I PZ 8/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 8/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa B. B.

przeciwko PKS SA w S.

o przywrócenie do pracy na poprzednie warunki pracy i płacy i wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 maja 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 18 stycznia 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z

dnia 18 stycznia 2011 r. oddalił apelację pozwanego P.K.S. S.A. w S. od wyroku

Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w E. z dnia 25 października 2010 r. i zasądziła od

pozwanego na rzecz powoda B. B. kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów

procesu za instancję odwoławczą.

W uzasadnieniu orzeczenia o kosztach procesu wskazano, iż rozstrzygnięcie

oparte zostało na przepisach art. 98 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1 w związku z § 12

ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Spór w przedmiotowej

sprawie obejmował bowiem kwestię przywrócenia powoda do pracy u pozwanego,

a nie wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania bez zatrudnienia. Nie ma

zatem podstaw do zastosowania w niniejszym przypadku przepisu § 11 ust. 1 pkt 2

powołanego

rozporządzenia

Ministra

Sprawiedliwości,

skoro

zasądzone

wynagrodzenie za pracę uzależnione jest od podjęcia przez powoda pracy i ma

akcesoryjny charakter. Nadto w sprawie o przywrócenie do pracy pracownika

objętego szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku zatrudnienia, gdy

rozwiązanie to następuje bez wymaganej zgody organizacji związkowej, nakład

pracy pełnomocnika strony jest mniejszy niż w sprawie o przywrócenie do pracy

innych osób, niepodlegających takiej ochronie, a uprawnionych do wynagrodzenia

za czas pozostawania bez pracy nie dłuższy niż za trzy miesiące.

Zażalenie

na

powyższe

postanowienia

złożył

powód,

zarzucając

zaskarżonemu orzeczeniu błędną wykładnię § 11 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z § 4

ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) poprzez przyjęcie, że w

sprawie o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez

zatrudnienia stronie wygrywającej spór przysługuje zwrot kosztów zastępstwa

procesowego tylko w oparciu o przepis § 11 ust. 1 pkt 1 cytowanego

rozporządzenia. Żalący się wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i

zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 960 złotych tytułem zwrotu

kosztów procesu za drugą instancję lub o uchylenie orzeczenia i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy czym w każdym

przypadki z zasądzeniem na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego,

w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Żalący się podniósł, iż przedmiotem niniejszego sporu była kwestia

przywrócenia powoda do pracy u pozwanego na dotychczasowe warunki pracy i

płacy oraz zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez zatrudnienia. Oba

roszczenia mają samodzielny charakter i mogą być dochodzone przez stronę

równolegle. Jednocześnie nie są to roszczenia tożsame rodzajowo, chociaż oba

mają majątkowy wymiar. W sytuacji, gdy dochodzi do kumulacji różnych rodzajów

spraw, należne od każdej z nich stawki minimalne wynagrodzenia pełnomocnika

strony podlegają zsumowaniu. W konsekwencji przysługujące w niniejszym

przypadku wynagrodzenie radcy prawnego odpowiadać powinno sumie

stawek

minimalnych przewidzianych w § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Rację ma żalący się zauważając, że roszczenia o przywrócenie do pracy oraz

o zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy

- mimo

akcesoryjnego i warunkowego charakteru tego ostatniego - mają samodzielny byt i

mogą być dochodzone równolegle w tym samym

bądź odrębnych procesach.

Mimo to niesłuszną jest teza o przysługiwaniu stronie wygrywającej spór

wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego z uwzględnieniem stawek

minimalnych obliczonych oddzielnie dla każdej z dochodzonych łącznie pretensji

pozwu.

Analizę trafności zaskarżonego postanowienia wypada rozpocząć od

przypomnienia, że już w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia

1967 r. w sprawie opał za czynności zespołów adwokackich ( Dz. U. Nr 48, poz.

241 ze zm.) w § 10 ust. 1 wprowadzono zasadę, że w sprawach cywilnych

majątkowych podstawą obliczenia opłaty na rzecz zespołu jest wartość przedmiotu

sprawy, a w postępowaniu egzekucyjnym - wartość egzekwowanego roszczenia,

chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast w § 15 pkt 5

rozporządzenia przewidziano opłatę stałą w sprawach o przywrócenie

lub

dopuszczenie do pracy. Akt ten obowiązywał również po wejściu w życie z dniem 1

stycznia 1975 r. ustawy z dnia 26 czerwca 1974 – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24,

poz. 141). Pod rządami Kodeksu pracy, poczynając od rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 1980 r. w sprawie opał za czynności zespołów

adwokackich ( Dz. U. Nr 28, poz. 131), którego § 17 ust. 1 pkt 1 i 2 stanowił, że w

postępowaniu przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych

wynagrodzenie na rzecz zespołu wynosi w sprawach o nawiązanie umowy o prace,

o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, o przywrócenie do

pracy lub o ustalenie sposobu ustania stosunku pracy – od 300 do 400 złotych, zaś

w sprawach o wynagrodzenie lub odszkodowanie inne niż wymienione w pkt4 ( a

właściwie – wymienione w pkt5 odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub

choroby zawodowej) – 75% stawki obliczonej od wartości wynagrodzenia lub

odszkodowania będącego przedmiotem sporu, wszystkie kolejne akty prawne

normujące tę problematykę zawierały podobne przepisy. Taka regulacja zawarta

była w § 17 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31

grudnia 1981 r. w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich ( Dz. U. z

1982r. Nr 1, poz. 9); § 19 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w

postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości ( Dz. U. Nr 51, poz. 166);

§18 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1988 r.

sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru

sprawiedliwości (Dz. U. Nr 25, poz. 180); § 18 ust. 1 pkt1 i 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1989 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości

(Dz. U. Nr 57, poz. 343); § 18 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 20 lutego 1991 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości ( Dz. U. Nr 17, poz. 76);

§17 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992

r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami

wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 48, poz. 220); oraz § 14 ust. 1 pkt 1 i 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 154,

poz. 1013). To ostatnie rozporządzenie zostało uznane wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 29 maja 2002 r., P 1/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 717) za

niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, aczkolwiek nie z

uwagi

na swoje uregulowania, lecz na niezgodność z powołanym przepisem

Konstytucji upoważnienia ustawowego, na podstawie którego zostało ono wydane,

polegającą na nieokreśleniu wytycznych dotyczących treści rozporządzenia.

Również obecnie obowiązujące akty prawne regulujące tę problematykę,

ujmują ją w identyczny sposób. Stosownie do treści § 12 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze

zm., dalej zwanego rozporządzeniem), w sprawach ze stosunku pracy o

nawiązanie umowy o pracę, uznanie wypowiedzenia umowy za bezskuteczne,

przywrócenie do pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy stawka

minimalna wynosi 60 złotych, zaś zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w

sprawach z zakresu prawa pracy o wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie

inne niż wymienione w pkt4 stawka minimalna wynosi 75% stawki obliczonej na

podstawie § 6 od wartości wynagrodzenia lub odszkodowania będącego

przedmiotem sprawy. Stawki minimalne w takiej wysokości przysługują także

radcom prawnym na podstawie § 11 ust. 1

pkt 1i 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 29 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).

Trzeba zauważyć, że mimo wejścia w życie Kodeksu pracy i wyraźnego

określenia w art. 45 § 1 oraz art. 56 § 1 a także art. 56 § 1 w związku z art. 67 tego

aktu pretensji przysługujących pracownikowi w razie nieuzasadnionego lub

dokonanego z naruszeniem obowiązujących przepisów wypowiedzenia bądź

rozwiązania bez wypowiedzenia umowy o pracę albo naruszenia przez pracodawcę

przepisów o wygaśnięciu umowy, wśród roszczeń z tytułu ustania stosunku pracy, z

których dochodzeniem połączono - w powołanych wyżej rozporządzeniach Ministra

Sprawiedliwości - stawkę minimalną opłat za czynności adwokackie i radcowskie w

stałej wysokości wymienia się tylko roszczenie o uznanie wypowiedzenia umowy o

pracę za bezskuteczne i przywrócenie do pracy. Jednocześnie w zamieszczonych

we wspomnianych rozporządzeniach

katalogach spraw z zakresu prawa pracy

uprawniających

opłat

do

stałej

stawki

za

czynności

profesjonalnych

pełnomocników konsekwentnie pomijano i pomija się sprawy o odszkodowanie

(chociaż przepisy Kodeksu pracy wymieniają to roszczenie wśród roszczeń z tytułu

wadliwego rozwiązania stosunku pracy) i rezygnuje się z użycia jednego, szerszego

określenia „spraw o roszczenia z tytułu ustania stosunku pracy”.

Cytowane

przepisy rozporządzeń łączą natomiast w jednej grupie roszczenia o uznanie za

bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę i o przywrócenie do pracy oraz

ustalenie sposobu ustania stosunku pracy z żądaniem nawiązanie stosunku pracy.

Wszystkie te sprawy są sprawami majątkowymi, lecz – w przeciwieństwie do

odszkodowania – niepieniężnymi, a ich wspólnym mianownikiem jest to, że dotyczą

istnienia, bytu stosunku pracy, podczas gdy roszczenie o odszkodowanie jest

zamiennikiem roszczeń skierowanych na zapobieżenie rozwiązaniu stosunku pracy

( żądanie uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne) lub restytucję

już zakończonego stosunku (żądanie przywrócenia do pracy). Z uwzględnieniem

żądania przywrócenia do pracy przepisy art. 47 i art. 57 k.p. wiążą zaś prawo

pracownika do wynagrodzenia za czas pozostawania bez zatrudnienia, które nie

jest wprost wymienione w rozporządzeniach regulujących wysokość opłat za

czynności adwokatów lub radców prawnych w sprawach sądowych.

Warto zatem poświęcić kilka uwag na temat charakteru i specyfiki

poszczególnych roszczeń z tytułu wadliwego rozwiązania stosunku pracy, by w tym

kontekście zastanowić się nad trafnością zarzutów żalącego się pod adresem

zaskarżonego orzeczenia.

Wspomniane roszczenia łączy

to, że u ich źródeł leży bezprawność

czynności pracodawcy związanych nie tylko z rozwiązaniem, ale szerzej – z

ustaniem stosunków pracy, zarówno stosunku umownego (nieuzasadnione lub

niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę; niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia; naruszenie przepisów o

wygaśnięciu umowy o pracę), jak i stosunków pozaumownych ( uregulowanego w

Kodeksie pracy stosunku pracy z powołania, czy unormowanych w pragmatykach

służbowych stosunków pracy z mianowania), jak również z nieuzasadnionym lub

niezgodnym z prawem przekształceniem treści tychże stosunków ( wypowiedzenie

warunków pracy i płacy). Owa bezprawność czynności pracodawcy polega zatem

na jej niezgodności z przepisami prawa albo na jej bezzasadności lub sprzeczności

z zasadami współżycia społecznego. Jest ona wspólną przesłanką rozstrzygnięcia

o wymienionych roszczeniach, tak głównych jak i akcesoryjnych. Poszczególne

pretensje wywodzone a tego tytułu nie mają jednak takiego samego charakteru.

I tak roszczenie o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne

zmierza do zapobieżenia wystąpieniu konsekwencji dokonanego prze pracodawcę

wypowiedzenia umowy o pracę, a orzeczenie sądowe uwzględniające tego rodzaju

żądanie pozwu ma konstytutywny charakter, gdyż uchyla skutki wadliwego

oświadczenia woli.

Z kolei roszczenie o przywrócenie do pracy ma na celu reaktywowanie

między stronami

stosunku pracy o treści istniejącej przed rozwiązaniem

poprzedniego. Podstawową konsekwencją wyroku uwzględniającego powództwo

jest zatem ukształtowanie nowego stosunku pracy na uprzednich warunkach, a

dopiero w wyniku tego następuje skutek w zakresie obowiązku dopuszczenia

pracownika do pracy i zapłaty wynagrodzenia za czas pozostawania bez

zatrudnienia, co z kolei zależy od zgłoszenia prze pracownika w odpowiednim

czasie gotowości podjęcia pracy.

Oba zatem roszczenia (o uznanie wypowiedzenia umowy o prace za

bezskuteczne i o przywrócenie do pracy) skierowane są bądź na zachowanie bytu

i dotychczasowego kształtu

łączącego strony stosunku pracy bądź na

ukształtowaniu go ponownie na poprzednich warunkach. Kształtujący charakter jest

więc jedyną (w razie uwzględnienia powództwa o uznanie za bezskuteczne

wypowiedzenia umowy o pracę) lub podstawową (w przypadku orzeczenia o

przywróceniu do pracy) cechą wyroku sądowego wydanego w tego rodzaju

sprawach. Elementy zasądzenia świadczenia w postaci wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy mają w tych orzeczeniach wtórne znaczenie. Mimo to oba

roszczenia są roszczeniami majątkowymi. W orzecznictwie i w literaturze podkreśla

się, że żądanie - a tym samym sprawa, w której to żądanie jest rozpoznawane - ma

charakter majątkowy wówczas, gdy zmierza do realizacji prawa lub uprawnienia

mającego bezpośredni wpływ na stosunki majątkowe stron. Takimi sprawami mogą

być zarówno sprawy o świadczenie (pieniężne lub niepieniężne), jak i sprawy o

ustalenie albo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1961 r., 2 CR 909/59, OSPIKA 1962, nr 1

poz. 8; z dnia 11 lipca 2001 r., IV CZ 108/01, LexPolonica nr 355374; z 28 lutego

2001 r., I CZ 152/00, LexPolonica nr 1543382; z dnia 28 listopada 2001 r., II UZ

81/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 450; z dnia 3 grudnia 2001 r., I PZ 95/01, OSNP

2003 nr 23, poz. 572 oraz z dnia 23 lutego 2004 r., I PZ 132/03, OSNP 2004 nr 24,

poz. 423). O majątkowym charakterze roszczenia procesowego decyduje ścisłe

powiązanie zasadniczego przedmiotu rozstrzygnięcia z mieniem powoda lub inaczej ujmując - bezpośredni wpływ rozstrzygnięcia na stan mienia powoda lub

bezpieczeństwo tego mienia (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 10 kwietnia 2002 r., IV CZ 29/02, OSP 2003 nr 4, poz. 52 z glosą W. J.

Katnera). Jeżeli oczekiwania powoda co do rozstrzygnięcia sądu skierowane są

bezpośrednio na zaspokojenie interesu ekonomicznego, to sprawa dotyczy praw

majątkowych, jeżeli zaś zamiarem powoda jest ukształtowanie stosunków

osobistych, to roszczenie ma charakter niemajątkowy, bo nie zmierza do

osiągnięcia bezpośredniego skutku ekonomicznego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 grudnia 2002 r., I CZ 163/02, OSP 2004 nr 5, poz. 60 z glosą

S. Sołtysińskiego).

I wreszcie roszczenie o odszkodowanie, jedyne wśród roszczeń z tytułu

nieuzasadnionego lub niezgodnego z przepisami rozwiązania bądź wygaśnięcia

stosunku pracy, które ma majątkowy i zarazem pieniężny charakter, a które nie jest

skierowane na zachowanie lub odtworzenie stosunku pracy

na poprzednich

warunkach, lecz przysługuje w zamian za skuteczną (choć wadliwą) modyfikację

treści tegoż stosunku (przy wypowiedzeniu zmieniającym) lub jego rozwiązanie.

Wbrew nazwie, nie jest ono odszkodowaniem sensu stricto, skoro jego zasądzenie

nie jest zależne od rzeczywistego powstania szkody po stronie pracownika. Wobec

ustawowo limitowanej wysokości świadczenia, nie stanowi ono również pełnego

naprawienia szkody wyrządzonej oświadczeniem woli pracodawcy.

W tym miejscu warto wspomnieć, w jaki sposób ustawodawca traktuje

roszczenia pracownika z tytułu ustania stosunku pracy na płaszczyźnie unormowań

Kodeksu

postępowania

cywilnego,

zwłaszcza

po

dodaniu

do

Kodeksu

postępowania cywilnego art. 23¹. Stanowi on, że w sprawach o roszczenia

pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy

wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony – suma

wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy

umowach na czas nieokreślony – za okres jednego roku. W judykaturze przyjmuje

się, że hipoteza normy prawnej wyrażonej w tym przepisie objęte są sprawy

dotyczące

bytu

stosunku

pracy:

jego

nawiązania,

ustalenia

istnienia,

przekształcenia treści w drodze wypowiedzenia zmieniającego, zapobieżenia

wystąpieniu

skutku

rozwiązującego

oświadczenia

woli

pracodawcy

przez

orzeczenie o uznaniu wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne oraz

reaktywowania już rozwiązanego stosunku przez orzeczenie o przywróceniu do

pracy ( postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2002 r., I PZ 18/02,

OSNP 2004 nr 6, poz. 102; z dnia 13 stycznia 2006 r., I PZ 26/05, LEX nr 272587; z

dnia 19 stycznia 2006 r., III PZ 14/05, OSNP 2007 Nr 1 – 2, poz. 18 i z dnia 11

kwietnia 2008 r., I PZ 4/08, OSNP 2009 nr 15 – 16, poz. 204), przy czy chodzi tak o

umowne jak i pozaumowne stosunku pracy ( postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 8 kwietnia 2002., I PKN 328/01, LEX nr 54792). Mimo posłużenia się przez

ustawodawcą w cytowanym przepisie szerokim pojęciem „spraw o roszczenia

dotyczące rozwiązania stosunku pracy”, bez ich wymieniania, jak ma to miejsce w §

12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, w orzecznictwie

konsekwentnie odmawia

się sprawom o odszkodowanie kwalifikacji z tegoż

przepisu. W uchwale z dnia 6 grudnia 2001 r., III ZP 28/01 (OSNP 2002 nr 7 – 8,

poz. 41) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż w tej kategorii spraw wartość przedmiotu

sporu stanowi

podana kwota pieniężna (art. 19 § 1 k.p.c.), a nie suma

wynagrodzenia za pracę (art. 23¹ k.p.c.). W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że

„między art. 19 i 231 KPC nie zachodzi sprzeczność, a wręcz odwrotnie - przepisy

te są komplementarne. Zgodnie z art. 19 § 1 KPC w sprawach o roszczenia

pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota

pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu. W innych sprawach majątkowych

powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu

sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych (art. 19 § 2

KPC). Z regulacji tych wynika jednoznacznie, że sprawy o prawa majątkowe mogą

dotyczyć roszczeń pieniężnych lub innych praw majątkowych (niepieniężnych).

Sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu dla spraw majątkowych o

roszczenia pieniężne określa art. 19 § 1 KPC, a więc stanowi go "podana kwota

pieniężna". Chodzi przy tym o kwotę pieniężną, której zasądzenia powód żąda, a

nie o kwotę, która mu przysługuje według przepisów prawa materialnego (por.

postanowienie z dnia 5 lutego 1998 r., I PZ 69/97, OSNAPiUS 1999 r. nr 4, poz.

131). W sprawach majątkowych o roszczenia niepieniężne powód jest obowiązany

oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając

postanowienia zawarte w "artykułach poniższych" do art. 19 § 2 KPC, a więc

między innymi uwzględniając postanowienia art. 231 KPC. Oznacza to więc, że art.

231 KPC w zakresie, w jakim reguluje sposób oznaczenia wartości przedmiotu

sporu w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub

rozwiązania stosunku pracy, ma zastosowanie tylko do roszczeń majątkowych

niepieniężnych. W sprawach dotyczących rozwiązania stosunku pracy będą to więc

sprawy o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy.

Sprawa o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku

pracy jest sprawą o roszczenie pieniężne i dlatego jej wartość przedmiotu sporu

stanowi kwota wskazana (podana) przez powoda zgodnie z art. 19 § 1 KPC. Do

takiej sprawy sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu wynikający z art. 23 1

KPC nie ma zastosowania”.

Nie można zapominać o konsekwencjach regulacji Kodeksu postępowania

cywilnego dotyczących ustalania wartości przedmiotu sporu dla obliczenia kosztów

sądowych w sprawach z zakresu prawa pracy, będących wszak w świetle art. 98

k.p.c. istotną częścią kosztów procesu.

Godzi się zatem zauważyć, że kwestie wysokości opłat sądowych w

sprawach z zakresu prawa pracy reguluje art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005

r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Zgodnie z tym przepisem, w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę

podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (zdanie

pierwsze), natomiast w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa

kwotę 50.000 zł, pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism

procesowych opłatę stosunkową (zdanie drugie). Przepis ten ma zastosowanie do

wszystkich spraw z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c., zarówno

wszczętych przez pracownika jak i pracodawcę.

W judykaturze wyraźnie odsyła się zaś do unormowań art. 19 i nast.

Kodeksu postępowania cywilnego odnośnie do ustalania wartości przedmiotu sporu

i – odpowiednio -

wartości przedmiotu zaskarżenia dla celów związanych z

obliczeniem

sądowej

opłaty

od

pism

procesowych

(postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 2006 r., II PZ 43/06, OSNP 2007 nr 23 – 24, poz.

353; z dnia 11 grudnia 2006 r., I PK 197/06, OSNP 2008 nr 5 – 6, poz. 69 i dnia 18

czerwca 2007 r., II PZ 22/07, niepublikowane).

Nasuwa się pytanie, jakie znaczenie ma regulacja Kodeksu postępowania

cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

oraz

ukształtowane na ich podstawie orzecznictwo sądowe dla rozstrzygnięcia sporu o

wysokość opłaty za czynności radców prawnych w sprawie o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez zatrudnienia.

Godzi się wspomnieć, że upoważnienie, na podstawie którego zostało

wydane komentowane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), zawarte jest w art. 225

ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z

2010 r. nr 10, poz. 65), Zgodnie z przepisami tegoż artykułu opłaty za czynności

radców prawnych wykonujących zawód w kancelariach radców prawnych lub w

spółkach oraz zatrudnionych na podstawie umowy cywilnoprawnej ustala umowa z

klientem. Stawki minimalne za czynności radców prawnych, o których mowa w art.

225 ust. 1, określa Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia, po

zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Naczelnej Rady

Adwokackiej, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład

pracy radcy prawnego (art. 225 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Podobne

kryteria należy brać pod uwagę przy ustalaniu wysokości opłat za czynności radców

prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę do

zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego (art. 22 5 ust. 2 ustawy).

Minister Sprawiedliwości określa wysokość tych opłat, mając na względzie, że

ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, o której mowa w art. 22 5 ust. 3

ustawy, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione

rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy radcy prawnego.

Należy zatem zwrócić uwagę, że opłaty za czynności radców prawnych przed

organami wymiaru sprawiedliwości są jednym z elementów wynagrodzenia radcy

prawnego. Podstawą ustalania opłat za czynności radcy prawnego pozostaje

umowa z klientem, a jedynie w zakresie ustalania opłat za czynności radców

prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę

zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego, ustawa o radcach prawnych

i

przepisy

wykonawcze

wprowadzają

ograniczenia,

co

nie

jest

jednak

równoznaczne z ograniczeniami wynagrodzenia radcy prawnego jako takiego (por.

wyrok TK z 10 grudnia 2003 r., sygn. K 49/01, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 101, s.

1167).

Minister Sprawiedliwości w § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia uzależnił wysokość

zasądzanych opłat za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego od

niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika, a także od charakteru sprawy i wkładu

pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, zaś

podstawą zasadzenia tejże opłaty ustanowił stawki minimalne określone w

kolejnych przepisach, zaznaczając, iż opłata nie może być wyższa niż

sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sporu. §4

ust. 1 rozporządzenia powiązano natomiast wysokość stawek minimalnych od

wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju.

Sposób ustalenia wysokości opłaty za czynności radcy prawnego nie

nasuwa trudności, gdy przedmiotem sporu są wyłącznie roszczenia majątkowe, z

którymi przepisy rozporządzenia nie wiążą szczególnych reguł ustalania stawek

minimalnych, odmiennych niż wartość przedmiotu sprawy. W takim przypadku

zsumowanie wartości zgłoszonych pretensji wyznacza - w myśl art. 21 k.p.c. wartość przedmiotu sporu, a ta z kolei stanowi w świetle §6 jest podstawę

obliczenia stawki minimalnej. Sytuacja komplikuje się w razie kumulacji roszczeń,

dla których prawodawca posługuje się odmiennymi kryteriami określania stawek

minimalnych, np. wartości przedmiotu sprawy i jej rodzaju.

W przypadku spraw majątkowych, jakimi są sprawy o przywrócenie do pracy,

w § 11 ust. 1 pkt1 rozporządzenia zerwano zaś z zasadą uzależnienia stawki

minimalnej od wartości przedmiotu sprawy na rzecz jej rodzaju, określając ową

stawkę w stałej wysokości 60 złotych. W przeciwieństwie jednak do unormowań §

6a ust. 2 i 3 oraz §10 ust. 2 omawianego aktu, regulujących - w odniesieniu do

spraw, których rodzaj determinuje wysokość stawki minimalnej – kwestię objęcia

lub nieobjęcia taką stawką wynagrodzenia pełnomocnika od dochodzonych łącznie

roszczeń majątkowych, cytowany §11 nie zawiera podobnego przepisu.

Słusznie żalący się poszukuje wskazówek interpretacyjnych w tym zakresie

w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP

40/09 (OSNC 2010, nr 2, poz. 26). Rozważając możliwość zastosowania rozwiązań

przyjętych w ustawie o kosztach sądowych do ustalania opłat za czynności

adwokatów w sprawach o dochodzone łącznie roszczenia jednorodzajowe, z

którymi wiąże się stała stawka minimalna, Sąd Najwyższy podkreślił, iż w § 4 ust. 1

rozporządzenia, odmiennie niż w art. 29 u.k.s.c., jest mowa o sprawie, a nie o

pozwie, od którego pobierana jest opłata. Ta różnica terminologiczna wyraża

odmienną istotę i funkcję opłat przewidzianych w ustawie o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych i stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu. W

przypadku ustawy chodzi o opłaty od pozwu jako pisma procesowego, co jest

związane z fiskalną funkcją kosztów, natomiast w rozporządzeniu o stawki

odnoszące się do rodzaju sprawy prowadzonej przez pełnomocnika, a więc o

odtworzenie potencjalnego nakładu pracy pełnomocnika i ograniczenie wysokości

zasądzanych kosztów. W przypadkach typowych nakład pracy pełnomocnika w

sprawie kumulującej roszczenia jest z zasady mniejszy niż w oddzielnych sprawach

o każde z nich, gdzie w grę wchodzi konieczność przygotowania większej liczby

pism procesowych i udział w większej liczbie posiedzeń sądowych. Kumulacja

roszczeń nie powinna jednak pozostać bez wpływu na zasądzone przez sąd koszty

zastępstwa procesowego. Kierując się zasadami odpowiedzialności za wynik

sprawy i zwrotu kosztów celowych, w każdym przypadku sąd powinien rozważyć, w

ramach przesłanek przewidzianych w § 2 ust. 2 rozporządzenia, możliwość

zasądzenia wielokrotności stawki minimalnej do jej sześciokrotnej wysokości.

Wracając do realiów niniejszego sporu wypada stwierdzić, że użyte w §

11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pojęcie „sprawy o przywrócenie do pracy” jest

szersze od terminu „sprawa o roszczenie o przywrócenie do pracy”. Obejmuje

bowiem nie tylko roszczenie główne, jakim jest samo przywrócenie do pracy, ale

także przewidziane w przepisach Kodeksu pracy, regulujących instytucję

przywrócenia do pracy, akcesoryjne wobec podstawowego żądania pretensje o

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Podstawową kwestią sporną w

tego rodzaju procesach pozostaje problem zasadności i prawidłowości samego

rozwiązania stosunku pracy i na nim przede wszystkim koncentruje się główny

nakład pracy pełnomocnika związany z wyjaśnieniem i rozstrzygnięciem sporawy.

Natomiast

zagadnienie

należnego

pracownikowi

wynagrodzenia

za

czas

pozostawania bez zatrudnienia ma drugorzędny charakter, a wysokość tego

świadczenia

z reguły nie

jest

kwestionowania

przez strony.

Dodatkowe

zaangażowanie radcy prawnego w ewentualne rozwiązanie tej ostatniej kwestii

może zaś znaleźć odzwierciedlenie w decyzji o podwyższeniu opłaty za czynności

pełnomocnika do wysokości sześciokrotności stawki minimalnej.

Za przyjęciem takiej wykładni komentowanych

przepisów przemawia

dodatkowo treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2011 r., I PZP 6/10

(niepublikowanej), w której stwierdzono, że podstawę zasądzenia opłaty za

czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w sprawie ze stosunku pracy o

odszkodowanie, a jakim mowa w art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p., stanowi

stawka minimalna określona w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 16e, poz. 1348 ze zm.). Obie kategorie

spraw są bowiem sprawami podobnego rodzaju (o prawa majątkowe, oparte na tej

samej podstawie faktycznej i prawnej), o tym samym stopniu zawiłości i

wymagającymi zbliżonego nakładu pracy pełnomocnika w ich wyjaśnienie i

rozstrzygnięcie. Skoro zatem

w sprawie o majątkowe i

zarazem

pieniężne

roszczenie o odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem

rozwiązania stosunku pracy, która to sprawa

- z racji odmiennego charakteru

dochodzonych pretensji - nie jest sprawą o przywrócenie do pracy w ścisłym słowa

tego znaczeniu, przysługuje ( z podanych wyżej przyczyn) opłata za czynności

adwokata czy radcy prawnego obliczona od stawki minimalnej przewidzianej dla tej

ostatniej kategorii spraw, to tym bardziej nie ma podstaw do odrębnego ustalania

owej stawki dla dochodzonego w sprawie o przywrócenie do pracy, instytucjonalnie

związanego z roszczeniem głównym i akcesoryjnego wobec niego, roszczenia o

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Reasumując wypada stwierdzić, że podstawę obliczenia opłaty z tytułu

zastępstwa procesowego strony w sprawie o przywrócenie do pracy i łącznie z nim

dochodzone wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy stanowi stawka

minimalna określona w § 11 ust. 1 pkt1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie stawka minimalna opłaty za udział pełnomocnika

w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym wynosiła zatem w świetle

§ 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia 60 złotych, jak

prawidłowo przyjęto w zaskarżonym postanowieniu.

Wobec bezzasadności zarzutów żalącego się, z mocy art. 39814 w związku z

art. 394¹ § 3 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.