I PZP 29/94 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 21 lipca 1994 r.

I PZP 29/94

Przewodniczšcy SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy

Kwaœniewski, Maria Tyszel,

Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, w sprawie z

powództwa Grażyny S. przeciwko "Społem" Powszechnej Spółdzielni Spożywców

w

E. o uznanie wypowiedzenia zmieniajšcego umowę o pracę za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 21 lipca 1994 r. zagadnienia

prawnego

przekazanego przez Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Gdańsku z siedzibš w Gdyni postanowieniem z dnia 28 kwietnia 1994 r.,

[...] do

rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:

"Czy rada nadzorcza spółdzielni może scedować swoje uprawnienia

wynikajšce z art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego (Dz. U. Nr 30 z 1982 r., poz. 210

ze zm.) na

prezydium rady nadzorczej?"

p o d j š ł

następujšcš uchwałę :

Nie jest dopuszczalne przekazanie prezydium rady nadzorczej spółdzielni uprawnienia tejże rady do wyrażenia zgody na wypowiedzenie członkowi rady nadzorczej umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy.

U z a s a d n i e n i e

Sšd Rejonowy-Sšd Pracy w Elblšgu wyrokiem z dnia 8 stycznia 1994 r.,

[...]

przywrócił powódkę Grażynę S. do pracy w pozwanej Spółdzielni na

dotychczasowych warunkach pracy m.in. na tej podstawie, że wypowiedzenie przez tę

Spółdzielnię powódce warunków pracy i płacy, dokonane w dniu 2 sierpnia 1993

r. ze

skutkiem na dzień 30 listopada 1993 r., nastšpiło z naruszeniem przepisu

art. 45 § 6

Prawa spółdzielczego.

Powódka pracowała w pozwanej Spółdzielni ostatnio na stanowisku

sekretarki. W wypowiedzeniu zaproponowano jej od 1 grudnia 1993 r. stanowisko

telefonistki z odpowiednim do tego stanowiska wynagrodzeniem. W chwili

wypowiedzenia powódka była członkiem rady nadzorczej pozwanej Spółdzielni.

W myœl art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego członkowi rady nadzorczej

spółdzielnia może wypowiedzieć umowę o pracę tylko w wypadkach, w których

kodeks pracy dopuszcza dokonanie takiej czynnoœci w stosunku do członka

zakładowego organu zwišzku zawodowego.

Sšd Rejonowy nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że cyt.

przepis jest

przepisem martwym ze względu na brak w kodeksie pracy regulacji prawnej,

do

której odsyła. Zdaniem Sšdu Rejonowego odesłania zawartego w tym

przepisie nie

można ograniczać tylko do kodeksu pracy, a obejmuje ono w œwietle art. 9

k.p.

wszelkie akty prawne regulujšce wskazanš materię. Jest ona aktualnie

zawarta w

przepisie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych.

Zgodnie z

ust. 1 tego artykułu "pracodawca nie może bez zgody zarzšdu zakładowej

organizacji zwišzkowej wypowiedzieć ani rozwišzać stosunku pracy z

pracownikiem

będšcym członkiem zarzšdu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji

zwišzkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego

wygaœnięciu",

zgodnie zaœ z ust. 2 "pracodawca nie może bez zgody zarzšdu zakładowej

organizacji zwišzkowej zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na

niekorzyœć pracownika będšcego członkiem zarzšdu lub komisji rewizyjnej

zakładowej organizacji zwišzkowej w okresie, o którym mowa w ust. 1, chyba że

dopuszczajš to odrębne przepisy". Stosujšc powyższe uregulowanie wprost do art.

45 § 6

Prawa spółdzielczego Sšd Rejonowy doszedł do wniosku, że dla

wypowiedzenia

członkowi rady nadzorczej warunków pracy lub płacy konieczna jest zgoda

tejże

rady. Tymczasem w odniesieniu do powódki rada nadzorcza nie wyraziła

zgody na

wypowiedzenie jej przez Spółdzielnię warunków pracy i płacy. Zgodę takš

wyraziło

natomiast prezydium rady nadzorczej.

Abstrahujšc od formalnej poprawnoœci uchwały prezydium rady

nadzorczej w

powyższym przedmiocie, a to ze względu na podniesiony przez powódkę

zarzut

braku quorum niezbędnego do podjęcia uchwały, Sšd Rejonowy uznał, że nie

znajduje ona podstawy prawnej w art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego, który

stanowi,

że gdy statut przewiduje wybór przez radę nadzorczš jej prezydium, to

statut może

też postanawiać, iż w okresach pomiędzy posiedzeniami rady, prezydium

uprawnione jest do podejmowania uchwał w sprawach wymienionych w art. 46 § 1

pkt 2 lit.

c, pkt 6 i 8 oraz w sprawach zastrzeżonych do działania rady na

podstawie art. 46 §

2. Żaden ze wskazanych przepisów nie obejmuje udzielenia zgody na

wypowiedzenie zmieniajšce. Ponadto art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego

dotyczy

uprawnień rady a nie jej obowišzków, zaœ wyrażenie zgody na wypowiedzenie

warunków pracy lub płacy jest nie tylko uprawnieniem rady, ale także jej

obowišzkiem. Sšd Rejonowy zauważył, że również statut pozwanej Spółdzielni nie

przewiduje możliwoœci powierzenia prezydium rady uprawnień i obowišzków z

tego

tytułu.

Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z

siedzibš w Gdyni rozpoznajšc sprawę na skutek rewizji pozwanej

Spółdzielni na

podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sšdowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia

budzšce wštpliwoœci zagadnienie prawne przytoczone w sentencji niniejszej

uchwały. Powołany w tym zagadnieniu przepis art. 45 § 3 Prawa

spółdzielczego

wskazany został omyłkowo. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sšdu

Wojewódzkiego z dnia 28 kwietnia 1994 r., którym przedstawiono

przedmiotowe

zagadnienie Sšdowi Najwyższemu, chodzi w nim o uprawnienia rady

nadzorczej

wynikajšce z art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego, a dotyczšce wyrażenia

zgody na

wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkowi rady

nadzorczej. Przytoczony omyłkowo przepis art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego

dotyczy

zupełnie innej materii nie majšcej zwišzku z przedmiotem sprawy.

Wštpliwoœci swoje uzasadnił Sšd Wojewódzki tym, że kompetencje

prezydium rady nadzorczej okreœla nie tylko art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego upoważniajšcy prezydium do podejmowania uchwał w sprawach wymienionych w § 1

pkt 2

lit. c oraz pkt 6 i 8 artykułu 46 a nadto w sprawach zastrzeżonych do

zakresu

działania rady w § 2 tego artykułu - lecz także statut spółdzielni i

regulamin rady

nadzorczej. W § 12 pkt k tego regulaminu postanowiono, że prezydium rady

nadzorczej załatwia inne sprawy zlecone uchwałš plenarnego posiedzenia

rady z

wyjštkiem spraw wymienionych w § 2 regulaminu pkt a, e, i, l, n, przy

czym do tych

wyjštków nie należy kwestia wyrażania zgody na wypowiedzenie warunków

pracy

lub płacy członkowi rady nadzorczej. Nie wymienia również tej czynnoœci

uprawnienia art. 46 Prawa spółdzielczego, co by wskazywało, że jest to

inna

szczególna czynnoœć. Natomiast rada nadzorcza pozwanej Spółdzielni

uchwałš nr

8/93 z dnia 6 stycznia 1993 r. upoważniła jej prezydium do podejmowania

uchwał w

sprawach dopuszczonych regulaminem pracy rady nadzorczej i statutem.

Rozstrzygnięcie przez Sšd Najwyższy przedstawionego zagadnienia

wymaga

ustosunkowania się do dwóch kwestii wstępnych, a mianowicie: 1) czy art.

45 § 6

Prawa spółdzielczego odsyła do ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę

albo warunków pracy lub płacy przysługujšcej członkom zakładowego organu

zwišzku zawodowego wynikajšcej z kodeksu pracy, czy także z innych

przepisów

prawa pracy, w szczególnoœci zawartych w ustawie o zwišzkach zawodowych;

2) w

razie przyjęcia, że w rachubę wchodzi ochrona przewidziana w art. 22

ustawy dnia

23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych - kto uprawniony jest do wyrażania

zgody

na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkowi

rady

nadzorczej ta rada czy zarzšd zakładowej organizacji zwišzkowej.

Pierwszš kwestiš zajšł się w uzasadnieniu swego wyroku Sšd Rejonowy

przyjmujšc, że odesłanie zawarte w art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego

obejmuje

aktualnie obowišzujšce przepisy prawne dotyczšce ochrony członków

zakładowych

organów zwišzków zawodowych przed wypowiedzeniem umowy o pracę albo

warunków pracy lub płacy, zawarte w art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.

o

zwišzkach zawodowych. Stanowisko powyższe jest prawidłowe i zbieżne z

zajętym

przez Sšd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 maja 1993 r., I PZP

13/93

(OSNCP 1993 z. 12 poz. 216). Sšd Najwyższy sięgnšł w nim do wykładni

historycznej. W wyniku bowiem zmian ustawowych regulacja ochrony umowy o pracę

członków zakładowych organów zwišzków zawodowych przed wypowiedzeniem i

zmianš warunków pracy lub płacy przeniesiona została z kodeksu pracy do

ustawy o

zwišzkach zawodowych, co spowodowało, że dosłowne rozumienie art. 45 § 6

Prawa spółdzielczego utraciło normatywne znaczenie. Należy także

zauważyć, że

zmienił się sposób tej ochrony. O ile w przepisach kodeksu pracy (art.

39, 40 i 43)

oraz ustawy z dnia 8 paœdziernika 1982 r. o zwišzkach zawodowych (art. 39

w

brzmieniu jednolitego tekstu tej ustawy opublikowanej w Dz. U. z 1985 r.

Nr 54, poz.

177) polegał on na zakazie wypowiedzenia ze wskazanymi wyjštkami, o tyle

w art.

32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r, o zwišzkach zawodowych (Dz. U. Nr 55,

poz. 234)

przybrał postać wymogu zgody zarzšdu zakładowej organizacji zwišzkowej na

wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy.

Druga kwestia nie była rozważana w niniejszej sprawie przez Sšdy obu

instancji ani przez Sšd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały z dnia

5 maja

1993 r., I PZP 13/93. Sšdy te przyjęły za oczywiste, że w stosunku do

członków rad

nadzorczych spółdzielni wyrażanie zgody na wypowiedzenie umowy o pracę

albo

warunków pracy lub płacy członkom rad nadzorczych spółdzielni należy w

œwietle

art. 45 § 6 ustawy z dnia 16 wrzeœnia 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U.

Nr 30, poz.

210 ze zm.) w zw. z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach

zawodowych

do rady nadzorczej. Takie rozwišzanie zakłada z góry przedstawione Sšdowi

Najwyższemu zagadnienie prawne i rozwišzanie to jest trafne. Dosłowne

zastosowanie w rozważanej sytuacji przepisu art. 32 ustawy z dnia 23 maja

1991 r.

oznaczałoby bowiem, że chodzi o zgodę zarzšdu zakładowej organizacji

zwišzkowej,

co kolidowałoby z podstawowš zasadš samorzšdnoœci spółdzielni, chyba, że

wynikałoby z jednoznacznego uregulowania w Prawie spółdzielczym. Przepis

art. 32

ustawy o zwišzkach zawodowych należy zatem do sytuacji przewidzianej w

art. 45 §

6 Prawa spółdzielczego stosować odpowiednio a nie wprost, jak to sugeruje

Sšd

Rejonowy w uzasadnieniu swego wyroku.

Przechodzšc do rozstrzygnięcia zagadnienia przedstawionego przez Sšd

Wojewódzki, Sšd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 46 § 1 Prawa spółdzielczego okreœla w 8 punktach zakres

działania rady

nadzorczej spółdzielni. Nie obejmuje on wyrażania zgody na wypowiedzenie

umowy

o pracę albo warunków pracy lub płacy członkom rady nadzorczej. Ponadto

zgodnie

z § 2 artykułu 46 zdanie pierwsze statut może zastrzec do zakresu

działania rady

jeszcze inne uprawnienia. Chodzi tu o uprawnienia i odpowiadajšce im

obowišzki,

których wyłšcznym œródłem jest statut. Gdy wynikajš one z ustawy, to

powtórzenie

ich w statucie w sposób szczegółowy lub ogólny (np. "wykonywanie innych

zadań

wynikajšcych z obowišzujšcych przepisów" - jak to przyjęto w § 24 lit. p

statutu

pozwanej Spółdzielni - k. 43 akt sprawy) nie czyni ze statutu ich œródła.

Dotyczy to

nie tylko zadań rady okreœlonych w art. 46 § 1 Prawa spółdzielczego, lecz

także w

innych przepisach, w tym w art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego, z którego w

zwišzku z

art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych

wynika, że

do zadań rady nadzorczej spółdzielni należy wypowiadanie się w

przedmiocie zgody

na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkom

tejże

rady.

Zgodnie z art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego statut może przewidzieć

wybór

przez radę nadzorczš jej prezydium (co uczyniono w statucie pozwanej

spółdzielni),

w takim zaœ wypadku statut może również postanowić, że w okresach między

posiedzeniami rady prezydium uprawnione jest do podejmowania uchwał w

sprawach wymienionych w § 1 pkt 2 lit. c, pkt 6 i 8 oraz w sprawach

zastrzeżonych

do zakresu działania rady na podstawie § 2. Wynika z tego, że jeżeli

statut tak

postanowi spoœród ustawowych zadań rady mogš być wykonywane przez jej

prezydium tylko te, które okreœlone zostały w art. 46 § 1 pkt 2 lit. c,

pkt 6 i 8 (czyli

przeprowadzanie kontroli nad sposobem załatwiania przez zarzšd wniosków

organów spółdzielni i poszczególnych jej członków, rozpatrywanie skarg na

działalnoœć zarzšdu a także podejmowanie uchwał w sprawach czynnoœci

prawnych

dokonywanych między spółdzielniš a członkami zarzšdu oraz reprezentowanie

spółdzielni przy tych czynnoœciach). Inne zatem ustawowe kompetencje rady

(w tym

wynikajšce z art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego) nie mogš być wykonywane

przez

prezydium choćby statut, a tym bardziej - jak w niniejszej sprawie regulamin tak

stanowił. Jak bowiem już wyjaœniono, nie mogš one być uznane za majšce

swe

œródło w statucie w rozumieniu art. 46 § 2 Prawa spółdzielczego. Inna

wyłšcznie

słowna wykładnia wymienionego przepisu prowadziłaby do tego, że zapis w

statucie

przesšdzałby o zakresie spraw, w których działać może prezydium rady, co

czyniłoby zbędnym wyszczególnianie w art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego

tych zadań

należšcych z ustawy do kompetencji rady nadzorczej, w których do

podejmowania

uchwał może zostać uprawnione prezydium rady. Natomiast Prawo

spółdzielcze

pozostawia pełnš swobodę statutowi do okreœlenia kompetencji prezydium

rady w

zakresie uprawnień, które statut przyznał radzie poza uprawnieniami

wymienionymi

w ustawie. Identyczne w rezultacie stanowisko zajšł w rozważanej kwestii

M. Gersdorf (Prawo spółdzielcze, Komentarz, Warszawa 1985 r., str. 130).

Komentator

w swych poglšdach poszedł jeszcze dalej, mianowicie uznał, że gdy w

ramach art.

46 § 2 Prawa spółdzielczego statut wyposażył radę nadzorczš w prawo

podejmowania uchwał typu normatywnego (tj. uchwał regulujšcych w zakresie

nie

unormowanym w ustawie lub bliżej okreœlajšcych zasady obowišzujšce przy

kształtowaniu stosunków prawnych między członkami a spółdzielniš), to ze

względu

na wagę tych uchwał może je podejmować tylko rada, a jej prezydium może

jedynie

wysuwać pewne propozycje w tym względzie.

Z powyższych względów Sšd Najwyższy odpowiadajšc na przedstawione

zagadnienie podjšł uchwałę sformułowanš w jej sentencji.