjęcie, że

osoba zatrudniona w jednym państwie członkowskim zamieszkuje w innym państwie

wymaga ustalenia, że pracownik w tym państwie zwykle mieszka i tam znajduje się

główny ośrodek jego spraw życiowych i interesów (por. wyroki ETS w sprawach: Di

Paolo, z dnia 17 lutego 1977 r., 76/76, ECR 1977/1/00315; Aubin, z dnia 27 maja

1982 r., 227/81, ECR 1982/5/01991; Reibold, z dnia 13 listopada 1990 r., C - 216/89,

ECR 1990/10/I - 04163; Knoch, z dnia 8 lipca 1992 r., C - 216/89, ECR 1992/7/I 04341). Miarodajne dla ustalenia miejsca zamieszkania są zaś: długość oraz ciągłość zamieszkania przed podjęciem zatrudnienia, długość i uwarunkowania nieobecności, rodzaj zatrudnienia wykonywanego w innym państwie członkowskim oraz

zamiar pracownika powrotu po czasie wykonywania pracy, wobec czego dla stwierdzenia, iż ubezpieczony istotnie nie zamieszkiwał na terytorium żadnego z państw, w

których wykonywał pracę, konieczne jest uprzednie poczynienie ustaleń co do tych

okoliczności.

Z tych względów, uwzględniając skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.