I PZP 18/94 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 31 maja 1994 r.

I PZP 18/94

Przewodniczący: Sędzia SN: Walery Masewicz, Sędziowie SN: Antoni Filcek,

(współsprawozdawca), Teresa Flemming Kulesza (sprawozdawca), Józef Iwulski, Jerzy

Kwaśniewski, Janusz Łętowski, Teresa Romer,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 1994 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich

skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład

siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące zagadnienie

prawne:

"Czy ma prawo do wynagrodzenia przewidzianego w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze

zm.) urzędnik państwowy mianowany, z którym został rozwiązany stosunek pracy w drodze

wypowiedzenia z powodu reorganizacji urzędu połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia?"

podjął

następującą uchwałę:

Mianowany urzędnik państwowy, z którym stosunek pracy został rozwiązany

za wypowiedzeniem z powodu reorganizacji urzędu połączonej ze zmniejszeniem

zatrudnienia ma prawo do wynagrodzenia przewidzianego w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy

z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz.

214 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienie prawne wyłoniło

się na tle wykładni przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.). Przepis ten budzi

wątpliwości w praktyce ponieważ został zredagowany w sposób niedostatecznie jasny we

fragmencie dotyczącym prawa do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Prawo to zostało wprowadzone jako dodatkowy element regulacji traktującej przede

wszystkim o przesłankach dopuszczalności rozwiązania z urzędnikiem państwowym

mianowanym stosunku pracy w drodze wypowiedzenia. W art. 13 ust. 1 wymieniono

enumeratywnie sytuacje, w których takie rozwiązanie stosunku pracy jest dopuszczalne.

Punkt 2 omawia jednocześnie dwie sytuacje umożliwiające wypowiedzenie: likwidację

urzędu oraz jego reorganizację połączoną ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia. W tymże

punkcie, po średniku, zamieszczono regulację dodatkową, wprowadzającą dla zwolnionego

urzędnika państwowego prawo do wynagrodzenia w czasie pozostawania bez pracy przez

okres nie dłuższy niż sześć miesięcy między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym urzędzie

a podjęciem nowego zatrudnienia.

Kontrowersje przy wykładni przepisu budzi rozumienie zwrotu "likwidowanym".

Można bowiem twierdzić, że użycie tego zwrotu oznacza ograniczenie prawa do

wynagrodzenia tylko do urzędników zwolnionych na skutek likwidacji urzędu z pominięciem

tych osób, które zwolniono nie na skutek likwidacji lecz z powodu reorganizacji urzędu

połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia. Natomiast według drugiego poglądu zwrot

"likwidowanym" nie ma takiego znaczenia, a prawo do wynagrodzenia powstaje w obydwu

sytuacjach opisanych w omawianym przepisie.

Za tym drugim sposobem rozumienia przepisu opowiedział się Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 24 maja 1991 r. (I PZP 1/91, OSNCP

1992 z. 1 poz. 2). Stwierdzono wówczas, że "brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia

odmiennych skutków prawnych dla urzędnika państwowego mianowanego, z którym

rozwiązano stosunek pracy z przyczyn likwidacji urzędu i na skutek reorganizacji urzędu."

Istota rozpatrywanego wówczas zagadnienia prawnego dotyczyła innego problemu, wobec

czego uzasadnienie uchwały nie zawierało szerszych rozważań na ten temat. Z tychże

przyczyn komentatorzy uchwały nie ustosunkowali się do tego fragmentu uzasadnienia.

Przystępując do analizy przepisu wskazanego w rozpatrywanym obecnie

zagadnieniu prawnym stwierdzić należy, że jego wykładnia językowa nie daje

satysfakcjonujących wyników. Przepis byłby jasny, gdyby w wyraźny sposób zostało w nim

stwierdzone, że prawo do wynagrodzenia przysługuje urzędnikowi państwowemu

mianowanemu w obu wymienionych wyżej przypadkach lub - przeciwnie - tylko

urzędnikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy wobec likwidacji urzędu.

Wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że przepis art. 13 ust. 1 pkt 2 nie

reguluje wprost przesłanek prawa do wynagrodzenia. Regulacja po średniku określa tylko

czas w jakim urzędnikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Znaczenie imiesłowu "likwidowanym" jest zatem niejasne, co uzasadnia posłużenie

się wykładnią gramatyczną i logiczną. Z gramatycznego punktu widzenia myśl zamieszczona

po średniku jest bezpośrednią kontynuacją wypowiedzi sprzed średnika. Gdy zatem

wypowiedź przed średnikiem dotyczy dwóch sytuacji a po średniku sytuacje te nie zostały

sobie przeciwstawione, należy dojść do przekonania, że całe zdanie obejmuje obie sytuacje.

Z logicznego punktu widzenia pojęcie "likwidowany" ma inne znaczenie niż

"zlikwidowany". Urząd likwidowany to taki urząd, który znalazł się w toku procesu

zmierzającego do jego całkowitej likwidacji, ale także taki który jest likwidowany częściowo.

Reorganizacja urzędu połączona ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia może być rozumiana

jako częściowa jego likwidacja.

Dla prawidłowej wykładni przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 konieczne jest także

rozważenie jego celu. Jest on łatwy do odczytania. Artykuł 13 ma na celu stworzenie

prawnych gwarancji stabilności zatrudnienia urzędnika państwowego mianowanego. Jak już

wyżej wspomniano przepis ten enumeratywnie wymienia sytuacje, w których możliwe jest

rozwiązanie stosunku pracy z takim pracownikiem w drodze wypowiedzenia. Z innych

przyczyn wypowiedzenie nie jest dopuszczalne. Punkt 2 ustępu 1 wprowadza dodatkową

gwarancję zabezpieczenia środków utrzymania dla zwolnionego a pozostającego bez pracy

urzędnika państwowego. Zabezpieczenie to nazwane zostało wynagrodzeniem, chociaż

przysługuje ono nie za pracę a przeciwnie, tylko w razie pozostawania bez pracy.

Zabezpieczenia tego nie przewidziano w żadnym z pozostałych punktów art. 13 ust. 1, w

których to punktach wymieniono inne przesłanki dopuszczalności rozwiązania stosunku pracy

za wypowiedzeniem. Gwarancja stabilności zatrudnienia w połączeniu z zapewnieniem

środków utrzymania w razie jego utraty stanowi przywilej urzędników państwowych

mianowanych służący zachęceniu do podjęcia tego zatrudnienia oraz wzmocnieniu pozycji i

prestiżu tej grupy pracowników.

Należy też zgodzić się z zacytowanym poglądem wyrażonym w uchwale z dnia 24

maja 1991 r., I PZP 1/91. Istotnie trudno znaleźć uzasadnienie dla zróżnicowania sytuacji

urzędników, z którymi rozwiązano stosunek pracy na skutek likwidacji urzędu i wobec

reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia. Zwężające rozumienie przepisu o

charakterze gwarancyjnym należy uznać za nieuprawnione, skoro ustawodawca w wyraźny

sposób nie dokonał takiego ograniczenia. Zauważyć przy tym trzeba, że o ile reorganizacja

urzędu połączona ze zmniejszeniem zatrudnienia jest dość częsta, o tyle likwidacja urzędu

zdarza się niezwykle rzadko. Urząd stanowi jednostkę organizacyjną - aparat organu administracji umożliwiający wypełnienie przez niego jego kompetencji. Likwidacja urzędu

następowałaby w razie likwidacji organu. Przy wykładni pojęcia likwidacji urzędu trzeba

mieć też na uwadze treść art. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W art. 13 ust.

1 pkt 2 chodzić może o likwidację jednego z urzędów wymienionych w art. 1 (z

zastrzeżeniem przepisów szczególnych). Przy takim rozumieniu likwidacji urzędu prawo do

wynagrodzenia powstawałoby w zupełnie szczególnych sytuacjach, co pozbawiałoby

omawiany przepis praktycznego znaczenia.

Dodatkowo wskazać można, że ograniczenie prawa do wynagrodzenia tylko do

urzędników zwolnionych na skutek likwidacji urzędu stawiałoby urzędników, z którymi

rozwiązano stosunek pracy wobec reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia w

gorszej sytuacji w porównaniu z pracownikami samorządowymi, którym prawo takie

przysługuje w obu przypadkach. Teza, że taki właśnie był zamysł ustawodawcy jest trudna do

zaakceptowania.

Z tych wszystkich względów podjęto uchwałę o treści wyżej podanej.