I PZP 59/93 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 14 kwietnia 1994 r.

I PZP 59/93

Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Antoni Filcek,

Teresa Flemming-Kulesza, Adam Józefowicz, Maria Mańkowska (sprawozdawca),

Teresa Romer, Sędzia SA Kazimierz Jaśkowski,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, w sprawie z

powództwa Ryszarda K. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. o uznanie

wypowiedzenia za bezskuteczne, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 1994 r.

zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego

składowi siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy I Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 7 grudnia 1993 r.,

"1) Od kiedy biegnie termin do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o

pracę przewidziany w art. 264 § 1 k.p. w sytuacji, gdy po dokonaniu wypowiedzenia

pracownik został wybrany do zarządu zakładowej organizacji związkowej (art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych - Dz. U. Nr 55, poz. 234), zaś

zakład pracy nie cofnął swojego oświadczenia o wypowiedzeniu ?

2) Czy w sytuacji opisanej w punkcie pierwszym (1), gdy pracownik nie złożył w

terminie określonym w art. 264 § 1 k.p. odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę,

dopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia odwołania z uwagi na wybór

pracownika do zarządu zakładowej organizacji związkowej ?"

podjął następującą uchwałę :

1) W sytuacji, gdy po wypowiedzeniu przez pracodawcę umowy o pracę

pracownik nie odwołał się od tego wypowiedzenia, a w okresie wypowiedzenia

został wybrany do zarządu zakładowej organizacji związkowej i z tej przyczyny

podlega ochronie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234), termin przewidziany w art. 264 § 1 kodeksu

pracy biegnie od powzięcia przez pracownika wiadomości o tym wyborze.

2) Odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie w pkt. 2.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 1993 r. [...] Sąd Najwyższy po rozpoznaniu

rewizji nadzwyczajnej Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych od

prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Koszalinie z dnia 11 maja 1993 r. [...] wydanego w sprawie z powództwa Ryszarda K.

przeciwko [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. o uznanie wypowiedzenia umowy o

pracę za bezskuteczne, wobec występowania w sprawie zagadnienia prawnego

budzącego poważne wątpliwości, sformułował je w dwóch pytaniach przytoczonych na

wstępie sentencji niniejszej uchwały i przedstawił je do rozstrzygnięcia powiększonemu

składowi Sądu Najwyższego.

Istota przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do tego, jak należy

rozumieć zakres ochrony z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) w związku z unormowaniem zawartym w art. 264

§ 1 k.p. Powstało ono na tle stanu faktycznego, w którym powód otrzymał pismo

wypowiadające mu umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia, ze skutkiem na 31 października 1992 r. Nie zamierzał on kwestionować

tego wypowiedzenia i w piśmie z dnia 13 lipca 1992 r. które złożył zakładowi pracy,

okoliczność tę stwierdził.

W dniu 27 lipca 1992 r. powód został wybrany na stanowisko wiceprzewodniczącego zarządu związku zawodowego działającego w pozwanym zakładzie.

Pismem z dnia 8 października 1992 r. zarząd zakładowej organizacji związkowej zwrócił

się do strony pozwanej o wyjaśnienie przyczyn niewycofania wypowiedzenia w

stosunku do powoda ze względu na treść art. 32 ustawy o związkach zawodowych.

Odpowiadając na to pismo prezes zarządu pozwanego zakładu pracy w piśmie z dnia 9

października 1992 r. poinformował, że utrzymuje wypowiedzenie w mocy.

W dniu 28 października 1992 r. powód wniósł pozew do Sądu Pracy w

Koszalinie o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Sąd ten oddalił powództwo z

powodu upływu 7 dniowego terminu przewidzianego w art. 264 § 1 k.p. , w którym

pracownik powinien złożyć odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę. Skoro powód

uchybił temu terminowi - zdaniem Sądu - roszczenie wygasło, co nie pozwala powołać

się na szczególną ochrone stosunku pracy wynikającą z art. 32 ustawy o związkach

zawodowych.

Rozpoznając sprawę w wyniku rewizji powoda, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie oddalił rewizję i wyraził pogląd, że objęcie

szczególną ochroną stosunku pracy po dokonaniu wypowiedzenia, dawało powodowi

podstawę do wystąpienia z powództwem o uznanie bezskuteczności tego wypowiedzenia, ale połączonego z wnioskiem o przywrócenie terminu. Termin do złożenia

odwołanie wraz z tymże wnioskiem należało liczyć od dnia 26 lipca 1992 r. tj. wyboru

powoda do zarządu zakładowej organizacji związkowej, a ponieważ termin ten wynosi 7

dni, należy uznać, że minął 3 sierpnia 1992 r., gdyż w tym czasie nie było po stronie

powoda przeszkód do złożenia pozwu.

Wyrok Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zaskarżony został rewizją

nadzwyczajną przez Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, zdaniem

którego ochrona pracownika będącego członkiem zarządu zakładowej organizacji

związkowej wymaga tego, aby zakład pracy cofnął oświadczenie o wypowiedzeniu

umowy o pracę także wtedy, gdy pracownik wszedł w skład zarządu już po dokonaniu

wypowiedzenia, albo uzyskał zgodę związku zawodowego na rozwiązanie stosunku

pracy. Jeżeli zaś tego nie uczynił, pracownikowi przysługuje roszczenie o przywrócenie

do pracy, termin zgłoszenia którego biegnie od dnia rozwiązania umowy o pracę. W

wypadku powoda, jest to data 31 października 1992 r., a ponieważ pozew został

wniesiony 28 października 1992 r., nie można uznać, że powód naruszył art. 264 § 1

k.p. i że z tej przyczyny jego roszczenie wygasło.

Przy rozpoznawaniu rewizji nadzwyczajnej trzyosobowy skład Sądu Najwyższego

powziął opisaną wyżej wątpliwość zauważając, że w myśl art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych nakaz uzyskania przez zakład pracy zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej dotyczy nie tylko wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy

bez wypowiedzenia, ale także rozwiązania umowy o pracę w następstwie uprzedniego

jej wypowiedzenia.

Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego nie wyjaśniło sytuacji prawnej

pracownika, po stronie którego prawo do szczególnej ochrony powstało dopiero w

okresie wypowiedzenia i który początkowo nie kwestionował otrzymanego

wypowiedzenia, wskutek czego nie zachował 7 -dniowego terminu z art. 264 § 1 k.p.

Dosłowne rozumienie treści art. 264 § 1 k.p., że termin biegnie "od dnia doręczenia

pisma wypowiadającego umowę o pracę", oznaczałoby iluzoryczność szczególnej

ochrony stosunku pracy wynikającej m. innymi z art. 32 ustawy związkowej.

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:

Przedstawiając sporne zagadnienia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego trzyosobowy skład tego Sądu słusznie w uzasadnieniu swojego postanowienia

uznał, że podstawą do jego rozwiązania jest wykładnia art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych. Przepis ten stanowi, że pracodawca nie może bez zgody

zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy

z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej

organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego

wygaśnięciu.

Trafnie też zwrócono uwagę w uzasadnieniu postanowienia z dnia 7 grudnia

1993 r., że przepis art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, w słowach

"pracodawca nie może [...] wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy", ustanawia

regułę, że bez zgody właściwej instancji związkowej zakład pracy nie może nie tylko

wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi będącemu członkiem zarządu lub komisji

rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej ale również, iż zakład pracy postępując

zgodnie z prawem nie powinien dopuścić do rozwiązania wcześniej wypowiedzianej

umowy o pracę, jeżeli przyczyny uzasadniające ochronę zaistniały po dokonaniu

wypowiedzenia. W takim bowiem wypadku zakład pracy powinien cofnąć swoje

oświadczenie woli i nadal zatrudniać pracownika.

Byłoby to podobne rozwiązanie problemu, jak w regulacji prawnej dotyczącej

kobiet w ciąży, samorządu załogi i społecznej inspekcji pracy oraz uwzględniające

stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w odniesieniu do zasad ochrony kobiety,

której wypowiedziano umowę o pracę, a skutek tej czynności nastąpił już w okresie

ciąży (np. wyrok SN z 14 stycznia 1981 r., I PRN 135/80 - OSNCP 1981 z. 7 poz. 139),

jak i ochrony członka rady pracowniczej, który został wybrany do tego organu już po

wypowiedzeniu mu umowy o prace. W uchwale z dnia 23 stycznia 1984 r., III PZP

61/93 (OSNCP 1984 z. 8, poz. 134), Sąd Najwyższy stwierdził, że pracownik wybrany

do rady pracowniczej w okresie wypowiedzenia umowy o pracę podlega ochronie

prawnej przewidzianej w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie

załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.). Wypowiadając

się na temat sformułowania ustawy "nie można rozwiązać stosunku pracy" Sąd

Najwyższy stwierdził, że bezpodstawne jest rozwiązanie stosunku pracy również

wówczas, gdy oświadczenie w przedmiocie wypowiedzenia zostało złożone przez

zakład pracy w okresie, kiedy pracownik nie był jeszcze członkiem rady pracowniczej.

Sąd Najwyższy nie zajmował się sytuacją pracownika, który początkowo nie

kwestionował wypowiedzenia umowy o pracę, wskutek czego w terminie 7 dni od dnia

doręczenia mu pisma wypowiadającego umowę o pracę (art. 264 § 1 k.p.) nie wniósł do

sądu odwołania od tego wypowiedzenia.

Problem ten nie istniał także przy rozpoznawaniu kolejnych spraw dotyczących

szczególnej ochrony pracownika przed rozwiązaniem stosunku pracy.

W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1992 r., I

PZP 55/92 (OSNCP 1993 z. 7-8 poz. 116), przyjęto, że pracownikowi - radnemu,

odwołanemu ze stanowiska ze skutkiem równoznacznym z wypowiedzeniem umowy o

pracę bez zgody rady gminy, przysługują odpowiednio roszczenia przewidziane w art.

45 k.p. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz.

95 ze zm.) nie przewiduje bowiem odrębnego roszczenia ustanawiając w art. 25 ust. 2

nakaz uzyskania uprzedniej zgody rady gminy na rozwiązanie z radnym stosunku

pracy.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie uważa, że dla urzeczywistnienia roszczeń

pracownika szczególnie chronionego, wynikających z art. 32 ustawy o związkach

zawodowych, stosuje się przepisy kodeksu pracy.

Omawiany przepis art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, ustanawiając

szczególną ochronę stosunku pracy działacza związkowego przed wypowiedzeniem i

rozwiązaniem umowy o pracę w postaci zakazu, bez zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej, nie reguluje roszczenia w przypadku rozwiązania umowy o

prace z pracownikami chronionymi.

Szczególna ochrona stosunku pracy pracowników pełniących funkcje z wyboru w

zarządach organów związkowych nie może jednak podlegać urzeczywistnieniu w

drodze sądowej. Niedopuszczalność rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem

szczególnie chronionym stanie się realna tylko wówczas, gdy pracownik wybrany do

władz związkowych w okresie wypowiedzenia mu umowy o pracę będzie mógł domagać

się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, bądź też po okresie wypowiedzenia przywrócenia do pracy na dotychczasowe warunki pracy i płacy.

Takie roszczenie związane z dokonanym wypowiedzeniem znajduje podstawę w

art. 45 k.p. Pracownik może więc dochodzić tych roszczeń w odwołaniu od

wypowiedzenia o pracę (art. 44 k.p.). W razie wadliwego niezwłocznego rozwiązania

umowy o pracę, pracownikowi służby roszczenie o przywrócenie do pracy albo o

odszkodowanie (art. 56 k.p.)Naruszenie zakazu rozwiązania stosunku pracy, które

nastąpiło w wyniku wypowiedzenia umowy o pracę bądź rozwiązania jej bez

wypowiedzenia, wynikającego z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, stanowi

zatem przesłankę roszczenia, które przewiduje kodeks pracy w art. 45 lub 56.

Naruszenie tego zakazu powinno być uznane za rozwiązanie stosunku pracy

wbrew obowiązującemu prawu. Stanowi to podstawę roszczeń przewidzianych w

powołanych wyżej przepisach kodeksu pracy. Trudno natomiast byłoby na tle cyt. art.

32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych konstruować obowiązek zakładu pracy

cofnięcia wypowiedzenia w tym sensie, że brak tego rodzaju działania miałby być

równoznaczny z naruszeniem prawa powodującym po stronie pracownika roszczenie o

uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, gdyż w przepisie tym nie ma sformułowania,

które by taki wniosek mogło uzasadniać. Przyjąć więc należy, że omawiany przepis

stanowi materialno - prawną podstawę roszczeń z powodu naruszenia prawa, a

mianowicie roszczenie o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie

do pracy, gdy okres wypowiedzenia już upłynął.

Początkiem biegu terminu uprawniającego do wystąpienia z tego rodzaju

roszczeniem powinien być dzień powzięcia przez pracownika wiadomości o wyborze go

do władz związkowych, z którym to wyborem łączy się zakaz rozwiązania stosunku

pracy wynikający z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych .

Jest to rozwiązanie najbliższe dotychczasowej praktyce stosowania art. 264 § 1

k.p. Krótki termin określony w tym przepisie nie stwarza dłuższego stanu niepewności

zarówno dla pracownika, jak i zakładu pracy.

Należy ponadto zauważyć, że w odniesieniu do terminów zaskarżenia wypowiedzenia i rozwiązania umowy o prace bez wypowiedzenia przepis art. 264 § 1 i 2 k.p.

wskazuje jako początek ich biegu otrzymanie przez pracownika tych oświadczeń woli

zakładu pracy, ale jest to jednocześnie dzień, w którym pracownik podejmuje

wiadomość, iż zakład pracy zwalnia go z pracy i od tego dnia przez okres 7 lub 14 dni

może on rozważyć zasadność wytoczenia powództwa. Takie same możliwości powinien

mieć pracownik, który w czasie biegu wypowiedzenia uzyskuje wiadomość o objęciu go

ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy, co stwarza dla niego możliwość

dochodzenia roszczeń z art. 45 k.p. Przyjęcie liczenia tego terminu od daty rozwiązania

umowy o pracę byłoby korzystniejsze dla pracownika nie tylko w porównaniu ze

stanowiskiem przyjętym w orzecznictwie sądowym dotyczącym kobiet w ciąży, które

dowiedziały się o niej w okresie wypowiedzenia, ale także w stosunku do pracowników,

którzy dochodzą roszczeń na podstawie art. 67 k.p. W tym zakresie Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 29 marca 1978 r., I PR 20/78 (OSNCP 1978 z. 11 poz. 215), przyjął

wykładnię, że 14 dniowy termin z art. 264 § 2 k.p. liczy się od dnia powzięcia przez

pracownika wiadomości o tym, że zakład pracy traktuje go jako pracownika, który

porzucił pracę.

Zwrot "powzięcie wiadomości" znajduje się także w art. 291 § 1 k.p. dla

określenia początku biegu przedawnienia roszczeń zakładu pracy w stosunku do

pracownika.

Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu, który został wypowiedziany w postanowieniu przedstawiającym rozważane zagadnienie prawne, zgodnie z którym w sytuacji,

gdy po dokonaniu wypowiedzenia pracodawca dowiedział się o zakazie rozwiązania

stosunku pracy, lecz odmówił cofnięcia oświadczenia o wypowiedzeniu, termin 7 dniowy

z art. 264 § 1 k.p., należałoby liczyć od daty doręczenia pracownikowi stosownego

pisma, bądź nawet od daty dowiedzenia się pracownika o takiej decyzji pracodawcy.

Stanowiska tego nie można zaakceptować, gdyż przepis art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych nie nakłada na pracodawcę obowiązku cofnięcia wypowiedzenia, a ponadto w takiej sytuacji pracownik musiałby dochodzić "cofnięcia wypowiedzenia", co także z przepisu tego nie wynika.

Mając na względzie powyższe stwierdzenia należy uznać, że wynikające z art. 45

k.p. roszczenie pracownika, któremu wypowiedziano umowę o pracę, a następnie

wybrano go do zarządu zakładowej organizacji związkowej, powstaje z chwilą

dowiedzenia się przez tego pracownika o powyższym wyborze.

Sprawa terminu, w którym pracownik powinien zgłosić roszczenie, nie jest w

sposób wyraźny uregulowana. W tym wypadku należy w drodze analogii stosować art.

264 § 1 k.p. z tym zastrzeżeniem, że przewidziany w nim 7 - dniowy termin rozpoczyna

swój bieg od daty powzięcia wiadomości przez pracownika o wyborze.

Konsekwencją udzielonej odpowiedzi jest zbędność odpowiedzi na drugie z

przedstawionych pytań. Dlatego w tym zakresie Sąd Najwyższy odmówił podjęcia

uchwały.