I PZP 16/94 · Sąd Najwyższy

Uchwała Pełnego SkładuIzby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższegoz dnia 13 kwietnia 1994 r.I PZP 16/94

Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych: Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Antoni

Filcek, Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Józef Iwulski, Adam Józefowicz,

Krzysztof Kolasiński (współsprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski,

Maria Mańkowska, Walery Masewicz, Walerian Sanetra, Jadwiga

Skibińska-Adamowicz, Stefania Szymańska, Maria Tyszel, Andrzej Wróbel,

przy udziale Zastępcy Prokuratora Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej

Stefana Śnieżki oraz prokuratora Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Komisji

Krajowej NSZZ "Solidarność" skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej,

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 1994 r.

zagadnienia prawnego przekazanego przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego pełnemu składowi Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 24 marca 1994 r., sygn. akt I PZP 3/94,

"Czy zakaz wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy z członkiem rady

pracowniczej bez zgody rady pracowniczej oznacza tylko:

1) zakaz wypowiadania i rozwiązywania wcześniej wypowiedzianej umowy

bez zgody rady pracowniczej,

czy oznacza

2) zarówno zakaz wypowiadania i rozwiązywania umowy wypowiedzianej

oraz także zakaz rozwiązywania bez wypowiedzenia umowy bez zgody rady pracowniczej?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Zakaz wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy z członkiem rady

pracowniczej bez zgody tej rady (art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o

samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze

zm.) oznacza zakaz wypowiedzenia i rozwiązania wcześniej wypowiedzianej

umowy o pracę bez zgody rady, nie obejmuje natomiast rozwiązania stosunku

pracy bez wypowiedzenia.

Uzasadnienie

Wniosek Komisji Krajowej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" złożony na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991

r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) o wyjaśnienie przepisu art. 6

ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) zmierzał do odstąpienia przez Sąd

Najwyższy od zasady prawnej - uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 27 czerwca 1986 r. (III PZP 22/86 OSNCP 1986 z. 12 poz. 195). W uchwale

tej Sąd Najwyższy stwierdził, że zgoda rady pracowniczej nie jest wymagana na

rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z członkiem

rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego. Nie była to pierwsza wypowiedź

Sądu Najwyższego na temat wykładni przepisu art. 6 wymienionej wyżej ustawy o

samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Treść tego przepisu została

bowiem sformułowana w sposób budzący wątpliwości. Z ustępu pierwszego wynika,

że przedsiębiorstwo państwowe nie może bez zgody rady pracowniczej

wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z członkiem tej rady w czasie trwania

kadencji ani w ciągu roku po jej upływie. Natomiast ustęp drugi stanowi, że postanowienia, o których mowa w ustępie pierwszym, nie naruszają przepisów o

rozwiązywaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia.

W literaturze i orzecznictwie wypowiedziane zostały sprzeczne poglądy na

temat rozumienia użytych przez ustawodawcę zwrotów "nie może [...] wypowiedzieć

ani rozwiązać stosunku pracy" (ust. 1) oraz "nie naruszają przepisów o rozwiązaniu

stosunku bez wypowiedzenia" (ust. 2) oraz ich wzajemnej relacji.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 23 stycznia 1984 r. (III PZP 61/83, OSNCP

1984 z. 8 poz. 134) Sąd Najwyższy stwierdził, że zawarty w art. 6 ust. 1 zwrot "nie

może rozwiązać stosunku pracy" odnosi się zarówno do rozwiązania umowy o pracę

poprzedzonego wypowiedzeniem jak i do takiego, które następuje bez uprzedniego

okresu wypowiedzenia. Pogląd ten spotkał się z krytyką glosastora (OSPiKA 1985 z.

10 poz. 187), który podniósł, że interpretacja dokonana przez Sąd Najwyższy nie

uwzględnia treści art. 6 ust. 2, którego zamieszczenie przez ustawodawcę świadczy

o tym, że ust. 1 odnosi się tylko do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem.

Tak samo wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 2 marca

1984 r. (III PZP 7/84, OSNCP 1984 z. 8 poz. 155) stwierdzając, że zakaz rozwiązania umowy o pracę bez zgody rady pracowniczej nie dotyczy sytuacji, w której

"istnieją podstawy do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia (art. 6 ust. 2

ustawy)".

Na tle powstałej rozbieżności w orzecznictwie wydana została przytoczona

wyżej uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1986

r., której nadano moc zasady prawnej. W kolejnej uchwale z dnia 28 sierpnia 1986 r.

(III PZP 55/86, OSNCP 1987 z. 8 poz. 115) Sąd Najwyższy podzielając ten pogląd,

czyli przyjmując, że członek rady pracowniczej nie podlega szczególnej ochronie

przed rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, stwierdził, że w wyniku

przywrócenia do pracy takiego pracownika przysługuje mu wynagrodzenie przewidziane w art. 57 § 1 k.p. (w limitowanej wysokości). Ta ostatnia uchwała spotkała

się z krytyką glosatora (OSPiKA 1988 z. 2 poz. 45). Sąd Najwyższy nie zmienił

jednak poglądu i w wyroku z dnia 26 maja 1992 r. (I PRN 22/92, nie publikowany)

podtrzymał stanowisko zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów.

Konsekwentne stanowisko Sądu Najwyższego było nadal poddawane krytyce w

piśmiennictwie prawniczym.

Argumenty podnoszone przeciwko niemu zostały przytoczone w uzasadnieniu

rozpoznawanego obecnie wniosku. Sprowadzają się one do trzech twierdzeń:

1. sformułowanie użyte w art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy o samorządzie załogi

przedsiębiorstwa państwowego ("nie może wypowiedzieć, ani rozwiązać stosunku

pracy") występuje również w innych przepisach np. w art. 177 § 1 k.p.; w art. 13

ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 35, poz.

163 ze zm.) i na tle tych przepisów nie ma wątpliwości, że odnosi się ono do

każdego rozwiązania stosunku pracy, także bez wypowiedzenia,

2. wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy może prowadzić do nieuzasadnionego korzystania przez kierowników zakładów pracy z rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia z pracownikami, których dotyczy omawiany przepis,

3. przy analogicznej ochronie członków zarządu zakładowej organizacji

związkowej na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia wymagana jest

zgoda właściwego organu tej organizacji, a na rozwiązanie bez wypowiedzenia

umowy ze społecznym inspektorem - zgoda statutowo właściwego organu zakładowej organizacji związkowej.

Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę

podniesione argumenty nie są przekonujące, a trafne jest stanowisko zajęte przez

Sad Najwyższy w cytowanej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 czerwca

1986 r., mającej moc zasady prawnej.

Analizowany przepis art. 6 ujęty został w dwóch ustępach. Nie można

wykładać sformułowań ustępu 1 w sposób pomijający treść ustępu 2. Gdyby rozumieć zwrot z ustępu 1 "nie może [...] rozwiązać stosunku pracy" jako odnoszący się

zarówno do rozwiązania wcześniej wypowiedzianej umowy o pracę, jak i do

rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, to trzeba by powiedzieć, że ustęp 2 jest

zbędny albo odmawiać mu jakiegokolwiek sensu. Ustęp 2 - aczkolwiek sformułowany w sposób niedostatecznie jasny - w wyraźny jednak sposób wprowadza odrębność regulacji w zakresie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Pozostaje jedynie do wyjaśnienia zakres tej odrębności. Trafnie wywodzi Sąd

Najwyższy w omówionej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 czerwca 1986

roku, że określenie "nie narusza" użyte w ustępie 2 oznacza uchylenie zakazu (tzn.

względnego zakazu) ustanowionego w ustępie 1, czyli pozostawienie w mocy bez

zmian - wobec członków rady pracowniczej - dotychczas obowiązujących zasad

dotyczących rozwiązania przez zakład pracy stosunku pracy bez wypowiedzenia,

zarówno w zakresie przyczyn rozwiązania jak i jego trybu.

Jak słusznie stwierdził wówczas Sąd Najwyższy, sprzeczne z logiką byłoby

przypisanie przepisowi art. 6 ust. 2 sensu takiego, iż oznacza on, że rozwiązanie

stosunku pracy bez wypowiedzenia z członkiem rady pracowniczej wymaga zgody

tejże rady, a poza tym zachowane powinny być wszystkie inne przepisy dotyczące

rozwiązania stosunku pracy w tym trybie. Gdyby tak interpretować sens art. 6 ust. 2,

powstawałaby wątpliwość, czy w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę (o

którym to sposobie rozwiązania umowy o pracę nie ma mowy w tym przepisie) przepisy regulujące tę instytucję mają być zachowane czy też nie.

Wykładnia językowo-logiczna prowadzi zatem do wniosku, że określenie "nie

naruszają przepisów" zawarte w art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego oznacza odstąpienie od zakazu (tzn. względnego zakazu),

o którym mowa w ust. 1, a zatem uchylenie ochrony i nakazania posługiwania się

wyłącznie przepisami ogólnie obowiązującymi w zakresie rozwiązania stosunku

pracy bez wypowiedzenia.

Skoro wykładnia językowo-logiczna prowadzi do satysfakcjonujących rezultatów, nie ma potrzeby sięgania do wykładni systemowej lub celowościowej. W

szczególności nie może mieć znaczenia zakres ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy udzielony przez ustawodawcę z innego tytułu niż członkostwo w radzie

pracowniczej. Żadne konstruktywne wnioski dla wykładni interpretowanego przepisu

nie wypływają z porównania jego treści z regulacjami z art. 177 § 1 k.p. i art. 3 ust. 1

ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 35, poz.

163 ze zm.). Każda z tych regulacji jest inna i nie można wykładać jednej przez odniesienie do pozostałych. Niewłaściwe i nieuzasadnione byłoby dążenie do ujednolicenia - w drodze wykładni prawa, a nie jego zmiany - zakresu ochrony udzielonej

z różnych tytułów. Dla wykładni przepisów o szczególnej ochronie nie mogą mieć

znaczenia rozważania na temat tego, czy zakres tej ochrony jest właściwy, czy nie

powinien być szerszy lub węższy, względny czy bezwzględny itp.

Nieprzekonujący też jest argument podniesiony przeciwko wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy w omawianej uchwale i późniejszych orzeczeniach, a

sprowadzający się do podkreślenia niebezpieczeństwa nadużywania rozwiązywania

umów o pracę bez wypowiedzenia. Nie można przypuszczać, by zakład pracy łamał

prawo z powodu kalkulacji co do wysokości wynagrodzenia należnego pracownikowi, który uzyskałby orzeczenia o przywróceniu do pracy na skutek wadliwego (nie

uwzględniającego szczególnej ochrony z art. 6 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego) rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Brak

jest logicznych podstaw do takiego rozumowania, a gdyby nawet przyjąć je za

uprawnione, to nie mogłoby ono prowadzić do zanegowania wykładni językowo-logicznej przepisu.

Sąd Najwyższy nie znalazł więc podstaw do odstąpienia od zasady prawnej.

Przeciwnie, uznał za przekonujące argumenty podnoszone przez Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 27 czerwca 1986 roku i późniejszych orzeczeniach. Natomiast argumenty przeciwne okazały się nieprzekonujące.

Z tych wszystkich względów należało podjąć uchwałę o treści wyżej podanej.