I PZ 58/02 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 2 lipca 2002 r.

I PZ 58/02

Doręczenie odpisu wyroku sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem

byłemu pełnomocnikowi strony po zawiadomieniu sądu przez mocodawcę o

wypowiedzeniu pełnomocnictwa (art. 94 § 1 k.p.c.) jest nieskuteczne i nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia apelacji.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca

2002 r. sprawy z powództwa Rozalii B. przeciwko Instytutowi Materiałów Ogniotrwałych w G. o przywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2001 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2001 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach odrzucił apelację powódki Rozalii B. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2001 r. [...] oddalającego powództwo przeciwko Instytutowi Materiałów Ogniotrwałych w G. o przywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w dniu 22 sierpnia 2001 r. pełnomocnik powódki

adwokat Jan P. złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej

instancji i jego doręczenie. Po sporządzeniu pisemnego uzasadnienia wyroku sędzia

referent zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2001 r., wykonanym w dniu 28 sierpnia

2001 r., nakazał doręczenie wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi powódki. W

dniu 31 sierpnia 2001 r. powódka złożyła do Sądu Rejonowego pismo zawiadamiające o cofnięciu pełnomocnictwa adwokatowi Janowi P. Jednocześnie wniosła o

przesłanie jej wyroku z uzasadnieniem. Zgodnie z zarządzeniem sędziego referenta,

w dniu 12 września 2001 r. wysłano powódce odpis wyroku z uzasadnieniem, zaznaczając, że jest to „odpis z akt, ponieważ odpis wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem doręczono adw. Janowi P. ". Ten odpis powódka otrzymała w dniu 17 września 2001 r. Adwokat Jan P. otrzymał natomiast odpis wyroku z uzasadnieniem w

dniu 4 września 2001 r. W dniu 4 września 2001 r. powódka udzieliła pełnomocnictwa radcy prawnemu Jackowi S., z tym że brak jest prezentaty sądowej, z której

wynikałoby kiedy pełnomocnictwo zostało złożone w Sądzie. W dniu 18 września

2001 r. pełnomocnik powódki radca prawny Jacek S. złożył apelację od wyroku Sądu

Rejonowego zaznaczając, że odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony w

dniu 4 września 2001 r. Pełnomocnik powódki złożył apelację bezpośrednio w Sądzie Okręgowym w Gliwicach, który przekazał ją Sądowi Rejonowemu w dniu 24

września 2001 r. W dniu 25 października 2001 r. sędzia referent uznał, że apelacja

została złożona w terminie i nakazał doręczyć jej odpis pełnomocnikowi pozwanego.

Sąd Okręgowy uznał, że apelację jako złożoną po terminie należy odrzucić.

Zgodnie z art. 369 § 1 k.p.c. apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Sąd pierwszej instancji wydał zarządzenie o doręczeniu wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi powódki adwokatowi Janowi P. w dniu 27 sierpnia 2001 r.

Zostało ono wykonane w dniu 28 sierpnia 2001 r. (w tym dniu wysłano odpis wyroku

z uzasadnieniem adwokatowi). Powódka cofnęła pełnomocnictwo dopiero w dniu 31

sierpnia 2001 r. Zdaniem Sądu drugiej instancji, czternastodniowy termin do wniesienia apelacji rozpoczął bieg w dniu 5 września 2001 r. (doręczenie nastąpiło 4

września 2001 r.), a upłynął 19 września 2001 r. Apelacja powódki została złożona w

dniu 18 września 2001 r. bezpośrednio do Sądu Okręgowego, a przekazana właściwemu Sądowi Rejonowemu dnia 24 września 2001 r. Powołując się na utrwalone

poglądy judykatury (zwłaszcza uchwała połączonych izb Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III

CZP 33/87, OSNCP 1988 nr 6, poz. 73), Sąd drugiej instancji przyjął, że wniesienie

apelacji w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem wprost do sądu odwoławczego, z pominięciem sądu, który wydał zaskarżony wyrok, nie może być traktowane jako wniesienie apelacji w terminie. W

przypadku wniesienia apelacji do niewłaściwego sądu termin do zaskarżenia orzeczenia jest zachowany tylko wówczas, gdy zostanie ona przekazana przed upływem

tego terminu sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie.

Na postanowienie to powódka wniosła zażalenie, w którym wywiodła w

szczególności, że za podstawę orzeczenia Sąd Okręgowy przyjął prawną skuteczność doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem w dniu 4 września 2001 r. na ręce

byłego pełnomocnika powódki adwokata Jana P. Powódka nie podziela tego poglądu. W dniu 31 sierpnia 2001 r. powódka złożyła osobiście do Sądu Rejonowego pismo o cofnięciu pełnomocnictwa adwokatowi Janowi P. i wniosła o sporządzenie

uzasadnienia wyroku z dnia 17 sierpnia 2001 r. oraz doręczenie go wraz z uzasadnieniem bezpośrednio na jej adres. Zgodnie z art. 94 § 1 k.p.c. wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do

sądu z chwilą zawiadomienia go o tym. Ponadto z art. 94 § 2 zdanie 1 k.p.c. wynika,

że adwokat obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie po wypowiedzeniu pełnomocnictwa, co dotyczy jednak tylko sytuacji, gdy to on sam wypowiedział pełnomocnictwo. Wypływa z tego wniosek, że w przypadku wypowiedzenia

pełnomocnictwa przez mocodawcę "nikt i nic z tym momentem nie chroni go od niekorzystnych skutków prawnych w przypadku nie podjęcia stosownych działań w

określonych terminach". W tym stanie rzeczy, należy przyjąć ścisłą wykładnię art. 94

§ 1 k.p.c., według której od daty związania sądu oświadczeniem strony o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego, za prawnie skuteczne w stosunku do niej należy uznać tylko doręczenie dokonane jej osobiście.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odpis wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem został przesłany na

adres powódki w dniu 12 września 2001 r. i doręczony jej w dniu 17 września 2001 r.

Gdyby to doręczenie traktować jako miarodajne dla rozpoczęcia biegu terminu do

wniesienia apelacji, to termin byłby zachowany bez względu na datę jej wniesienia

do Sądu drugiej instancji (18 września 2001 r.), czy też przekazania apelacji właściwemu Sądowi pierwszej instancji (24 września 2001 r.). Dlatego można pominąć

kwestie związane ze złożeniem pełnomocnictwa przez nowego pełnomocnika po-

wódki (w jakiej dacie to nastąpiło). Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w razie wniesienia apelacji wprost do

sądu drugiej instancji, dla oceny zachowania terminu do zaskarżenia, należy traktować apelację jako wniesioną w dacie przekazania jej sądowi pierwszej instancji.

Oznacza to, że apelację powódki należałoby uznać za złożoną z przekroczeniem

terminu z art. 369 § 1 k.p.c., gdyby przyjąć za początek jego biegu datę doręczenia

odpisu wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi powódki (a ściślej wówczas już

byłemu pełnomocnikowi) adwokatowi Janowi P. Trzeba zauważyć, że skuteczność

tego doręczenia może być oceniana według daty wysłania przez Sąd odpisu wyroku

z uzasadnieniem na adres pełnomocnika powódki (28 sierpnia 2001 r., takiej oceny

w istocie dokonał Sąd drugiej instancji) lub według stanu z daty dokonania tego doręczenia. Taki pogląd reprezentuje powódka, słusznie podnosząc, że w tym zakresie

decydujące znaczenie należy przypisać wykładni art. 94 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi

skutek prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku

zaś do przeciwnika i innych uczestników - z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd. Przepis wyraźnie odróżnia więc skuteczność wypowiedzenia pełnomocnictwa w stosunku do sądu, od tej skuteczności wobec przeciwnika lub innych

uczestników postępowania. Dlatego stracił na aktualności pogląd wyrażany na tle

art. 95 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r., Dz.U. Nr 83, poz. 651 - tekst pierwotny). Według tego przepisu w sprawach z obowiązkowem zastępstwem adwokackiem, odwołanie przez stronę lub wypowiedzenie przez adwokata pełnomocnictwa procesowego uzyskuje w stosunku do przeciwnika moc prawną z chwilą, gdy tenże został

zawiadomiony za pośrednictwem sądu o ustanowieniu nowego adwokata; w innych

sprawach odwołanie lub wypowiedzenie pełnomocnictwa odnosi skutek z chwilą zawiadomienia przeciwnika o wygaśnięciu pełnomocnictwa. W orzecznictwie przyjmowano, że dopóki przeciwnikowi procesowemu nie doręczono zawiadomienia, przewidzianego w tym przepisie, to dotychczasowy pełnomocnik uważany być musi wobec niego i sądu za uprawnionego do wszelkich czynności procesowych w granicach

pełnomocnictwa i czynności jego są skuteczne i obowiązujące mocodawcę bez

względu na to, czy pełnomocnictwo w stosunku wewnętrznym między pełnomocni-

kiem a mocodawcą już wygasło (orzeczenie SN z dnia 2 stycznia 1936 r., C.I.

1309/35, Zb.Urz. 1936 r., poz. 312; orzeczenie SN z dnia 17 lutego 1938 r., C.II.

2129/37, OSP 1938 nr 5-6, poz. 222 z glosą I. Ziarneckiego). Aktualne brzmienie art.

94 § 1 k.p.c. przesądza, że skuteczność odwołania pełnomocnictwa wobec sądu występuje w chwili zawiadomienia sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Oznacza to,

że sąd powinien traktować jako skuteczne czynności procesowe dotychczasowego

(byłego) pełnomocnika strony dokonane przed zawiadomieniem sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Skuteczne są też czynności sądu wobec pełnomocnika (np.

doręczenia) dokonane już po wypowiedzeniu pełnomocnictwa, a przed zawiadomieniem sądu o tym wypowiedzeniu. Wypowiedzenie pełnomocnictwa (czynność mocodawcy wobec pełnomocnika) odnosi skutek procesowy względem sądu dopiero z

chwilą zawiadomienia go o tym (wcześniej nie ma znaczenia procesowego). Ale też

po zawiadomieniu sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, sąd nie może uznawać

czynności byłego pełnomocnika. Nie może też przyjmować wywołania skutków procesowych swoich czynności wobec dotychczasowego pełnomocnika. Po prostu nie

jest on już pełnomocnikiem strony, a skuteczność wypowiedzenia pełnomocnictwa

wynika z zawiadomienia sądu. Dlatego też skuteczność czynności procesowych należy oceniać według daty dokonania czynności przez pełnomocnika lub wobec

niego. Sąd dokonujący doręczenia pełnomocnikowi strony przed zawiadomieniem o

wypowiedzeniu pełnomocnictwa (zarządzenie przewodniczącego, wysłanie odpisu

wyroku) postępuje prawidłowo, choćby wypowiedzenie pełnomocnictwa było wcześniejsze. Gdyby doręczenie nastąpiło do rąk takiego byłego pełnomocnika przed zawiadomieniem sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, to byłoby prawidłowe i wywołałoby skutek procesowy (art. 133 § 3 w związku z art. 94 § 1 k.p.c.). Jeżeli jednak

doręczenie następuje po zawiadomieniu sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, to

sąd musi traktować je jako dokonane osobie, która nie jest już pełnomocnikiem. Takie doręczenie nie jest już skuteczne i nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do

wniesienia apelacji. W tej szczególnej sytuacji sąd musi z urzędu dokonać ponownego doręczenia stronie (ewentualnie nowemu jej pełnomocnikowi, jeżeli zgłosił

udział w sprawie), gdyż poprzednio zgłoszony wniosek o doręczenie stronie odpisu

wyroku z uzasadnieniem jest skuteczny, a należy go tylko we właściwy sposób zrealizować.

Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 386 § 1 w związku z art. 39318 § 3 i art. 397 § 2 k.p.c.