I PZP 54/94 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 10 stycznia 1995 r.

I PZP 54/94

Prawo występowania do Sądu Najwyższego z wnioskami o wyjaśnienie

przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 22 ustawy z dnia 23 maja 1991

r. o związkach zawodowych, Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) nie przysługuje

Ogólnopolskiemu Związkowi Zawodowemu Lekarzy także po nowelizacji kodeksu

pracy dokonanej ustawą z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 547 ze zm.).

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Antoni Filcek, Teresa

Flemming-Kulesza, Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Teresa Romer,

Walerian Sanetra,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 1995 r. wniosku Ogólnopolskiego

Związku Zawodowego Lekarzy skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące

zagadnienie prawne:

Czy lekarzom przysługuje prawo do dodatku w wysokości 20% godzinnej stawki

wynagrodzenia zasadniczego, za każdą godzinę pracy wykonywanej w porze nocnej w

ramach zakładowych dyżurów lekarskich ?

postanowił:

o d m ó w i ć podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy w B. wniósł o podjęcie przez Sąd

Najwyższy uchwały mającej na celu wyjaśnienie zagadnienia prawnego przedstawionego w

sentencji postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 22 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U.

Nr 55, poz. 234 ze zm.) ogólnokrajowa organizacja międzyzwiązkowa, a także

ogólnokrajowy związek zawodowy reprezentatywny dla pracowników większości zakładów

pracy, mają prawo wnoszenia rewizji nadzwyczajnych oraz występowania do Sądu

Najwyższego z wnioskami o wyjaśnienie przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie.

Wnioskodawca nie jest ogólnokrajową organizacją międzyzwiązkową w rozumieniu art. 22

ustawy o związkach zawodowych.

W przypadku wystąpienia z wnioskiem o wyjaśnienie przepisów prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych - podobnie jak w razie wniesienia rewizji nadzwyczajnej - przez

ogólnopolski związek zawodowy, jego legitymacja do dokonania tej czynności zależy od

spełnienia warunku reprezentatywności dla pracowników większości zakładów pracy.

Ustawa o związkach zawodowych określa, kogo reprezentują związki zawodowe. Według

art. 7 ust. 1 tej ustawy, w zakresie praw i interesów zbiorowych, związki zawodowe

reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich przynależności związkowej.

Przepis ten nie jest przydatny do analizy zakresu pojęcia związku "reprezentatywnego dla

pracowników większości zakładów pracy", gdyż według niego każdy ogólnopolski związek

zawodowy reprezentuje interesy pracowników wszystkich zakładów pracy. Zbędne byłoby

wówczas zastrzeżenie w art. 22 ustawy o związkach zawodowych, że określone w tym

przepisie czynności mogą podejmować związki reprezentatywne dla pracowników

większości zakładów pracy.

W przepisach art. 22 ustawy o związkach zawodowych chodzi więc o reprezentatywność w węższym znaczeniu, określonym w art. 7 ust. 2 tej ustawy, a odnoszącym się do

reprezentowania przez związki zawodowe interesów swoich członków. Podzielając poglądy

wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14

kwietnia 1993 r., I PZP 7/93 (OSNCP 1993 z. 10 poz. 175, OSP 1994 z. 4 poz. 67 z

aprobującą glosą B. Wagner), należy więc przyjąć, że o istnieniu omawianej

reprezentatywności decyduje kryterium ilościowe. Reprezentatywny dla pracowników

większości zakładów pracy jest taki ogólnopolski związek zawodowy, który ma struktury

organizacyjne w większości zakładów pracy w Polsce. Nie ma przy tym znaczenia, ilu

pracowników zrzesza on w poszczególnych zakładach pracy. Ustawa nie przewiduje bowiem

kryterium reprezentowania większości pracowników, lecz pracowników w większości

zakładów pracy. Wnioskodawca w niniejszej sprawie nie spełnia tego kryterium, gdyż

lekarze nie są zatrudnieni w większości zakładów pracy w Polsce.

Prawo do wnoszenia rewizji nadzwyczajnych i występowania do Sądu Najwyższego z

wnioskami o wyjaśnienie przepisów prawnych nie przysługuje wszystkim organizacjom

związkowym, lecz tylko wymienionym w art. 22 ustawy o związkach zawodowych.

Przyznanie im tych szczególnych uprawnień świadczy o wyjątkowości tej regulacji i

konieczności ścisłej interpretacji art. 22 ustawy o związkach zawodowych. Przemawia za tym

także okoliczność, iż omawianych uprawnień nie mają, wskazane w art. 11 ustawy o

związkach zawodowych, ogólnopolskie zrzeszenia (federacje) związków zawodowych (tak

postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1994 r., I PZP

27/94, OSNAPiUS 1994 z. 5 poz. 79).

Stan prawny w tym zakresie nie uległ zmianie w związku z nowelizacją kodeksu

pracy dokonaną ustawą z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 547 ze zm.). Według art. 238 § 1 i art. 24117

kodeksu pracy w brzmieniu nadanym tą ustawą ogólnokrajowy związek zawodowy (obok

federacji i konfederacji) jest jedną z ponadzakładowych organizacji związkowych, która

może być organizacją reprezentatywną. Zachodzi to wówczas, gdy zrzesza ona co najmniej

pięćset tysięcy pracowników lub co najmniej 10% ogółu pracowników objętych zakresem

działania statutu, nie mniej niż pięć tysięcy pracowników lub największą liczbę

pracowników, dla których ma być zawarty określony układ ponadzakładowy. O istnieniu tej

reprezentatywności orzeka Sąd Wojewódzki w Warszawie. Jest to jednakże

reprezentatywność, która nadaje tym organizacjom zdolność do zawarcia ponadzakładowego

układu zbiorowego pracy, a nie do podejmowania czynności określonych w art. 22 ustawy o

związkach zawodowych.

Z powyższych względów na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o

Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r., Nr 13, poz. 48) postanowiono jak w

sentencji.