I PZP 25/94 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 7 czerwca 1994 r.I PZP 25/94

Przewodnicząc SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z

powództwa Lidii F. przeciwko Państwowemu Domowi Dziecka w P. o ustalenie, po

rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 czerwca 1994 r. zagadnienia prawnego

przekazanego przez Sad Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 18 marca 1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art.

391 k.p.c.,

"Czy określone w art. 10 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 26.01.1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 z 1982 r. z późn. zm.) kwalifikacje niezbędne do

uzyskania mianowania z mocy prawa (pkt 7 art. 10 ust. 2) przez nauczyciela zatrudnionego nieprzerwanie przez okres 3 lat w szkole, muszą istnieć przez cały trzyletni

okres jego pracy, czy wystarczy, że istnieją one w chwili upływu trzyletniego okresu

zatrudnienia ?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji, którego spełnienie jest

niezbędne do uzyskania przez nauczyciela mianowania z mocy prawa, musi

być spełniony w momencie upływu trzyletniego okresu zatrudnienia (art. 10

ust. 2 pkt 7 zd. 2 w zw. z pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela - Dz. U. Nr. 3, poz. 19 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przedstawił rozpatrywane zagadnienie prawne w następującym stanie faktycznym: powódka

Lidia F. została w dniu 31 sierpnia 1985 r. zatrudniona w Państwowym Domu

Dziecka w P. na stanowisku wychowawcy na podstawie umowy na czas określony

do dnia 31 sierpnia 1986 r. Następnie co roku z powódką zawierane były kolejne

umowy o pracę na czas określony, ostatnia 31 sierpnia 1993 r. do dnia 31 sierpnia

1994 r. W chwili zatrudnienia w 1985 r. powódka była absolwentką liceum ogólnokształcącego i nie posiadała kwalifikacji do pracy w charakterze wychowawcy,

określonych w rozporządzeniu Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 24 sierpnia

1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz

określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających

wykształcenia (Dz. U. Nr 29, poz. 206). W 1987 r. powódka ukończyła studium pedagogiczne, uzyskała w ten sposób kwalifikacje pedagogiczne i powinna uzyskać mianowanie z mocy prawa, którego jednak nie otrzymała.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Puławach wyrokiem z dnia 27 października 1993

r., [...], oddalił powództwo o potwierdzenie, że strony łączy stosunek pracy z mianowania, uznając, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu, a nadto że powódka

w świetle aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z

dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od

nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433) nie posiada kwalifikacji do zajmowania stanowiska wychowawcy w Domu Dziecka.

Sąd Wojewódzki przedstawiając zagadnienie prawne wyraził pogląd, że przepis art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela może być różnie interpretowany.

Można bowiem twierdzić, że dla uzyskania mianowania z mocy prawa wymagane

kwalifikacje nauczyciel musi posiadać przez cały trzyletni okres zatrudnienia w

szkole lub, że kwalifikacje te musi mieć jedynie w momencie upływu tego okresu.

Prokurator na rozprawie przed Sądem Najwyższym wnosił o podjęcie uchwały, że warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji dla uzyskania przez

nauczyciela mianowania z mocy prawa, powinien być spełniony w dniu upływu

trzyletniego okresu zatrudnienia.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia

24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie

mających wykształcenia (Dz. U. Nr 29, poz. 206), obowiązującego w momencie

podjęcia przez powódkę pracy, kwalifikacje do prowadzenia zajęć wychowawczych

w domach dziecka posiadała osoba, która miała kwalifikacje do nauczania w

szkołach podstawowych lub średnich i ukończyła studium pedagogiczne z zakresu

opieki nad dzieckiem. Zgodnie więc z § 3 tego rozporządzenia kwalifikacje te miała

osoba, która ukończyła studia wyższe z przygotowaniem pedagogicznym albo studia

wyższe bez tego przygotowania i studium pedagogiczne, a w terminie do dnia 31

sierpnia 1990 r. uzyskać można było je również przez uzyskanie świadectwa dojrzałości i ukończenie studium pedagogicznego. Wymogów tych powódka nie

spełniała w chwili podjęcia zatrudnienia i uzyskała potrzebne kwalifikacje w momen-

cie ukończenia studium pedagogicznego czyli w 1987 r. Mimo zmian w przepisach

dotyczących wymogów kwalifikacyjnych powódka spełniała by te wymogi, gdyby w

trakcie obowiązywania tego rozporządzenia uzyskała mianowanie. Taka regulacja

została bowiem wprowadzona w przepisach § 20 rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych

od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać

nauczycieli nie mających wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189) i § 12

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w

sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia

szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego

wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433). Zgodnie z tymi przepisami nauczyciele

zatrudnieni w dniu wejścia w życie tych rozporządzeń, którzy spełniali wymagania

kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów oraz uzyskali mianowanie,

posiadają bowiem dalej kwalifikacje w rozumieniu przepisów tych rozporządzeń.

Powódka nie została mianowana z mocy aktu mianowania dlatego należy

rozważyć czy w okresie obowiązywania cyt. rozporządzenia z dnia 24 sierpnia 1982

r. uzyskała mianowanie z mocy prawa. Mogła je natomiast uzyskać tylko wówczas,

gdyby przyjąć, że warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji, wymagany dla uzyskania takiego mianowania należy spełniać jedynie w dacie upływu trzyletniego

okresu zatrudnienia, a nie jest potrzebne spełnianie tego warunku przez cały ten

okres. Trzyletni okres zatrudnienia powódki upływał bowiem w 1988 r. i wówczas

powódka posiadała wymagane kwalifikacje. Natomiast trzy lata od uzyskania przez

powódkę kwalifikacji upływały w 1990 r. i wówczas już powódka nie spełniała ogólnych wymogów kwalifikacyjnych, a można by uznać, że je spełnia tylko pod warunkiem wcześniejszego uzyskania mianowania.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje

się na podstawie mianowania lub umowy o pracę. Przez mianowanie stosunek pracy

z nauczycielem nawiązuje się, jeżeli: 1) posiada on obywatelstwo polskie, 2) pełną

zdolność do czynności prawnych, 3) korzysta z praw publicznych, 4) nie toczy się

przeciwko niemu postępowanie karne lub o ubezwłasnowolnienie, 5) posiada wymagane kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska, 6) może być zatrudniony w

pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony i 7) bezpośrednio przed mianowaniem

wykonywał nieprzerwanie, przez co najmniej dwa lata, w pełnym wymiarze zajęć,

pracę pedagogiczną w szkole lub pracę dydaktyczną na stanowisku nauczyciela

akademickiego, która została pozytywnie oceniona lub 8) ponownie podejmuje pracę

w zawodzie nauczycielskim, jeżeli poprzednio był nauczycielem mianowanym, a

przerwa nie przekraczała 5 lat, a w wypadku dłuższej przerwy - jeżeli wykonywał w

tym okresie pracę nauczyciela.

Według art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. drugie Karty Nauczyciela jeżeli w okresie

trzech lat nieprzerwanej pracy w szkole licząc od dnia zatrudnienia nie dopełniono

obowiązku oceny pracy nauczyciela, a spełnia on pozostałe warunki do mianowania,

uzyskuje mianowanie z mocy prawa, przy czym datą nawiązania stosunku pracy z

mianowania w tym trybie jest data upływu okresu trzyletniego (art. 13 Karty

Nauczyciela).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 maja 1993 r., I PZP 14/93, OSNCP 1993 z. 11 poz. 189, uzyskanie przez nauczyciela

mianowania z mocy prawa oznacza, iż jego stosunek pracy - po spełnieniu

warunków przewidzianych w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela przekształca

się w stosunek pracy z mianowania i szkoła ma obowiązek wydania nauczycielowi

pisemnego potwierdzenia, że uzyskał on takie mianowanie. Zawarcie z nauczycielem umowy o pracę, bez względu na jej rodzaj, mimo iż uzyskał on mianowanie z

mocy prawa, oznacza nawiązanie z nim stosunku pracy z mianowania, chyba że

zachodzą okoliczności, w których przewidziane jest zawieranie z nauczycielem

umowy o pracę. W sytuacji opisanej w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela

skutek prawny polegający na przekształceniu się stosunku pracy nawiązanego na

podstawie umowy o pracę w stosunek pracy z mianowania następuje automatycznie, niezależnie od tego, czy nauczycielowi wręczony zostanie akt mianowania. Z

woli ustawodawcy sam upływ terminu trzech lat rodzi skutek materialnoprawny.

Pisemne potwierdzenie tego faktu ma znaczenie tylko deklaratoryjne, przy czym

wydanie określonego pisma jest celowe, gdyż umożliwia uniknięcie wątpliwości, z

jakim dniem nauczyciel stał się mianowanym z mocy prawa. Odpowiednie zastosowanie w takim przypadku ma art. 29 § 3 k.p. W razie sporu nauczyciel może domagać się przed sądem pracy zobowiązania dyrektora szkoły do potwierdzenia, że

ze względu na spełnienie wymagań przewidzianych w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty

Nauczyciela, od określonej daty jest on nauczycielem mianowanym w wyniku mianowania uzyskanego z mocy prawa. Swoistość uzyskania mianowania z mocy prawa

polega na przekształceniu dotychczasowego stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę w stosunek z mianowania, a więc w stosunek pracy, do

którego mają zastosowanie przepisy regulujące stosunki z nominacji. Poglądy te

należy w pełni podzielić.

W szczególności należy podkreślić, że momentem z którym związane jest

uzyskanie mianowania z mocy prawa jest moment upływu okresu trzech lat zatrudnienia. Ta chwila decyduje o uzyskaniu nowego statusu prawnego i w tym momencie

należy oceniać spełnianie wymogów do uzyskania mianowania. Brzmienie analizowanego przepisu nie pozwala na wprowadzenie dodatkowego warunku uz-

yskania mianowania z mocy prawa w postaci spełniania pozostałych wymogów jego

uzyskania przez cały okres trzyletniego zatrudnienia. Tak samo jak przy mianowaniu

w drodze aktu mianowania decydujące jest spełnianie wymogów pozwalających na

mianowanie, w szczególności wymogu posiadania odpowiednich kwalifikacji, w momencie upływu dwóch lat zatrudnienia, tak przy mianowaniu z mocy prawa,

niezbędne jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji w dniu upływu okresu trzech lat

zatrudnienia. Jeżeli więc spełnione są przesłanki uzyskania mianowania z mocy

prawa wymienione w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. drugie Karty Nauczyciela i w momencie

upływu trzech lat zatrudnienia nauczyciel spełnia pozostałe warunki, a zwłaszcza

posiada w tym momencie odpowiednie kwalifikacje, to uzyskuje mianowanie z mocy

prawa, choćby wymaganych kwalifikacji nie miał przez cały ten okres. Podkreślenia

też wymaga, że potwierdzenia statusu prawnego nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania może on żądać przez cały okres zatrudnienia, niezależnie od

tego kiedy wystąpi z takim roszczeniem. Nie można przyjąć, aby takie roszczenie

przedawniało się z upływem trzech lat od uzyskania mianowania, gdyż stosunek

pracy ma charakter trwały i w każdej chwili jego treść powinna zostać przez pracodawcę potwierdzona.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.