I PZP 31/95 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 7 lutego 1996 r.

I PZP 31/95

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Teresa Romer, Walerian Sanetra,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z powództwa Kazimierza S. przeciwko Józefowi i Emilii M. właścicielom Przedsiębiorstwa

Produkcyjno-Handlowego "M."-Zakładów Przemysłu Spożywczego "Z.P." w Z. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 30 stycznia 1996 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Częstochowie postanowieniem z dnia 3 października 1995 r. [...] do rozstrzygnięcia w

trybie art. 391 k.p.c.

Czy użyte w treści art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy z 25.09.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r., Nr 18 poz. 80 ze zmianami) sformułowanie:

"w związku z likwidacją przedsiębiorstwa..." odnosi się wyłącznie do likwidacji tegoż

przedsiębiorstwa przeprowadzonej na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, czy też dotyczy także jego likwidacji dokonanej w trybie

przewidzianym w art. 37 ustawy z 13.07.1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zmianami)?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego nie nabywa prawa do odprawy,

przewidzianej w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r., Nr 18, poz. 80 ze zm.)

także w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy

z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51,

poz. 298 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione w sentencji uchwały zagadnienie prawne powstało w następujących okolicznościach.

Wyrokiem z dnia 5 czerwca 1995 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Częstochowie

oddalił powództwo Kazimierza S. wytoczone przeciwko Józefowi i Emilii M. między

innymi o zapłatę odprawy przysługującej dyrektorom przedsiębiorstw państwowych w

wypadku odwołania ich ze stanowiska. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Rejonowy

podniósł, iż zatrudniające powoda przedsiębiorstwa państwowe ZPZ "Z.P." w Z. zostało

sprywatyzowane w drodze likwidacji w trybie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 lipca

1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.).

Natomiast według art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych

odprawa nie przysługuje w związku z likwidacją przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu

Rejonowego przepis ten, wyłączający prawo do odprawy dyrektorskiej, miał

zastosowanie do likwidacji przedsiębiorstwa na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

Sąd I instancji nie podzielił argumentacji zawartej w pracy G. Bieńka pt. "Pozycja

prawna dyrektora przedsiębiorstwa państwowego - poradnik praktyczny", W-wa Zielona

Góra 1993, str. 71-72, na którą powoływał się powód, albowiem w ocenie tego Sądu nie

było podstaw do różnego pojmowania pojęcia "likwidacja przedsiębiorstw" na gruncie

omawianych ustaw. G. Bieniek, uzasadniając swe stanowisko wskazywał na fakt, iż w

art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych celowo użyto

sformułowania "w związku z likwidacją przedsiębiorstwa, a nie "w związku z

postawieniem przedsiębiorstwa w stan likwidacji", co zdaniem autora miałoby świadczyć, że chodziło tu o likwidację prawną i faktyczną, a nie o likwidację jako sposób

sprywatyzowania przedsiębiorstwa.

Sąd I instancji podkreślił, iż ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

w ogóle nie posługuje się pojęciem "postawienia w stan likwidacji", a z jej art. 37

wynika, że organ założycielski (...) może zlikwidować przedsiębiorstwo w celu prywatyzacji. Jedyną różnicą pomiędzy likwidacją w rozumieniu art. 19 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i art. 37 ust. 1 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych jest zatem cel likwidacji. Wyłącznym celem likwidacji na podstawie ustawy o

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych jest prywatyzacja przedsiębiorstw, a

likwidacja stanowi jedynie środek do osiągnięcia tego celu.

Nie było też, zdaniem Sądu I instancji, podstaw do przyjęcia argumentacji, że

skoro w rozdziale 4 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych brak unormowania odnośnie wyłączenia odprawy dyrektora na wzór art. 9 ust. 3 tej ustawy, to

należało z tego wnosić, iż w przypadku likwidacji prywatyzacyjnej odprawa miałaby

przysługiwać. Istotny był bowiem fakt, iż art. 9 ust. 3 dotyczy wyłącznie tzw. prywatyzacji

kapitałowej, gdzie likwidacja w ogóle nie ma miejsca (por. tytuły rozdziałów ustawy

prywatyzacyjnej). Zatem sytuacja ta, siłą rzeczy, nie mogła być objęta przepisem art. 39

ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, stąd odrębna regulacja w

ustawie prywatyzacyjnej. Stosując zresztą podobną argumentację można by wskazać

na fakt, że art. 39 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie wyłącza spod pojęcia

"likwidacja", o której mowa w pkt 4, likwidacji w rozumieniu art. 37 ustawy

prywatyzacyjnej.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego ocena prawna dokonana przez Sąd I instancji w

pełni odpowiada wymogom wykładni gramatycznej. Przemawia za nią także okoliczność, że o ile w art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych

ustawodawca posłużył się wyłącznie określeniem "likwidacja", charakterystycznym dla

unormowań zawartych w art. 37 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, o

tyle sformułowanie "postawienie w stan likwidacji" zostało użyte wyłącznie w ustawie o

przedsiębiorstwach państwowych (art. 21).

Z drugiej jednak strony nie może budzić wątpliwości fakt, iż likwidacja przedsiębiorstwa państwowego w rozumieniu art. 37 ustawy o prywatyzacji oraz ta, o której

mowa w art. 19 ustawy o przedsiębiorstwach, to dwa zupełnie różne procesy, prowadzone po spełnieniu innych przesłanek i w zupełnie innym celu. Świadczy o tym

zresztą również treść art. 40 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a w

szczególności art. 18 a ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach, który wprost stanowi, iż

sprzedaż przedsiębiorstwa w całości na podstawie art. 37 ustawy o prywatyzacji może

nastąpić bez przeprowadzenia likwidacji w rozumieniu art. 18 a ust. 1 , choć przecież

stosownie do art. 37 sprzedaż winna być również poprzedzona likwidacją.

Sąd Wojewódzki podniósł wątpliwość, czy w omawianych wyżej warunkach,

wprowadzając do art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach pojęcie "likwidacja",

ustawodawca zamierzał zatem uwzględnić wszystkie przypadki likwidacji, czy też tylko

te, które stanowiłyby następstwo okoliczności, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o

przedsiębiorstwach państwowych. Natomiast stosując celowościową wykładnię art. 39

ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych trudno pogodzić się z faktem

identycznego traktowania tych dyrektorów, pod których kierownictwem przedsiębiorstwo

funkcjonowało prawidłowo i tych, którzy częstokroć przez własną nieudolność

doprowadzili do takiej kondycji finansowej zakładu, w której nie był on już w stanie

prowadzić dalszej działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawową metodą wykładni przepisów prawa jest wykładnia gramatyczna

prowadząca do stosowania przepisu zgodnie z jego brzmieniem. W niniejszej sprawie

oznacza to, iż skoro przepis art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wyłącza prawo do odprawy dla dyrektora likwidowanego przedsiębiorstwa, nie

ograniczając swojego zakresu obowiązywania tylko do likwidacji przedsiębiorstwa na

podstawie tej ustawy, to ma on zastosowanie także do likwidacji przedsiębiorstwa na

podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Brak jest

podstaw do wyprowadzenia innych wniosków w oparciu o relacje między tymi dwiema

ustawami. Gdyby bowiem unormowań z ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie

przenosić na grunt ustawy o prywatyzacji, to w przypadku odwołania dyrektora w

związku z likwidacją przedsiębiorstwa na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o prywatyzacji

w ogóle nie powstałby problem prawa do odprawy. Jedyną podstawą nabycia do niej

prawa jest bowiem art. 39 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, a nie

można stosować tylko przepisu określającego przesłankę pozytywną prawa do

świadczenia, z pominięciem przesłanek negatywnych. Jest to bowiem jeden układ

normatywny warunkujący prawo do odprawy.

Trafnie podnosi Sąd II instancji, że odprawa powinna przysługiwać tylko tym

dyrektorom, którzy należycie kierują przedsiębiorstwem. Jednakże z przepisów ustawy

o przedsiębiorstwach państwowych nie można jednoznacznie wnosić, jakie są intencje

ustawodawcy w zakresie aksjologicznego uzasadnienia przesłanek wyłączenia prawa

do odprawy. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 37a ust. 1 pkt 2 tej

ustawy prawa do odprawy nie nabywa dyrektor odwołany nie tylko z przyczyn

uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy z winy pracownika (art. 52 k.p.), ale także

z przyczyn niezawinionych (art. 53 k.p.). Także nie jest jasne dlaczego prawo do

odprawy jest wyłączone w przypadku odwołania w związku z podziałem przedsiębiorstwa (art. 39 ust. 2 pkt 4), odprawa przysługuje zatem w razie połączenia

przedsiębiorstw.

Podjęta uchwała jest zgodna z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1993 r., I PZP 29/93 (nie publikowanej). W uchwale

tej przyjęto, że odwołanemu dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego przysługiwała

odprawa z art. 39 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych w brzmieniu

obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 29 maja 1993 r. o zmianie

ustawy o przedsiębiorstwach (Dz. U. Nr 60, poz. 280) także wówczas, gdy

przedsiębiorstwo zostało zlikwidowane w celu prywatyzacji (art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy o

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych), a dyrektor ten został prezesem zarządu

spółki, na rzecz której oddano do odpłatnego korzystania mienie przedsiębiorstwa. W

uzasadnieniu tej uchwały podniesiono m.in, że dotyczy ona stanu prawnego, w którym

likwidacja przedsiębiorstwa nie powodowała wyłączenia prawa do odprawy.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.