I PZ 93/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 10 grudnia 2001 r.

I PZ 93/01

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Józef Iwulski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia

2001 r. sprawy z powództwa Agnieszki Z. przeciwko Gminie R. o zapłatę, na skutek

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 30 sierpnia 2001 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Powódka Agnieszka Z. wniosła pozew o przywrócenie do pracy oraz o zapłatę

wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy. Jako

pozwanych powódka w pozwie oznaczyła wójta Gminy R. oraz Szkołę Podstawową

w C. Odpowiedź na pozew złożył wójt Gminy R., który wniósł o oddalenie powództwa

i oświadczył między innymi, że Szkoła Podstawowa w C. została zlikwidowana w

dniu 31 sierpnia 2000 r. (przed wytoczeniem powództwa). W toku postępowania

strona pozwana była różnorodnie określana przez Sąd (np. w protokołach rozpraw)

oraz przez strony (wójt Gminy R., Gmina R., Urząd Gminy R.). Na rozprawie w dniu

14 listopada 2000 r. adwokat - pełnomocnik powódki oświadczył, że „pozwanym jest

urząd gminy w R.”. Na tej rozprawie pełnomocnik powódki wniósł też o wezwanie do

udziału w sprawie „obok pozwanej gminy” Szkoły Podstawowej w B. i Szkoły Podstawowej w S., lecz Sąd wniosek ten oddalił (postanowienie z dnia 14 listopada 2000

r.). Na rozprawie w dniu 28 listopada 2000 r. poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik powódki oświadczył, że „stroną pozwaną w sprawie jest Gmina R.” (słowo

urząd zostało przekreślone w protokole).

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lipnie

oddalił powództwo w stosunku do pozwanej Gminy R. (tak została oznaczona strona

pozwana) oraz umorzył postępowanie w stosunku do Szkoły Podstawowej w C.

Wyrokiem z dnia 22 marca 2001 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu w uwzględnieniu apelacji powódki uchylił zaskarżony

wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Lipnie do ponownego rozpoznania. W tym wyroku jako stronę pozwaną wskazano Gminę R. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wywiódł między innymi, że Sąd pierwszej instancji nie

zbadał, czy Gmina przejęła zobowiązania zlikwidowanej szkoły, w której powódka

była zatrudniona i polecił poczynić ustalenia w tym zakresie przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2001 r. (wpisanym do protokołu rozprawy, w

którym jako stronę pozwaną wpisano Urząd Gminy w R.) Sąd Rejonowy-Sąd Pracy

w Lipnie odrzucił pozew w stosunku do pozwanej Szkoły Podstawowej w C. z uwagi

na brak zdolności sądowej.

Wyrokiem z dnia 31 maja 2001 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lipnie ustalił, iż umowa o pracę z dnia 31 sierpnia 1993 r. zawarta między dyrektorem Szkoły

Podstawowej w C. a powódką Agnieszką Z. „rozwiązuje się” z dniem 31 sierpnia

2001 r., zasądził od Urzędu Gminy w R. na rzecz powódki kwoty po 1.123,26 zł za

każdy miesiąc od września 2000 r. do maja 2001 r. z ustawowymi odsetkami i oddalił

powództwo w pozostałej części. Sąd pierwszej instancji ustalił, że zatrudnienie powódki jako nauczycielki w zlikwidowanej z dniem 31 sierpnia 2000 r. Szkole Podstawowej w C. jest bezsporne. Powódka przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia

od marca 2000 r. do 7 marca 2001 r. Po 1 września 2000 r. nie otrzymała żadnego

wynagrodzenia. Rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło zdaniem Sądu

Rejonowego w dniu 30 września 2000 r., ale z naruszeniem art. 20 ust. 1 Karty

Nauczyciela. Według Sądu pierwszej instancji, „przyjęcie jako pozwanego Gminy R.

w niniejszej sprawie wydaje się oczywiste”. W dalszym wywodzie Sąd stwierdza, że

„Urząd Gminy ... informował Sąd o przejęciu zobowiązań zlikwidowanej szkoły. Stanowisko powyższe potwierdził Wójt Gminy R. ... Inne kryteria, jak: czy szkołę w całości lub w części przejęła inna szkoła, przejęcie dzieci do innych szkół, jak również

majątku nie pozostają w sprzeczności ze stanowiskiem Gminy R.” Sąd Rejonowy

uznał, że „mimo że Gmina R. nie była i nie jest pracodawcą nauczycieli, musi przejąć

określone skutki po zlikwidowanej szkole”.

Od tego wyroku apelację wniosła pozwana Gmina R., działająca przez pełnomocnika, adwokata Wojciecha W., który złożył pełnomocnictwo podpisane przez

wójta Gminy (poprzednio ten sam pełnomocnik występował w sprawie w imieniu

strony pozwanej, choć pełnomocnictwo dla niego w imieniu Urzędu Gminy w R. podpisał ten sam wójt Gminy). Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik strony pozwanej

oświadczył, że reprezentuje Gminę R., którą cały czas reprezentował na podstawie

pełnomocnictwa podpisanego przez wójta. Oświadczył też, że „takiej osoby prawnej

jak Urząd Gminy nie ma”.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2001 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu odrzucił apelację Gminy R. w sprawie, w której

stroną pozwaną był Urząd Gminy R. Sąd Okręgowy stwierdził, że apelacja Gminy R.

jest niedopuszczalna. Środek zaskarżenia powinien być wniesiony przez legitymowany do zaskarżenia podmiot prawny. Z natury rzeczy legitymację do zaskarżenia

orzeczeń sądowych w procesie cywilnym mają strony. Sąd pierwszej instancji wydał

wyrok w sprawie z powództwa Agnieszki Z. przeciwko Urzędowi Gminy, a apelację

wniosła Gmina R., niewymieniona w wyroku. Sąd Okręgowy powołał się na pogląd

Sądu Najwyższego zawarty w postanowieniu z dnia 22 października 1999 r., I PR

45/99 (powinno być I PZ 45/99), że niedopuszczalna jest kasacja, w której oznaczono inne strony postępowania niż w zaskarżonym orzeczeniu, gdyż jest to

zaskarżenie nieistniejącego orzeczenia. Urząd Gminy i Gmina R. to są dwa różne

podmioty, których nie należy utożsamiać. Gmina jest osobą prawa publicznego, która

działa poprzez swoje ustawowe organy. Natomiast urząd gminy jest organem

wykonawczym zarządu gminy. Urząd gminy jest pracodawcą dla zatrudnionych w

nim pracowników. Kierownikiem urzędu gminy jest wójt (art. 33 ustawy o

samorządzie gminnym). Zdaniem Sądu drugiej instancji, wolą powódki było

dochodzenie roszczeń przeciwko Gminie R., bowiem to Gmina przejęła

zobowiązania po zlikwidowanej Szkole Podstawowej. To nie Urząd Gminy, a Rada

Gminy, jako organ Gminy R., uchwałą z 18 lutego 2000 r. zlikwidowała Szkołę

Podstawową w C. Powódka po likwidacji szkoły nie stała się pracownikiem Urzędu

Gminy. Zdaniem Sądu Okręgowego wydanie wyroku przeciwko Urzędowi Gminy

przez Sąd Rejonowy nie było oczywistą omyłką, bowiem sprawa była prowadzona

przeciwko Urzędowi Gminy (zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy i protokół

rozprawy). W związku z tym Sąd Okręgowy uznał, że nie może sprostować

oznaczenia strony pozwanej w zaskarżonym wyroku, zwłaszcza że pełnomocnik

Gminy R. na rozprawie apelacyjnej oświadczył, iż reprezentował wyłącznie Gminę R.

Ponadto przekształcenia podmiotowe są w postępowaniu apelacyjnym

niedopuszczalne. Wobec tego Sąd Okręgowy uznał, że apelacja Gminy R. została

wniesiona od nieistniejącego orzeczenia.

Postanowienie to zaskarżyła zażaleniem Gmina R. Zarzuciła naruszenie art.

350 § 3 KPC przez odmowę sprostowania wyroku Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że powództwo zostało wytoczone przeciwko Gminie R. i powódka jednoznacznie tak określiła stronę pozwaną. Sąd Rejonowy w uzasadnieniu

wyroku z dnia 22 maja 2001 r. nie ma wątpliwości, iż pozwana jest Gmina R. Zatem

należy przyjąć, iż zasądzenie należności od Urzędu Gminy nastąpiło na skutek niestaranności lub oczywistej omyłki sądu. Sąd Okręgowy powinien na podstawie art.

350 § 3 KPC dokonać uściślenia oznaczenia strony pozwanej przez sprostowanie

oczywistej omyłki Sądu Rejonowego i rozpoznać merytorycznie sprawę. Pozwana

powołała się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN

817/97 (OSNC 1999 r. z. 1, poz. 16).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Słusznie Sąd drugiej instancji uważa, że wyrok sądu pierwszej instancji może

zaskarżyć w procesie cywilnym tylko strona tego postępowania (poza wyjątkami wynikającymi ze szczególnych uregulowań, por. np. art. 60 § 2 KPC dotyczący prokuratora). Oznacza to, że apelacja wniesiona przez podmiot, który nie był stroną postępowania jest z innych przyczyn niedopuszczalna w rozumieniu art. 370 KPC. Niedopuszczalność ta wynika przede wszystkim z braku tak zwanej legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia, choć może być również skutkiem zaskarżenia orzeczenia

nieistniejącego, jeżeli podmiot, który nie był stroną twierdzi błędnie, że taką stroną

był (wyrok go dotyczy). Jest to nieco inna sytuacja niż w sprawie, w której zapadło

powołane przez Sąd drugiej instancji postanowienie z dnia 22 października 1999 r., I

PZ 45/99 (OSNAPiUS 2001 r. nr 10, poz. 352), w której powód (a więc podmiot

niewątpliwie legitymowany do wniesienia apelacji) zaskarżył wyrok w stosunku do

podmiotu niebędącego pozwanym (dlatego uznano, że skarży nieistniejące

orzeczenie). W niniejszej sprawie Gmina R. złożyła apelację twierdząc, że

zaskarżony wyrok zapadł przeciwko niej (błędnie jedynie oznaczono jako pozwanego

Urząd Gminy R.) oraz że była stroną tego postępowania. Problem sprowadza się

więc do oceny, kto był w rzeczywistości stroną pozwaną w postępowaniu, w którym

zapadł zaskarżony wyrok (Gmina R. czy Urząd Gminy R.), a więc czy oznaczenie

jako pozwanego Urzędu Gminy R. w części wstępnej i w części zasądzającej na

rzecz powódki świadczenia pieniężne zaskarżonego wyroku, jest tylko oczywistą

omyłką czy też prawidłowym oznaczeniem strony pozwanej. Jeżeli oznaczenie jako

pozwanego Urzędu Gminy R. jest tylko oczywistą omyłką, to może być sprostowane

przez sąd drugiej instancji (por. orzeczenie SN z dnia 4 kwietnia 1956 r., 2 CO 3/56,

OSN 1957 r. z. 2, poz. 47 i wyrok SN z dnia 29 maja 1970 r., I CR 231/70, OSNCP

1971 r. z. 2, poz. 39), także przez uściślenie oznaczenia strony (tak powołany przez

skarżącą wyrok SN z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 817/97, OSNC 1999 r. z. 1,

poz. 16). Rzeczywiście w sprawie powódka jednoznacznie nie określiła strony

pozwanej (również strona pozwana była niekonsekwentna). Sąd pierwszej instancji

także nie doprowadził do sprecyzowania oznaczenia strony pozwanej i sam różnie ją

nazywał. Przy tym w związku z pracowniczym charakterem sprawy możliwe było, że

pozwanym powinien (mógł) być nieposiadający osobowości prawnej Urząd Gminy R.

jako ewentualny pracodawca (por. art. 460 § 1 KPC oraz art. 4 w związku z art. 1

ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593), który przejął powódkę na podstawie art. 23 1 KP.

Dla rozstrzygnięcia tej kwestii należy w pierwszym rzędzie stwierdzić, że w wyroku z

dnia 28 listopada 2000 r., IV P 250/00, jako stronę pozwaną wskazano Gminę R. Co

do takiej strony pozwanej zapadł też wyrok Sądu Okręgowego z dnia 22 marca 2001

r., IV Pa 51/01, i w takim zakresie podmiotowym sprawa została przekazana do

ponownego rozpoznania. Przy tym rozpoznaniu rzeczywiście różnie określano stronę

pozwaną. Dla oceny kto był pozwanym istotne jest jednak, że nie dokonywano już

przekształceń podmiotowych, a więc sprawa była rozstrzygana w takim zakresie

podmiotowym, w jakim została przekazana do ponownego rozpoznania (mniejsze

znaczenie należy przypisać czynnościom technicznym, takim jak zarządzenia o

wyznaczeniu rozpraw i ich protokoły). O tym, że Sąd Rejonowy traktował jako stronę

pozwaną Gminę R. świadczy też uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w którym Sąd

ten stwierdził, iż „przyjęcie jako pozwanego Gminy R. w niniejszej sprawie wydaje się

oczywiste” (choć już w następnym zdaniu Sąd pisze o Urzędzie Gminy). Istotne

znaczenie należy także przypisać konstrukcji prawnej częściowego uwzględnienia

powództwa. Sąd Rejonowy nie uznał, że w sprawie doszło do przejęcia powódki jako

pracownika przez innego pracodawcę (Urząd Gminy R.) na podstawie art. 231 KP,

lecz uznał, że szkoła będąca pracodawcą powódki została zlikwidowana, a jej

zobowiązania w stosunku do pracowników przejęła Gmina R. jako osoba prawna i

podmiot, który dokonał likwidacji (taka konstrukcja podstawy prawnej powództwa

będzie podlegać ocenie w postępowaniu apelacyjnym). Wszystkie te elementy

wskazują na to, że stroną postępowania, a przede wszystkim stroną pozwaną, której

dotyczy zaskarżony wyrok, nie jest Urząd Gminy jako ewentualny pracodawca

powódki, lecz Gmina jako osoba prawna odpowiedzialna za długi zlikwidowanego

pracodawcy powódki (taką ocenę należałoby przyjąć przy analizie zakresu

przedmiotowego i podmiotowego powagi rzeczy osądzonej - art. 366 KPC). Tylko na

skutek niestaranności Sądu pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku błędnie

oznaczono stronę pozwaną, a więc taka oczywista omyłka powinna być sprostowana

(art. 350 § 1 i 3 KPC). Gmina R. jest więc legitymowana do wniesienia apelacji, skoro

zaskarżony wyrok dotyczy jej jako strony pozwanej.

Z tych przyczyn zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie

art. 39318 § 1 i 3 oraz art. 386 § 1 w związku z art. 397 § 2 KPC.