I PZ 8/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 8/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa M. J.

przeciwko Przedsiębiorstwu Zaopatrzenia Farmaceutycznego C. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 sierpnia 2010 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 14 stycznia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie.

Sąd Okręgowy w K. - Sąd Pracy postanowieniem z 14 stycznia 2010 r.

odrzucił skargę kasacyjną powódki M.J. od wyroku Sądu Okręgowego z 5 listopada

2009

r.,

wydanego

w

sprawie

przeciwko

Przedsiębiorstwu

Zaopatrzenia

Farmaceutycznego „C.” Kraków S.A.

Przyczyną

odrzucenia

skargi

kasacyjnej

było

nieuiszczenie

przez

profesjonalnego pełnomocnika powódki opłaty od skargi w należnej wysokości.

W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej Sąd

Okręgowy podniósł, że rozpoznawana sprawa została wszczęta pozwem

wniesionym 16 lutego 2004 r., a wartość przedmiotu sporu, o jakim orzekł Sąd

Rejonowy wyrokiem z 19 grudnia 2007 r., wynosiła 58.060 zł. W dniu 12 stycznia

2010 r. profesjonalny pełnomocnik powódki, będący radcą prawnym, wniósł skargę

kasacyjną od wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy 5 listopada 2009 r. Wartość

przedmiotu zaskarżenia została oznaczona w skardze na kwotę 29.052 zł. Przy

wniesieniu skargi została uiszczona opłata sądowa w wysokości 30 zł.

Sąd Okręgowy stwierdził, że od chwili wydania wyroku przez Sąd pierwszej

instancji, czyli od 19 grudnia 2007 r., obowiązki stron w zakresie ponoszenia

kosztów sądowych kształtowały przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych. Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z 24

stycznia 2007 r., III CZP 124/06, OSNC 2007 nr 6, poz. 91. Powołując się na treść

art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

ukształtowane orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące wykładni tego przepisu,

Sąd Okręgowy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie, w której wartość

przedmiotu sporu przewyższała kwotę 50.000 zł, profesjonalny pełnomocnik

powódki powinien był uiścić od skargi kasacyjnej opłatę stosunkową stanowiącą 5%

wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej w skardze kasacyjnej, czyli – po

zaokrągleniu – kwotę 1.453 zł, tymczasem uiścił tylko 30 zł. W związku z tym

należało uznać, że skarga kasacyjna nie została należycie opłacona, co stanowiło

przyczynę jej odrzucenia na podstawie art. 130 2 § 3 k.p.c. Co prawda, przepis ten

został uchylony ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks

postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 234, poz. 1571) ze skutkiem od 1 lipca 2009 r.,

jednakże zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej powinien mieć nadal

zastosowanie do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie. Art. 8 ust. 1 ustawy

z dnia 5 grudnia 2008 r. przewiduje bowiem, że przepisy wprowadzone ustawą

(nowelizującą) mają zastosowanie do „postępowań wszczętych po dniu jej wejścia

w życie”.

Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że skoro rozpoznawana sprawa została

wszczęta przed uchyleniem art. 1302 § 3 k.p.c., to przepis ten ma nadal

zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym, co oznacza, że wniesiona przez

profesjonalnego pełnomocnika nienależycie opłacona skarga kasacyjna (od której

uiszczono opłatę podstawową zamiast opłaty stosunkowej) podlegała odrzuceniu

na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 1302 § 3 k.p.c.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik powódki,

zarzucając naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. w wyniku błędnego zastosowania art.

1302 § 3 k.p.c., mimo jego uchylenia przez ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r., która

weszła w życie 1 lipca 2009 r., oraz w wyniku błędnej interpretacji art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. przez przyjęcie, że postępowanie kasacyjne jest

kontynuacją postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym.

Pełnomocnik powódki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Kwestia wykładni art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie

ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr

234, poz. 1571) w kontekście uchylenia art. 130 2 § 3 k.p.c. stanowiła już przedmiot

wykładni Sądu Najwyższego.

W uchwale siedmiu sędziów z 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, Sąd

Najwyższy wyraził pogląd, że nieopłacona skarga kasacyjna złożona przez

adwokata lub radcę prawnego po wejściu w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 234, poz. 1571) podlega odrzuceniu w razie niewykonania zarządzenia

wzywającego do opłacenia skargi (art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 130 § 1

k.p.c.). Uchwale tej nadano moc zasady prawnej, co oznacza, że dokonana w niej

wykładnia mających zastosowanie przepisów jest wiążąca dla wszystkich składów

orzekających Sądu Najwyższego. Pogląd prawny wyrażony w przywołanej uchwale

z 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, ma zastosowanie nie tylko do nieopłacenia

skargi kasacyjnej w ogóle, ale także do jej nienależytego opłacenia (np. uiszczenia

zbyt niskiej opłaty). W każdym z tych przypadków przewodniczący w sądzie drugiej

instancji powinien wezwać profesjonalnego pełnomocnika do uiszczenia opłaty

należnej od skargi kasacyjnej w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia

skargi.

Trafnie zarzucił, w związku z treścią uchwały, pełnomocnik skarżącej, że

postępowanie kasacyjne nie jest kolejnym etapem postępowania wszczętego przed

sądem pierwszej instancji. Ze względu na odrębny i samodzielny charakter tego

postępowania wniesienie skargi kasacyjnej wszczyna nową sprawę, a w

postępowaniu nią wywołanym nie wszystkie reguły procesowe obowiązujące

dotychczas mają zastosowanie. Kwestia ta została wyjaśniona w powołanej przez

skarżącą uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III

CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122), mającej również moc zasady prawnej.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2008 r., SK 20/07 (OTK-A

2008, nr 5, poz. 86) uznał za niezgodny z Konstytucją jedynie art. 130 2 § 4 zdanie

pierwsze w związku z art. 1302 § 3 k.p.c., nie stwierdził jednak niezgodności z

Konstytucją art. 1302 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przewidywał odrzucenie bez

wezwania

wniesionych

przez

profesjonalnego

pełnomocnika

nieopłaconych

środków odwoławczych - apelacji lub zażalenia (odpowiednio wyroki z dnia 17

listopada 2008 r., SK 33/07, OTK-A 2008, nr 9, poz. 154 i z dnia 28 maja 2009 r., P

87/08, OTK-A 2009, nr 5, poz. 72). Mimo to ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 234, poz. 1571) z dniem 1 lipca 2009 r. zostały w całości uchylone

przepisy § 3 i 4 art. 1302 k.p.c. (art. 1 pkt 3 i art. 9 ustawy). Przy uwzględnieniu

przedstawionej wykładni art. 8 ust. 1 ustawy, przepisy obowiązujące od chwili jej

wejścia w życie należy w postępowaniu kasacyjnym stosować

do skarg

kasacyjnych wniesionych od dnia 1 lipca 2009 r. Zatem postępowanie kasacyjne,

wszczęte wniesieniem skargi kasacyjnej począwszy od dnia 1 lipca 2009 r., jest w

rozumieniu ustawy zmieniającej „postępowaniem wszczętym po dniu wejścia w

życie ustawy”. Oznacza to, że do takich spraw nie ma zastosowania uchylony art.

1302 § 3 k.p.c.

Po uchyleniu art. 1302 § 3 k.p.c. powstała luka w prawie, ponieważ obecnie

Kodeks postępowania cywilnego nie normuje skutków sytuacji procesowej

polegającej

na

wniesieniu

przez

adwokata

(radcę

prawnego,

rzecznika

patentowego) środków odwoławczych lub środków zaskarżenia bez uiszczenia

należnej opłaty stałej albo stosunkowej. Na skutek uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c.

nastąpiła

zmiana

normatywna,

natomiast

sposób

jej

wprowadzenia,

w

szczególności pozostawienie bez zmian treści art. 130 § 1 i 2 k.p.c., spowodował

niespójność regulacji prawnej, która została usunięta przez Sąd Najwyższy w

drodze wykładni. Z uwagi na zajmowanie przez sądy różnych stanowisk w kwestii

skutków uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy w dniu 15 czerwca 2010 r.,

po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem z 10 lutego

2010 r., II UZ 52/09, podjął uchwałę, której postanowił nadać moc zasady prawnej

(uchwała z 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, Biul. SN 2010, nr 6, poz. 18). Zgodnie

z treścią tej uchwały, Sąd Najwyższy przyjął za uzasadnione stanowisko, że w

związku z uchyleniem art. 1302 § 3 k.p.c., w razie wniesienia przez adwokata lub

radcę prawnego skargi kasacyjnej podlegającej opłacie stałej lub stosunkowej

obliczonej

od

wskazanej

przez

stronę

wartości

przedmiotu

zaskarżenia,

odpowiednie zastosowanie znajduje art. 130 § 1 k.p.c. Stanowisko powyższe

zostało wcześniej przyjęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 8

stycznia 2010 r., IV CZ 107/09, z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 91/09 oraz z dnia 3

lutego 2010 r., II CZ 79/09. W uzasadnieniach tych orzeczeń Sądu Najwyższego

zakwestionowano możliwość stosowania do skargi kasacyjnej art. 1302 § 1 i 2 k.p.c.

Stosowanie art. 1302 § 1 k.p.c. pozostaje bowiem w ścisłym związku z możliwością

naprawienia uchybienia w drodze czynności dokonanej przez stronę. Gdyby więc

do pisma procesowego (skargi kasacyjnej) zastosować ten przepis, to należałoby

także stosować art. 1302 § 2 k.p.c. Bez wyraźnej podstawy ustawowej nie można

pogorszyć sytuacji procesowej strony przez odmówienie jej możliwości usunięcia

skutków uchybienia, poprzez wybiórcze zastosowanie jedynie art. 1302 § 1 k.p.c.

Podsumowując, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wniesienia skargi

kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, co miało miejsce 12 stycznia 2010 r. (tj. już po

wejściu w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. Nr 234, poz. 1571),

niewłaściwe jej opłacenie przez pełnomocnika skarżącej nie mogło prowadzić do

odrzucenia skargi kasacyjnej bez uprzedniego wezwania przez przewodniczącego

do uzupełnienia jej braków (art.130 § 1 k.p.c.).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zażalenie

- jako

uzasadnione - podlegało uwzględnieniu na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku

z art. 39816 k.p.c.