I PZP 6/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 18 kwietnia 1996 r.

I PZP 6/96

Krajowa Sekcja Pożarnictwa NSZZ "Solidarność" jako struktura branżowa

tego związku zawodowego nie jest uprawniona do przedstawiania Sądowi

Najwyższemu zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości (art. 22 ust.

2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych - Dz. U. Nr 55, poz. 234

ze zm.).

Przewodniczący SSN: Prezes Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Adam Józefowicz, Andrzej Kijowski, Jerzy Kuźniar, Stefania

Szymańska, Maria Tyszel,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 kwietnia

1996 r. wniosku Zarządu Krajowego Związku Zawodowego Strażaków "Florian" i

Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" Krajowej Sekcji

Pożarnictwa skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące zagadnienie prawne:

Czy art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.

U. Nr 55, poz. 234) ma zastosowanie w wypadku zaistnienia okoliczności o których

mowa w art. 43 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży

Pożarnej (Dz. U. Nr 88, poz. 400 z późniejszymi zmianami) ?

p o s t a n o w i ł:

odmówić podjęcia uchwały

Uzasadnienie

Zarząd Krajowy Związku Zawodowego Strażaków "Florian" i Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" - Krajowa Sekcja Pożarnictwa z powołaniem się na art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.

U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) złożyły wniosek o wyjaśnienie następującego zagadnienia

prawnego: "czy art. 32 ustawy o związkach zawodowych ma zastosowanie w wypadku

zaistnienia okoliczności o których mowa w art. 43 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 24

sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 88, poz. 400 ze zm.)?"

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 22 ust. 2 powołanej ustawy o związkach zawodowych ogólnokrajowa organizacja międzyzwiązkowa, a także ogólnokrajowy związek zawodowy

reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy mają prawo występowania do Sądu Najwyższego z wnioskami o wyjaśnienie przepisów prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało

rozbieżności w orzecznictwie.

Wykładnia występującego w tym przepisie pojęcia "ogólnokrajowy związek

zawodowy reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy" była już

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego.

W postanowieniu składu siedmiu sędziów z dnia 9 września 1994 r., I PZP 38/94

(OSNAPiUS 1995 nr 6 poz. 73) Sąd Najwyższy stwierdził, że ogólnokrajowy związek

zawodowy reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy, w rozumieniu

art. 22 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych oznacza ogólnokrajowy

związek zawodowy, który posiada swoje struktury organizacyjne w więcej niż połowie

zakładów pracy w Polsce. Sąd Najwyższy uznał, że z art. 22 ust. 2 w zw. z ust. 1

ustawy o związkach zawodowych wynika wniosek, że prawo występowania do Sądu

Najwyższego z wnioskami o wyjaśnienie przepisów przysługuje tylko niektórym

organizacjom związkowym, przy czym gdy chodzi o ogólnokrajowy związek zawodowy,

musi on spełniać jeszcze jeden warunek, tzn. być "reprezentatywny dla pracowników

większości zakładów pracy". Ograniczenie w ustawie o związkach zawodowych liczby

podmiotów uprawnionych do występowania z wnioskami o wyjaśnienie przepisów

prawnych odpowiada ogólnemu założeniu, że tylko niektóre z nich mogą zgłaszać

wnioski o wykładnię prawa, podobnie jak tylko niektóre podmioty mają prawo

wnoszenia rewizji nadzwyczajnych. Wynika to ze szczególnego charakteru

wymienionych instytucji prawnych, sprzeciwiającego się korzystaniu z nich przez wszystkich i bez ograniczeń. Sąd Najwyższy przyjął, że ogólnokrajowy związek zawodowy

musi być "reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy", co należy

łączyć [...] z przynależnością i liczebnością pracowników oraz z posiadaniem struktur

organizacyjnych w więcej niż połowie (większości) zakładów pracy w Polsce. Podobnie

w postanowieniu z dnia 10 stycznia 1995 r., I PZP 54/94 (OSNAPiUS 1995 nr 7, poz.

85) Sąd Najwyższy uznał, że prawo występowania do Sądu Najwyższego z wnioskami

o wyjaśnienie przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 22 ustawy o

związkach zawodowych) nie przysługuje Ogólnopolskiemu Związkowi Zawodowemu

Lekarzy także po nowelizacji Kodeksu pracy dokonanej ustawą z dnia 29 września

1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr

113, poz. 547 ze zm.). Sąd Najwyższy podniósł w uzasadnieniu tego postanowienia, że

w przepisach art. 22 ustawy o związkach zawodowych chodzi o reprezentatywność w

węższym znaczeniu niż określone w art. 7 ust. 2 tej ustawy, odnoszącym się do

reprezentowania przez związki zawodowe interesów swoich członków. Należy więc

przyjąć, że o istnieniu omawianej reprezentatywności decyduje kryterium ilościowe.

Reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy jest taki ogólnopolski

związek zawodowy, który ma struktury organizacyjne w większości zakładów pracy w

Polsce. Nie ma przy tym znaczenia, ilu pracowników zrzesza on w poszczególnych

zakładach pracy. Ustawa nie przewiduje bowiem kryterium reprezentowania większości

pracowników, lecz pracowników w większości zakładów pracy. Stan prawny również w

tym zakresie nie uległ zmianie w związku z powołaną wyżej nowelizacją Kodeksu pracy.

Według art. 238 § 1 i art. 24117 k.p. w brzmieniu nadanym przez tę ustawę

ogólnokrajowy związek zawodowy (obok federacji i konfederacji) jest jedną z

ponadzakładowych organizacji związkowych, która może być organizacją

reprezentatywną. Zachodzi to wówczas, gdy zrzesza ona co najmniej pięćset tysięcy

pracowników lub co najmniej 10% ogółu pracowników objętych zakresem działania

statutu, nie mniej niż pięć tysięcy pracowników lub największą liczbę pracowników, dla

których ma być zawarty określony układ ponadzakładowy. O istnieniu takiej

reprezentatywności orzeka Sąd Wojewódzki w Warszawie. Jest to jednakże

reprezentatywność, która nadaje tym organizacjom zdolność do zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, a nie do podejmowania czynności określonych w

art. 22 ustawy o związkach zawodowych.

Takie samo rozumowanie leżało u podstaw wykładni przyjętej w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, odnośnie do prawa składania rewizji nadzwyczajnych. W uchwale

składu siedmiu sędziów z dnia 14 kwietnia 1993 r., I PZP 7/93 (OSNCP 1993 z. 10 poz.

175, OSP 1994 z. 4 poz. 67 z apr. gl. B. Wagner) przyjęto, że Krajowa Komisja NSZZ

"Solidarność 80" nie jest uprawniona do wnoszenia rewizji nadzwyczajnych w sprawach

z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych. To samo stanowisko wynika z szeregu nie publikowanych

orzeczeń Sądu Najwyższego: np. postanowienia z dnia 6 stycznia 1993 r., I PRN 64/92;

postanowienia z dnia 6 stycznia 1993 r., I PRN 62/92; postanowienia z dnia 6 stycznia

1993 r., I PRN 63/92; postanowienia z dnia 5 maja 1993 r., I PRN 1/93.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela powyższą

wykładnię i jej argumenty. Związek Zawodowy Strażaków "Florian" jest ogólnokrajowym

związkiem zawodowym. Nie posiada on jednak struktur organizacyjnych w większości

zakładów pracy w Polsce, nie spełnia zatem kryterium reprezentatywności z art. 22 ust.

2 ustawy o związkach zawodowych a więc nie jest uprawniony do występowania do

Sądu Najwyższego z wnioskami o wyjaśnienie przepisów prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w

orzecznictwie.

Wniosek został złożony także przez NSZZ "Solidarność" Krajową Sekcję Pożarnictwa i podpisany przez przewodniczącego tej Sekcji. Zgodnie ze statutem NSZZ

"Solidarność" prawo reprezentowania całego związku wobec władz i organów administracji państwowej i gospodarczej, a także innych organizacji i instytucji, należy do

zakresu działania Komisji Krajowej, którą na zewnątrz reprezentuje jej przewodniczący

(§ 19 ust. 1 pkt 1 i ust. 3). Struktury krajowe Związku (rodzaj jego struktur branżowych § 29 ust. 1 pkt 3 statutu) poprzez swoje władze stanowią reprezentację wchodzących w

ich skład podstawowych jednostek organizacyjnych Związku, wyłącznie w sprawach

dotyczących danej branży (§ 34 statutu). Tym samym należy uznać, że rozpatrywany

wniosek został sporządzony przez jednostkę organizacyjną (strukturę branżową) NSZZ

"Solidarność" i podpisany przez jej przewodniczącego, działającego w imieniu tej

jednostki organizacyjnej. Nie można uznać, aby wniosek został złożony przez Związek

Zawodowy, gdyż ani jego sekcja krajowa ani jej przewodniczący nie są uprawnieni do

działania w imieniu całego Związku. Nie chodzi więc w tym przypadku jedynie o brak

formalny, sprowadzający się do braku podpisu osoby (organu) uprawnionej do działania

w imieniu określonego podmiotu - ogólnokrajowego związku zawodowego, lecz o

złożenie wniosku o wykładnię przez podmiot nieuprawniony. Zgodnie bowiem z

wyżej cytowaną treścią art. 22 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych, uprawnienie

do przedkładania Sądowi Najwyższemu budzących poważne wątpliwości zagadnień

prawnych, przysługuje ogólnokrajowemu związkowi zawodowemu reprezentatywnemu

dla pracowników większości zakładów pracy jako całemu związkowi (w tym przypadku

NSZZ "Solidarność"), a nie jednostce organizacyjnej jego struktury branżowej.

Biorąc to pod rozwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia

20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r., Nr 13, poz.

48) odmówił podjęcia uchwały.