I PZP 10/96 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 10 lipca 1996 r.

I PZP 10/96

Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Teresa FlemmingKulesza, Jerzy Kwaśniewski, Maria Mańkowska, Teresa Romer, Walerian Sanetra

(sprawozdawca), Maria Tyszel,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Piotra Wiśniewskiego, po rozpoznaniu

na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 1996 r. wniosku Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego skierowanego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące zagadnienie

prawne:

Czy przy odwołaniu sędziego ze stanowiska w trybie art. 59 pkt 3 ustawy z dnia

20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r., Nr 7, poz.

25 ze zm.) lub w trybie art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz. U. z 1994 r., Nr 13, poz. 48) z powodu ukończenia 70 lat życia,

stosunek służbowy wygasa z datą ukończenia tego wieku, czy też stosownie do

dyspozycji przepisu art. 60 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ulega

rozwiązaniu po upływie trzech miesięcy od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu ?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

W razie odwołania sędziego z powodu ukończenia przez niego 70 lat życia

(art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów

powszechnych, jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., art. 33 ust. 1

pkt 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym, jednolity tekst: Dz.

U. z 1994 r., Nr 13, poz. 48 ze zm.) jego stosunek służbowy ulega rozwiązaniu po

upływie 3 miesięcy od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu (art. 60 § 1 Prawa o

ustroju sądów powszechnych, art. 61 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Uzasadnienie

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zwrócił się do Izby Administracyjnej, Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych tego Sądu z pytaniem: czy przy odwołaniu sędziego ze

stanowiska w trybie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) lub w trybie art. 33 ust. 1

pkt 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 1994 r., Nr 13,

poz. 48 ze zm.) z powodu ukończenia 70 lat życia, stosunek służbowy wygasa z datą

ukończenia tego wieku, czy też stosownie do dyspozycji przepisu art. 60 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, ulega rozwiązaniu po upływie trzech miesięcy

od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu.

Na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz art. 33

ust. 1 pkt 3 ustawy o Sądzie Najwyższym sędziowie sądów powszechnych oraz

sędziowie Sądu Najwyższego mogą zajmować stanowisko sędziego do 70 roku życia, o

ile Krajowa Rada Sądownictwa wyrazi na to zgodę (na dalsze zajmowanie przez nich

stanowiska, nie dłużej jednak niż do ukończenia 70 lat). Po przekroczeniu tego wieku

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa Prezydent odwołuje sędziego (sędziego Sądu

Najwyższego).

W uzasadnieniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego zwraca się

uwagę, że wspomniane przepisy w praktyce oceniane są jako zawierające normę

stwarzającą zakaz wykonywania funkcji sędziego w wieku powyżej 70 lat. Zgodnie z art.

60 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, który z mocy art. 61 ustawy o Sądzie

Najwyższym , ma także zastosowanie do sędziów Sądu Najwyższego, stosunek

służbowy sędziego rozwiązuje się po upływie trzech miesięcy od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu, chyba, że na wniosek sędziego określono krótszy termin. Istnienie

z jednej strony reguły nakazującej odwołanie sędziego, który ukończył 70 lat, a z drugiej

strony, normy ochronnej stanowiącej , iż między doręczeniem odwołania a

rozwiązaniem stosunku pracy sędziego musi upłynąć trzymiesięczny okres, zrodziło jak pisze Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego - trudności praktyczne i interpretacyjne w

sytuacji, gdy sam akt odwołania nie wyprzedza ukończenia przez sędziego wskazanego

wieku w sposób wystarczający z uwagi na okresy ochronne zawarte w art. 60 § 1 Prawa

o ustroju sądów powszechnych. Na tym tle pojawiło się pytanie, czy sędzia może

pozostawać w stosunku pracy po ukończeniu 70 lat, aż do upływu trzymiesięcznego

okresu, o którym mowa w art. 60 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, czy też w

sytuacji, gdy został już odwołany ze stanowiska, lecz od doręczenia mu odwołania nie

upłynął jeszcze okres, o którym mowa w art. 60 § 1 Prawo o ustroju sądów

powszechnych "jego stosunek pracy wygasa z uwagi na brak legitymowania się

wymaganym wiekiem".

Krajowa Rada Sądownictwa w trakcie obrad w marcu 1995 r. (według słów

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego) wyraziła pogląd, że wraz z ukończeniem 70tego roku życia stosunek pracy sędziego wygasa, bez względu na moment odwołania

ze stanowiska i datę doręczenia tego odwołania zainteresowanemu pracownikowi.

Krajowa Rada Sądownictwa stanęła zatem de facto na stanowisku, iż "prawo stawia

sędziemu dodatkowy warunek (rygor selekcyjny), uprawniający go do wykonywania

swego zawodu. Co więcej, wywiodła, iż *rygor+ stanowi o szczególnej zdolności

prawnej pracownika-sędziego, której utrata powoduje utratę podmiotowości

pracowniczej, skutkującej wygaśnięcie stosunku pracy".

Odmienne stanowisko w sprawie i odmienną wykładnię zaprezentował w opinii

prawnej z dnia 25 września 1990 r. Zespół Prawny Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, dowodząc, iż termin rozwiązania stosunku pracy sędziego

określa w sposób jednoznaczny art. 60 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych. W

ocenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, prawidłową interpretacją jest interpretacja przyjęta przez wspomniany Zespół. Brakuje bowiem jakiegokolwiek uzasadnienia

merytorycznego dla wyłączenia normy ochronnej zawartej w art. 60 § 1 Prawa o ustroju

sądów powszechnych wobec sędziów, którym Krajowa Rada Sądownictwa zezwoliła na

wykonywanie zawodu w wieku powyżej 65 lat.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z przepisu art. 59 § 1 pkt 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych - podobnie jak

i z art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy o Sądzie Najwyższym - wynika, że Prezydent ma

obowiązek odwołania sędziego (sędziego Sądu Najwyższego) na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa, jeżeli wystąpią okoliczności przewidziane w tych przepisach.

Odwołanie to pociąga za sobą rozwiązanie stosunku służbowego sędziego, co wynika

zwłaszcza z art. 60 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych (stosowanego do

sędziów Sądu Najwyższego z mocy art. 61 ustawy o Sądzie Najwyższym), w myśl

którego stosunek służbowy sędziego rozwiązuje się po upływie trzech miesięcy od

doręczenia zawiadomienia o odwołaniu, chyba że na wniosek sędziego określono

krótszy termin. Odwołanie jest w tym wypadku czynnością, która pociąga za sobą

rozwiązanie stosunku służbowego skoro "rozwiązuje się on po upływie trzech miesięcy

od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu". Nie pociąga ona za sobą "wygaśnięcia"

stosunku służbowego, bo takiego skutku nie przewidziano w art. 60 § 1 Prawa o ustroju

sądów powszechnych, a został on przewidziany jedynie w art. 60 § 2 tego Prawa, w

myśl którego prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby

sędziowskiej oraz prawomocne orzeczenie sądu skazującego na karę dodatkową

pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego, pociąga

za sobą, z mocy prawa, utratę stanowiska sędziego; stosunek służbowy sędziego

wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.

W przypadkach, w których ustawodawca przyjmuje, że osiągnięcie określonego

wieku pociąga za sobą automatycznie wygaśnięcie stosunku pracy, to nie przewiduje,

że z tego powodu ma być dana osoba odwołana ze stanowiska, a wyraźnie w przepisie

ustala, że ustanie stosunku pracy jest następstwem określonego zdarzenia (osiągnięcia

wieku emerytalnego) powodującego jego wygaśnięcie (skutkiem zdarzenia, które nie

jest czynnością prawną w szerokim tego słowa rozumieniu) z mocy samego prawa.

Rola kompetentnego organu w takim przypadku sprowadza się jedynie do stwierdzenia

takiego zdarzenia i jego skutku w postaci wygaśnięcia stosunku pracy. Tak kwestia ta

została unormowana w art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie

wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Stosunek pracy z mianowanym nauczycielem

akademickim wygasa z końcem roku akademickiego, w którym: 1. nauczyciel

akademicki ukończył 65 lat życia, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu nabycie prawa

do emerytury; jeżeli z osiągnięciem 65 lat nauczyciel akademicki nie nabywa prawa do

emerytury, wygaśnięcie stosunku pracy następuje z końcem roku akademickiego, w

którym nabył prawo lub w którym ukończył 70 lat życia, 2. nauczyciel akademicki

zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego lub profesora nadzwyczajnego

ukończył 70 lat życia. Organ uprawniony do mianowania na właściwe stanowisko

stwierdza wygaśnięcie stosunku pracy (art. 96 ustawy o szkolnictwie wyższym).

W tym stanie rzeczy nie może budzić wątpliwości, że osiągnięcie określonego

wieku przez sędziego (sędziego Sądu Najwyższego) nie pociąga za sobą wygaśnięcia

stosunku służbowego (ustania tego stosunku z mocy samego prawa). Byłoby tak tylko

wtedy, gdyby przepis wyraźnie tego typu skutek łączył z faktem osiągnięcia określonego

wieku przez sędziego (sędziego Sądu Najwyższego). Przepisu takiego jednak brakuje,

a co więcej Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawa o Sądzie Najwyższym

przewidują dokonanie przez Prezydenta RP określonej czynności ("odwołania"), która

pociąga za sobą rozwiązanie stosunku służbowego po upływie okresu trzech miesięcy.

Oznacza to tym samym, że rozwiązanie stosunku służbowego następuje dopiero

po upływie trzech miesięcy także wtedy, gdy upłynął już okres, objęty zgodą wyrażoną

przez Krajową Radę Sądownictwa (na dalsze zajmowanie stanowiska po przekroczeniu

przez sędziego 65 lat), jak również gdy upływ trzymiesięcznego "wypowiedzenia"

przypada po osiągnięciu przez sędziego wieku 70 lat. Odwołanie ze stanowiska

sędziego następuje w danym wypadku "z powodu ukończenia 70-ciu lat życia" (upływu

okresu przedłużenia zajmowania stanowiska sędziego), a to oznacza, iż odwołanie

doręczone sędziemu wcześniej niż na trzy miesiące przed tą datą powoduje

rozwiązanie stosunku pracy sędziego dopiero z osiągnięciem przez niego 70 lat życia

(upływem okresu przedłużenia zajmowania stanowiska sędziego).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, które ujęte zostało

w sentencji uchwały.