I PZ 7/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 7/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu Sp. z o. o. w C.

skarga o wznowienie postępowania w sprawie IV 1 Pa 1…/06 o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 czerwca 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 30 grudnia 2010 r.,

1. Oddala zażalenia,

2. Zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w C. na

rzecz adwokata M. K. kwotę 120 zł powiększoną o stawkę

podatku

od

towarów

i

usług

tytułem

zwrotu

kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania w

sprawie

z

powództwa

A.

S. przeciwko

Miejskiemu

Przedsiębiorstwu

Komunikacyjnemu Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w C. o przywrócenie

do pracy oraz o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, zakończonej

prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 13 września 2006 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że na mocy art. 401

pkt 2 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli

strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie

reprezentowana, bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona

możności

działania;

nie

można

jednak

żądać

wznowienia,

jeżeli

przed

uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji

był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności

procesowe. Zgodnie z art. 407 § 1 k.p.c. skargę o wznowienie wnosi się w terminie

trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o

podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub

brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej

organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

Powód uczestniczył w rozprawie apelacyjnej, która odbyła się w dniu 13

września 2006 r. Na rozprawie tej ogłoszono wyrok. Po tej dacie wyrażał

niezadowolenie ze sposobu pełnienia funkcji przez pełnomocnika z urzędu, czemu

dał wyraz już w piśmie z dnia 1 grudnia 2006 r., poruszając następnie kwestie

dotyczące odmowy złożenia skargi kasacyjnej w piśmie z dnia 4 grudnia 2006 r.

Sąd podkreślił, że początek biegu terminu określonego w art. 407 § 1 k.p.c.

wyznacza dzień, w którym strona w sposób wiarygodny dowiedziała się o

okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia. Jeżeli podstawę wznowienia

stanowi pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, początek

biegu terminu do wniesienia skargi wyznacza dzień dowiedzenia się przez stronę,

jej organ lub przedstawiciela ustawowego o wyroku. W związku z powyższym

termin trzymiesięczny należy liczyć od daty rozprawy apelacyjnej z dnia 13

września 2006 r., podczas której ogłoszono wyrok, a na której obecny był skarżący.

Termin ten został zatem przekroczony.

Ponadto

Sąd

wskazał,

iż

nienależyte

wykonywanie

obowiązków

procesowych przez adwokata z urzędu nie może stanowić podstawy wznowienia

postępowania, polegającej na pozbawieniu strony możności działania.

W zakresie kolejnych podstaw wznowienia Sąd drugiej instancji stwierdził, że

możliwość wniesienia skargi powinna być oceniana na gruncie art. 403 k.p.c. w

brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2009 r., w związku z treścią art. 8

ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571). Ponadto,

również

i

w

tym

zakresie

skarga

wniesiona

została

z

przekroczeniem

trzymiesięcznego terminu wskazanego w art. 407 § 1 k.p.c.

Odnosząc się do podstaw wznowienia postępowania, Sąd Okręgowy

wskazał, że chodzi o wykrycie okoliczności faktycznych lub dowodów nieznanych

uprzednio w toku sprawy, a nie inną ocenę ich znaczenia dla rozstrzygnięcia

sprawy. Uniewinnienie skarżącego od zarzutu w sprawie karnej nie jest

równoznaczne z brakiem naruszenia przez niego podstawowych obowiązków

pracowniczych. Wyrok w sprawie karnej nie mógł być zatem okolicznością, która

usprawiedliwiałaby niezachowanie terminu do wniesienia skargi. Podkreślono, że

wyrok wydany w sprawie karnej z dnia 26 lutego 2007 r. zapadł po prawomocnym

wyroku z dnia 13 września 2006 r. wydanym w sprawie pracowniczej i nie może

stanowić podstawy wznowienia postępowania. Wyrok w sprawie karnej nie dotyczył

tego samego stosunku prawnego, co wyrok w sprawie pracowniczej.

Pełnomocnik strony pozwanej wniósł na powyższe postanowienie zażalenie,

zarzucając mu sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie

materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie nie

występują ustawowe przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 401 pkt

2 k.p.c., art. 403 § 2 k.p.c. oraz w art. 403 § 3 k.p.c. oraz że uchybiono terminowi

określonemu w art. 407 § 1 k.p.c., a także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z

treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, iż

brak jest istnienia tożsamości podmiotowej i przedmiotowej wyroków zapadłych w

sprawach pracowniczej i karnej. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

uwzględnienie skargi poprzez ponowne rozpoznanie sprawy w granicach

zaskarżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione, bowiem trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że

skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowych podstawach.

Stosownie do art. 401 pkt 2 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania z

powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo

nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów była

pozbawiona

możliwości

działania.

Okoliczności,

które

według

skarżącego

uzasadniają tę podstawę, a mianowicie prowadzenie sprawy przez pełnomocnika

ustanowionego przez sąd w sposób niedbały i wadliwy, niezapewniający należytej

ochrony praw reprezentowanej przez niego strony, nie stanowią podstawy

wznowienia określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c., polegającej na tym, że "strona nie

była należycie reprezentowana". Ta podstawa wznowienia zachodzi wówczas, gdy

w sprawie nie działał organ osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej

nieposiadającej osobowości prawnej, powołany do jej reprezentacji (art. 67 k.p.c.),

albo występujący w sprawie reprezentant strony nie ma wymaganych przymiotów

do występowania w tej roli (np. nie jest przedstawicielem ustawowym małoletniego art. 98, 159 k.r.o.). Strona, za którą w procesie działa jako jej pełnomocnik adwokat

ustanowiony przez sąd, nie jest nienależycie reprezentowana w rozumieniu art. 401

pkt 2 k.p.c. (por. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2000 r., I

PKN 277/00, OSNAPiUS 2002 nr 1, poz. 15, z dnia 26 marca 2003 r., II CZ 26/03,

OSNC 2004 nr 6, poz. 95)

Ze względu na okoliczności, które skarżący wskazał na uzasadnienie

powołanej przez niego podstawy wznowienia, wymaga rozważenia, czy pomimo

posłużenia

się

przez pozwanego

pojęciem

"nienależytej reprezentacji"

w

rzeczywistości podstawą tą nie jest pozbawienie go możności działania. Pogląd, że

nienależyte wykonywanie swych obowiązków przez pełnomocnika z urzędu, może

stanowić przewidzianą w art. 401 pkt 2 k.p.c. podstawę wznowienia, polegającą na

pozbawieniu strony możności działania, wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z

dnia 3 marca 1997 r., III CKN 10/96 (OSP 1997, nr 9, poz. 172). Skład Sądu

Najwyższego rozpoznający zażalenie poglądu tego nie podziela, uznając za trafne

stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2003 r.,

II CZ 26/03.

Pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów

prawa jest - w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. - pojęciem szerokim, ale niewątpliwie

nie obejmuje ono nieudolnego lub wadliwego - bez względu na przyczynę prowadzenia sprawy przez samą stronę. Jego zakresem są objęte tylko

okoliczności, które powodują pozbawienie strony możności działania w procesie

niespowodowane przez samą stronę i niezależne od jej zachowania się, chociażby

postępowanie

strony

stanowiło

naruszenie

przepisów

prawa.

Działanie

pełnomocnika, na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, jest równoznaczne z

działaniem samego mocodawcy (art. 95 § 2 k.c.). Zasada ta dotyczy także

pełnomocnika procesowego (art. 86 k.p.c.), a ustanowienie adwokata lub radcy

prawnego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych (art. 117 § 1 k.p.c.) jest

równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego (art. 118 k.p.c.). Tak

więc nienależyte wykonywanie swych obowiązków procesowych przez adwokata

ustanowionego z urzędu nie może także stanowić przewidzianej w art. 401 pkt 2

k.p.c. podstawy wznowienia, polegającej na pozbawieniu strony możności

działania. Pogląd taki wynika też z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia

14 kwietnia 1980 r., III CZP 19/80 (OSNCP 1980, nr 11, poz. 205), według której

nie uzasadnia wznowienia postępowania na podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c.

wskazana przez wnoszącego skargę o wznowienie postępowania okoliczność, że

kurator ustanowiony przez sąd rejonowy w sprawie o dział spadku na podstawie

art. 99 k.r.o. nienależycie bronił jego interesów.

Trafnie również przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący – w

odniesieniu do powyższej podstawy wznowienia - złożył skargę o wznowienie z

przekroczeniem terminu przewidzianego w art. 407 § 1 k.p.c. Stosownie do niego

skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy się od

dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest

pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym

o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

Ponieważ bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest

uzależniony od podstawy wznowienia, jej brak w zasadzie czyni niemożliwym

ustalenie, jaka chwila jest miarodajna dla określenia początku biegu terminu do

wniesienia skargi. Jednakże odniesienie wskazanego w art. 407 k.p.c. zdarzenia

(prawomocnego wyroku – art. 399 § 1 k.p.c.), określającego początek biegu

terminu do wniesienia skargi do podstawy wznowienia powołanej przez

wnoszącego skargę, daje możliwość takiego ustalenia. Za chwilę taką uznać należy

chwilę dowiedzenia się o wyroku Sądu Okręgowego z dnia 13 września 2006 r.,

(prawomocnego z chwilą jego ogłoszenia). Skoro skarżący był obecny podczas

ogłoszenia tego wyroku, to w dniu 13 września 2006 r. dowiedział się o podstawie

wznowienia. Skarga o wznowienie postępowania oparta na podstawie wskazanej w

art. 401 pkt 2 k.p.c. wniesiona została w dniu 2 lipca 2010 r., a więc z

przekroczeniem ustawowego terminu.

Podstawę wznowienia wskazaną w art. 403 § 2 k.p.c. stanowi, zdaniem

skarżącego, wykrycie wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 26 lutego 2007 r.,

którym powód został uniewinniony od zarzutu oszustwa (rozumiane jako wykrycie

okoliczności faktycznych lub środków dowodowych) oraz ujawnienie okoliczności

faktycznej - nieposiadania przez powoda w zakresie powierzonych mu obowiązków

pracowniczych obowiązku sprzedaży odręcznej sprzedaży biletów pasażerom

autobusu, w związku z wykonywaniem której następnie uznano, iż dopuścił się

ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych.

Dla przyjęcia, że i w tym

zakresie przekroczony został termin zakreślony przepisem art. 407 § 1 k.p.c.

wystarczy stwierdzić, że postanowieniem z dnia 10 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy

odrzucił skargę powoda A. S. o wznowienie postępowania w sprawie z jego

powództwa, zakończonej w drugiej instancji wyrokiem tego Sądu z dnia 13

września 2006 r. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r., w

sprawie I PZ 20/09, oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Z przywołanych

orzeczeń Sądu Okręgowego i Sądu Najwyższego wynika, że w skardze tej - ujętej

w pismach z dnia 28 września 2009 r. oraz z dnia 9 i 30 października 2009 r. powołano się na identyczną wykrytą okoliczność faktyczną – „ujawnienie, iż

[powód] nie posiadał w zakresie powierzonych obowiązków pracowniczych

sprzedaży odręcznej biletów pasażerom autobusu, w związku z dokonywaniem

której uznano, iż dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych”. Wynika z tego, że powyższa okoliczność była znana skarżącemu

już co najmniej w październiku 2009 r., stąd też wniesienie skargi, z powołaniem się

na tę podstawę wznowienia, w dniu 2 lipca 2010 r., nastąpiło z przekroczeniem

trzymiesięcznego terminu. Jeśli natomiast chodzi o wyrok uniewinniający sądu

karnego, skoro zapadł on w dniu 26 lutego 2007 r., to również wniesienie skargi o

wznowienie postępowania opartej na takiej podstawie w dniu 2 lipca 2010 r.

nastąpiło z uchybieniem terminu określonego w art. 407 § 1 k.p.c.

Podkreślić też należy, że w tej podstawie wznowienia chodzi o wykrycie

okoliczności faktycznych lub dowodów nieznanych uprzednio w toku sprawy, a nie

o inną ocenę (ex post) ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zatem stanowisko

Sądu drugiej instancji, z którego wynika, że tak uzasadniona podstawa wznowienia

nie występuje, jest uprawnione.

Jeśli zaś chodzi o wykrycie prawomocnego wyroku, dotyczącego tego

samego stosunku prawnego, a więc o podstawę wskazaną w art. 402 § 3 k.p.c., to

aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z

dnia z dnia 11 lutego 2010 r., w sprawie I PZ 20/09, że w podstawie tej nie mieści

się wyrok zapadły po prawomocnym wyroku objętym skargą o wznowienie

postępowania. W art. 403 § 3 k.p.c. chodzi o wyrok, który uprawomocnił się przed

wyrokiem objętym skargą. Taką wykładnię potwierdza orzecznictwo Sądu

Najwyższego (postanowienia: z dnia 26 czerwca 1997 r., I CKN 149/97, OSNC

1998 nr 1, poz. 9; z dnia 25 kwietnia 2008 r., I PZ 3/08, OSNP 2009 nr 15-16, poz.

205; z dnia 15 grudnia 2009 r., II PZ 24/09, niepublikowany).

Poza tym nie zachodzi też tożsamość stosunku prawnego w sprawie

pracowniczej - IV. 1. Pa …/06 (sygn. akt Sądu pierwszej instancji – VII P …/05)

oraz w sprawie karnej – XI K …/06. O tożsamości stosunku prawnego można

mówić w sytuacji, gdy wyrok jest tożsamy zarówno od strony przedmiotowej, jak i

podmiotowej, czyli dotyczy tych samych osób oraz tych samych praw i obowiązków

pomiędzy tymi osobami (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 marca

2003 r., II UZ 1/00, LEX nr 464485, z dnia 10 listopada 2010 r., II UZ 29/10 niepublikowane). Zgodnie z treścią art. 403 § 2 k.p.c. (obecnie art. 403 § 2 in

principio k.p.c.), można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego

wykrycia prawomocnego wyroku, jednakże nie jakiegokolwiek, ale jedynie takiego,

który dotyczący tego samego stosunku prawnego. Stąd też prima facie

wskazywana w ten sposób podstawa wznowienia postępowania nie występuje.

Prawidłowo też Sąd Okręgowy przyjął, że z powodu przyczyny wskazanej w

art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. postępowanie wznowić można jedynie wtedy, gdy czyn

polegający

na

podrobieniu

lub

przerobieniu

dokumentu

ustalony

został

prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być

wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej

pomocy prawnej rozstrzygnięto po myśli § 19 i § 12 ust. 1 pkt 1w związku z § 13

ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.).