I PZP 17/94 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 20 kwietnia 1994 r.

I PZP 17/94

Przewodniczący SSN: Antoni Filcek, Sędziowie SN: Maria Mańkowska

(sprawozdawca), SA: Kazimierz Jaśkowski,

Sąd Najwyższy przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z

powództwa Bronisława Ł. przeciwko Lubuskim Zakładom Garbarskim w L .G., o

odprawę pieniężną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego

przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Zielonej Górze, postanowieniem z dnia 9 marca 1994 r. [...] do rozstrzygnięcia w

trybie art. 391 k.p.c.,

"Czy odwołanemu z powodu wszczęcia postępowania naprawczego dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego, nad którym ustanowiony został zarząd

komisaryczny na podstawie art. 65 ustawy z dnia 25 września 1991 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 18, poz. 80 z późn.

zm.) przysługuje odprawa pieniężna z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990

r., Nr 4, poz. 19 z późn. zm.) ?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego odwołany na podstawie art.

37a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. 1991 r., Nr 18, poz. 80 ze zm.) nie nabywa prawa do odprawy przewidzianej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1990 r., Nr

4, poz. 19 ze zm.) także wówczas, gdy nad przedsiębiorstwem ustanowiony

-2został zarząd komisaryczny na podstawie art. 65 ust. 1 pierwszej z powołanych

ustaw.

Uzasadnienie

Powód Bronisław Ł. pełnił od 10 maja 1991 r. funkcję dyrektora Lubuskich

Zakładów Garbarskich w L.G. Pismem z dnia 18 maja 1993 r. Wojewoda Zielonogórski odwołał powoda z dniem 21 maja 1993 r. ze stanowiska dyrektora na

podstawie art. 37 a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 18, poz. 80 ze zm.).

Odwołanie, zgodnie z art. 70 § 2 k.p. było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy

o pracę, a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z dniem 30 czerwca 1993 r. Powód

otrzymał odprawę 6-miesięczną przewidzianą w art. 39 ustawy - o przedsiębiorstwach państwowych [...] w brzmieniu obowiązującym przed 5 lipca 1993 r. tj.

przed zmianą dokonaną art. 39 w ustawie z dnia 29 maja 1993 r. (Dz. U. Nr 60, poz.

280).

Równocześnie z odwołaniem powoda Wojewoda Zielonogórski decyzją z dnia

18 maja 1993 r. wszczął z dniem 21 maja 1993 r.. postępowanie naprawcze

pozwanych Zakładów Garbarskich i ustanowił Zarząd Komisaryczny nad przedsiębiorstwem z wyznaczeniem osoby Tadeusza M. do sprawowania zarządu komisarycznego, z którym zawarł umowę o pracę na czas określony.

Powód wniósł o przyznanie mu obok odprawy 6-miesięcznej, odprawy

pieniężnej przewidzianej w art. 8 ust. 1 i 2 lit. a ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 4 z 1990 r.,

poz. 18 ze zm.).

Pozwane Zakłady wniosły o oddalenie powództwa podnosząc, iż przy zbiegu

odpraw dla dyrektora z art. 39 ustawy - o przedsiębiorstwach państwowych oraz z

art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. dyrektorowi przysługuje tylko jedna odprawa,

a ponadto nie nastąpiła likwidacja stanowiska dyrektora, skoro funkcję dyrektora

przejął zarządca komisaryczny, w związku z czym nie zachodzą przesłanki z art. 1

ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

-3Sąd Rejonowy w Żaganiu wyrokiem z dnia 29 grudnia 1993 r. oddalił

powództwo w części dotyczącej odprawy, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1992 r., I PZP 5/92, (OSNCP 1992 z. 9, poz. 150), z której

wynika, że odprawa przewidziana w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych w

art. 39 i odprawa z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. nie wykluczają się wzajemnie.

Dla uzyskania odprawy z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. [...] muszą jednak

wystąpić przesłanki z art. 1 tej ustawy. Natomiast w przedmiotowej sprawie nie

zachodzi przesłanka likwidacji zakładu pracy i rozwiązania z tej przyczyny umowy o

pracę z powodem. Nie występuje również przesłanka z art. 1 ust. 1 tej ustawy,

polegająca na zmniejszeniu zatrudnienia, gdyż zgodnie z art. 66 ust. 3 cyt. ustawy z

dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych na osobę zarządcy

komisarycznego przechodzą kompetencje organów przedsiębiorstwa, w tym

kompetencje dyrektora. [...] W niniejszej sprawie nie miała miejsca likwidacja

stanowiska dyrektora.

W rewizji od tego wyroku powód zaprezentował odmienny pogląd prawny, że

"rozwiązanie organów przedsiębiorstwa", o którym mowa w art. 66 ust. 2 - ustawy o

przedsiębiorstwach państwowych, do których należy dyrektor, oznacza likwidację

stanowiska dyrektora.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze

przedstawiając powyższe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 §

2 k.p.c. powodował się tym, Ze w zasadzie każdy z prezentowanych poglądów

zawiera możliwą do przyjęcia argumentację. W świetle regulacji prawnej z art. 66 § 2

i 3 ustawy - o przedsiębiorstwach państwowych możliwy do przyjęcia jest z jednej

strony pogląd powoda, że stanowisko dyrektora ulega likwidacji, co byłoby

równoznaczne ze zmniejszeniem zatrudnienia w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z 28

grudnia 1989 r. [...] wyżej jako przesłanki nabycia prawa do odprawy z art. 8 ust. 1 tej

ustawy, z drugiej zaś mając na względzie, iż wynikające z art. 66 ustawy - o

przedsiębiorstwach państwowych zmiany na stanowisku zarządzania przedsiębiorstwem mają jedynie charakter osobowy, [...] za uzasadnione należałoby przyjąć

stanowisko Sądu Rejonowego.

Mimo odmienności statusu prawnego dyrektora i zarządcy komisarycznego Sąd Wojewódzki optował za stanowiskiem Sądu Rejonowego mając na względzie to,

-4że przesłanka zmniejszenia zatrudnienia wiąże się ze zmianami ilościowymi w stanie

zatrudnienia danego zakładu pracy na określonych stanowiskach pracy i nie

zachodzi, gdy funkcje te są realizowane przez inną osobę zwłaszcza, że w

przypadku tej sprawy zarządca komisaryczny zatrudniony był na podstawie umowy o

pracę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prawo do odprawy pieniężnej z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy [...] (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.)

przysługuje wszystkim pracownikom zwolnionym z przyczyn wymienionych w art. 1

ustawy, a więc również dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego odwołanemu ze

stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę z powodu

likwidacji tego przedsiębiorstwa, niezależnie od odprawy przewidzianej w art. 39

ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedolity tekst:

Dz. U. 1991 r., Nr 18, poz. 18, poz. 80 ze zm.). Takie też stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 24 stycznia 1992 r. I PZP 5/92 (OSNCP 1992 z. 9 poz.

150) powołanej w sprawie.

Jednakże w rozpoznawanej sprawie, jak słusznie przyjął Sąd Rejonowy w

Żaganiu, nie doszło do likwidacji zakładu pracy ani stanowiska dyrektora, nie wystąpiły zatem przesłanki przewidziane w art. 1 ust. 1 czy 2 cytowanej ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r., także w zakresie zmniejszenia zatrudnienia.

Powodem rozwiązania umowy o pracę z Bronisławem Ł., zatrudnionym w

charakterze dyrektora przedsiębiorstwa nie była bowiem przyczyna wynikająca z art.

1 ustawy o tzw. zwolnieniach grupowych, ale samoistna przyczyna wynikająca z art.

37a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 maja 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych.

Pozwane przedsiębiorstwo, w okresie kierowania nim przez powoda od stycznia do

kwietnia 1991 r. wykazało ujemne wyniki ekonomiczne, konsekwencją czego stało

się zadłużenie wobec budżetu w kwocie 10.948 milionów zł. Z tych przyczyn, na

podstawie art. 65 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wszczęte zostało

postępowanie naprawcze i ustanowiono zarząd komisaryczny. Zgodnie z art. 66 ust.

-52 tej ustawy - organy przedsiębiorstwa ulegają rozwiązaniu z chwilą ustanowienia

zarządu komisarycznego i organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa.

W odwołaniu powoda ze stanowiska dyrektora Lubuskich Zakładów Garbarskich w

L.G. [...] możliwe było powołanie jako podstawy prawnej art. 37a ust. 1 omawianej

ustawy. Sytuacji powoda dotyczy bowiem pkt 3 tego przepisu, stanowcy że organ

założycielski może odwołać dyrektora, jeżeli przedsiębiorstwo państwowe przez co

najmniej 3 kolejne miesiące nie wypełnia wobec Skarbu Państwa zobowiązań z tytułu

podatków lub dywidendy obligatoryjnej.

Odwołanie dyrektora - w tych warunkach - nie wiązało się z żadną przyczyną

rozwiązania umowy o pracę przewidzianą w art. 1 ust. 1 lub 2 ustawy o zwolnieniach

grupowych, bowiem wszystkie kompetencje dyrektora zakładu pracy przeszły na

zarząd komisaryczny. Nie można zatem przyjmować, że likwidacja organów

przedsiębiorstwa przewidziana w art. 66 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach

państwowych stanowi zmniejszenie zatrudnienia w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o

zwolnieniach grupowych. Są to odmienne stany faktyczne. W przypadku wszczęcia

postępowania naprawczego wyznaczenie w miejsce odwołanego dyrektora zarządcy

komisarycznego nie może być rozumiane jako likwidacja stanowiska dyrektora.

Przejście kompetencji dyrektora na zarządcę komisarycznego w trybie art. 66 ust. 3

ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie stanowi więc likwidacji stanowiska

dyrektora w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, tym samym

wyklucza prawo do odprawy pieniężnej z art. 8 tej ustawy.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.