I PZ 6/06 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 30 maja 2006 r.

I PZ 6/06

Do oceny, czy zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji wnoszone do Sądu Najwyższego spełnia wymagania konstrukcyjne, stosuje się odpowiednio art. 394 § 3 k.p.c. (do którego bezpośrednio i wyraźnie nawiązuje art.

3941 § 3 k.p.c.), a nie art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja

2006 r. sprawy z powództwa Czesława N. przeciwko „I.-J." SA w J. o zapłatę, na

skutek zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 14 lutego 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu postanowieniem z 30 stycznia 2006 r. [...] odrzucił wniosek pełnomocnika strony pozwanej o doręczenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 12 stycznia 2006 r.

Powyższe postanowienie zaskarżył zażaleniem pełnomocnik strony pozwanej.

W zażaleniu określono, że jest ono wniesione „na postanowienie z 30 stycznia 2006

r.”. Skarżący wniósł „o uchylenie zaskarżonego postanowienia”. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono argumenty, z których wynika, że skarżący nie zgadza się z dokonaną przez Sąd Okręgowy interpretacją art. 387 § 3 k.p.c.

Postanowieniem z 14 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie pełnomocnika strony pozwanej na postanowienie z 30 stycznia 2006 r. W uzasadnieniu powołując się na art. 391 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. w

związku z art. 3701 k.p.c. i art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c. - Sąd stwierdził, że w petitum zażalenia powinny się znaleźć następujące elementy: oznaczenie postanowie-

nia, od którego zażalenie jest wniesione, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w

całości czy w części, zwięzłe przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, wniosek o zmianę lub o uchylenie postanowienia z zaznaczeniem zakresu żądanej

zmiany lub uchylenia. Wskazane wymagania formalne stanowią elementy konieczne

treści środka odwoławczego jakim jest zażalenie. Poddając ocenie zażalenie wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika strony pozwanej, Sąd Okręgowy stwierdził, że w petitum zażalenia zostały zawarte jedynie wymagania określone art. 368 §

1 pkt 5 k.p.c., natomiast zażalenie jest dotknięte brakami w zakresie elementów

przewidzianych w art. 368 § 1 pkt 1-3 k.p.c. Oznacza to, że zażalenie wniesione

przez pełnomocnika strony pozwanej dotknięte jest brakami formalnymi (nieusuwalnymi), tzw. brakami konstrukcyjnymi, w zakresie elementów koniecznych dotyczących jego treści, wymienionych w art. 368 pkt 1-3 k.p.c. Tymczasem, konsekwencją

procesową niezawarcia przez profesjonalnego pełnomocnika w zażaleniu elementów

konstrukcyjnych określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c. jest odrzucenie zażalenia a limine, bez wzywania do usunięcia jego braków.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik strony pozwanej,

zaskarżając je w całości i zarzucając wydanemu postanowieniu naruszenie art. 394 §

3 k.p.c., przez przyjęcie, że nie jest to przepis szczególny o postępowaniu przed sądem drugiej instancji oraz że zażalenie na postanowienie z 30 stycznia 2006 r. nie

spełnia warunków formalnych zawartych w tym przepisie, a ponadto błędne zastosowanie art. 397 § 2 k.p.c., przez przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w

przedmiotowej sprawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione. Przyczyną odrzucenia zażalenia przez Sąd

Okręgowy było stwierdzenie, że w petitum odrzuconego zażalenia zostały zawarte

jedynie wymagania określone art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c., natomiast zażalenie jest dotknięte (nieusuwalnymi) brakami w zakresie elementów (konstrukcyjnych) przewidzianych w art. 368 § 1 pkt 1-3 k.p.c.

Rozważając zasadność zażalenia należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że

błędne jest odwoływanie się - w odniesieniu do elementów konstrukcyjnych zażalenia

wnoszonego na postanowienie sądu drugiej instancji do Sądu Najwyższego - do

przepisów o apelacji, zwłaszcza do art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c. Postanowienie

Sądu Okręgowego z 14 lutego 2006 r., odrzucające zażalenie pełnomocnika strony

pozwanej na postanowienie tego Sądu z 30 stycznia 2006 r., jest postanowieniem

sądu drugiej instancji kończącym postępowanie w sprawie. Przysługuje zatem na nie

zażalenie do Sądu Najwyższego na podstawie art. 394 1 § 2 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie do Sądu

Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 398 1 k.p.c., a

także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie

sądu pierwszej instancji.

Z kolei, według art. 3941 § 3 k.p.c., do postępowania toczącego się na skutek

zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395 i art. 397 § 1, art. 398 10,

art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, art. 39817 i art. 39821 k.p.c. W art.

3941 § 3 k.p.c. zawarte jest zatem bezpośrednie wskazanie co do odpowiedniego

stosowania do zażalenia wnoszonego na postanowienie sądu drugiej instancji do

Sądu Najwyższego art. 394 § 2 k.p.c. (co dotyczy terminu wniesienia zażalenia do

Sądu Najwyższego) oraz art. 394 § 3 k.p.c. (co dotyczy elementów konstrukcyjnych

tego środka odwoławczego). Brak jest w związku z tym podstaw, aby sięgać do art.

368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c., regulującego elementy konstrukcyjne apelacji, jako do

wzorca i punktu odniesienia dla oceny, jakie wymagania formalne (konstrukcyjne)

powinno spełniać zażalenie wnoszone do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu

drugiej instancji.

Do oceny, czy zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji wnoszone do

Sądu Najwyższego spełnia wymagania konstrukcyjne przewidziane dla tego środka

odwoławczego, stosuje się odpowiednio art. 394 § 3 k.p.c. dotyczący zażalenia (o

czym wyraźnie stanowi art. 3941 § 3 k.p.c.), a nie art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c.

dotyczący apelacji. Zażalenie wnoszone do Sądu Najwyższego na postanowienie

sądu drugiej instancji jest bowiem konstrukcyjnie bliższe zażaleniu wnoszonemu do

sądu drugiej instancji na postanowienie sądu pierwszej instancji niż apelacji. Wniosek taki wynika choćby z wykładni systemowej - przepis dotyczący zażalenia

wnoszonego do Sądu Najwyższego (art. 3941 k.p.c.) został umieszczony w rozdziale

zatytułowanym „Zażalenie” bezpośrednio po przepisie dotyczącym zażalenia na

postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 394 k.p.c.).

Sąd Okręgowy ma natomiast rację, że profesjonalnego pełnomocnika nie

trzeba wzywać do uzupełnienia braków formalnych (konstrukcyjnych) zażalenia i

możliwe jest - co do zasady - odrzucenie zażalenia w związku z niedochowaniem

wymagań określonych w art. 394 § 3 k.p.c. W kwestii tej wypowiedział się już Sąd

Najwyższy. Mianowicie, w uchwale z 22 lutego 2006 r., III CZP 6/06, Sąd Najwyższy

wyraził pogląd, że zażalenie sporządzone przez adwokata, radcę prawnego lub

rzecznika patentowego, niezawierające wskazania zaskarżonego postanowienia,

wniosku o jego zmianę lub uchylenie albo uzasadnienia (art. 394 § 3 k.p.c.), podlega

odrzuceniu bez wzywania do usunięcia tych braków (art. 370 k.p.c. w związku z art.

397 § 2 k.p.c.). Ten sam pogląd należy odnieść do zażalenia wnoszonego do Sądu

Najwyższego (art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 394 § 3 k.p.c.). W uzasadnieniu

przytoczonej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że ustawodawca systematycznie

zwiększa wymagania stawiane adwokatom i radcom prawnym, co jest w pełni uzasadnione, gdyż chodzi o uczestników procesu, których udział w postępowaniu nosi

znamiona funkcji o charakterze publicznym. Osoby te są specjalnie kwalifikowanymi

pełnomocnikami procesowymi (art. 87 § 1 in pricipio oraz art. 871 k.p.c.), co pozwala

oczekiwać od nich spełniania wysokich standardów zawodowych, wśród których jako

zupełnie podstawowe wymienić należy prawidłowe sporządzanie pism procesowych,

w tym środków odwoławczych (zaskarżenia). Jednym z przepisów zaostrzających

wymagania i rygory w stosunku do adwokatów i radców prawnych jest art. 3701 k.p.c.

Zgodnie z tym przepisem, apelacja sporządzona przez wymienionych pełnomocników, niespełniająca wymagań określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c., podlega odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji bez wzywania do usunięcia tych braków.

Oznacza to między innymi, że prawidłowe - od strony formalnej - sporządzenie apelacji jest uznawane za elementarne zadanie warsztatowe zawodowego pełnomocnika, w związku z czym, zdaniem ustawodawcy, nie ma uzasadnionych powodów

aby - w przeciwieństwie do apelacji wnoszonych przez same strony lub pełnomocników nieprofesjonalnych (por. art. 370 k.p.c.) - tolerować brak fachowości albo zwykłą

niesumienność i wdrażać działania naprawcze, prowadzące zwykle do przewlekłości

postępowania (por. postanowienie SN z 27 października 2005 r., III CZ 78/05, niepublikowane).

Odpowiedź na pytanie, czy art. 3701 k.p.c. ma - poprzez art. 397 § 2 k.p.c. zastosowanie do zażalenia musi być zatem twierdząca, nie budzi bowiem wątpliwości, że sporządzenie zażalenia, środka dużo mniej sformalizowanego niż apelacja, a

tym bardziej niż skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia (por. art. 3984 w związku z art. 3986 § 2 k.p.c. oraz art.

4245 w związku z art. 4248 § 1 k.p.c.), jest zadaniem nieprzekraczającym podstawowych umiejętności zawodowego pełnomocnika. Rygoryzm przyjęty w odniesieniu do

apelacji - środka odwoławczego wymagającego wyższych umiejętności i większego

nakładu pracy - jest tym bardziej uzasadniony w stosunku do zażalenia. Skoro wśród

przepisów dotyczących zażalenia nie ma żadnej normy regulującej skutki złożenia

zażalenia niespełniającego ustanowionych dla niego wymagań, uzasadnione i konieczne jest odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym, a

wśród nich - w wypadku zażalenia sporządzonego przez adwokata lub radcę prawnego - także art. 3701 k.p.c. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999 nr 5, poz.

87).

Sięgając do odpowiedniego stosowania art. 3701 k.p.c. do zażalenia nie

można nie zauważyć, że wśród wymagań formalnych stawianych zażaleniu w art.

394 § 3 k.p.c. łatwo znaleźć odpowiedniki wymagań przewidywanych dla apelacji,

których niespełnienie powoduje jej odrzucenie a limine; wymaganie wskazania zaskarżonego postanowienia odpowiada wymaganiu oznaczenia wyroku, od którego

apelacja jest wnoszona (art. 368 § 1 pkt 1), wymaganie umieszczenia w zażaleniu

wniosku o uchylenie lub zmianę postanowienia jest odpowiednikiem wymagania

wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku (art. 368 § 1 pkt 5), a wymaganie zwięzłego uzasadnienia stanowi korelat wymagania zwięzłego przedstawienia

w apelacji zarzutów i ich uzasadnienia (art. 368 § 1 pkt 2 i 3). Różnice istniejące między art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5 k.p.c. a art. 394 § 3 k.p.c. dają się łatwo uwzględnić - na

podstawie art. 397 § 2 k.p.c. - w ramach formuły odpowiedniego stosowania art. 3701

k.p.c. w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia.

Przechodząc do oceny wniesionego w niniejszej sprawie zażalenia na postanowienie z 30 stycznia 2006 r. o odrzuceniu wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego z 12 stycznia 2006 r. (pismo pełnomocnika strony pozwanej

z datą 10 lutego 2006 r.), należy stwierdzić, że w minimalnym stopniu spełnia ono

wymagania z art. 394 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, zażalenie powinno czynić

zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać: 1) wskazanie zaskarżonego postanowienia, 2) wniosek o jego zmianę lub uchylenie, 3) zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Odrzucone przez Sąd Okręgowy zażalenie zawiera: 1)

wskazanie zaskarżonego postanowienia (z treści zażalenia wynika, że chodzi o postanowienie z 30 stycznia 2006 r. [...]; nie jest - co prawda - wyraźnie zaznaczone, że

zażalenie dotyczy postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Kaliszu, ale jest ono wnoszone za pośrednictwem tego właśnie Sądu,

co wynika z opisu adresata środka odwoławczego), 2) wniosek o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia (z treści pisma wynika, że skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia), 3) zwięzłe uzasadnienie zażalenia (pismo procesowe zawiera takie uzasadnienie, nawet z powołaniem przepisów prawa procesowego).

Oczywiście, odrzucone zażalenie mogłoby zostać sporządzone bardziej starannie, tak jak to się stało w przypadku kolejnego zażalenia strony pozwanej będącego przedmiotem rozpoznania Sądu Najwyższego (pismo pełnomocnika strony pozwanej z datą 24 lutego 2006 r.), jednak minimalne rygory formalne (wymagania

konstrukcyjne) zostały zachowane.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c.

w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.