I PZ 45/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 9 sierpnia 2001 r.

I PZ 45/01

Wymaganie przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie

kasacji (art. 3933 § 1 pkt 3 KPC) nie jest spełnione, jeżeli skarżący wyraźnie ich

nie przytacza, choćby dało się je wywieść z uzasadnienia kasacji.

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 sierpnia

2001 r. sprawy z powództwa Bolesława S., Jerzego B., Wiesława S., Wacława B.,

Tadeusza M., Bolesława K., Jacka Ł. przeciwko Rejonowemu Przedsiębiorstwu Inwestycji Sp. z o.o. w S. i Gminie B. w B. o zapłatę, na skutek zażalenia pozwanej

Gminy B. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 lutego 2001 r.

[...]

o d d a l i ł zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 12 grudnia 2000 r. zmienił zaskarżony apelacją powodów wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 16 marca 2000 r. oddalający powództwo w całości - w ten sposób, że zasądził od pozwanej Gminy B.

na rzecz powodów: Jerzego B. kwotę 1.225,59 zł, Wacława B. kwotę 1.725,59 zł,

Tadeusza M. kwotę 1.725,59 zł, Bolesława K. kwotę 2.725,59 zł, Jacka Ł. kwotę

2,725, 59 zł i Wiesława S. kwotę 2.951,19 zł, wszystkie kwoty z ustawowymi odsetkami, tytułem wynagrodzenia za stosowanie projektu racjonalizatorskiego współautorstwa powodów. W pozostałej części apelacja powodów - a tym samym ich powództwo - zostało oddalone.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją pozwana Gmina B. - w części uwzględniającej

powództwo w stosunku do niej i orzekającej o kosztach procesu - zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 98 ust. 1 ustawy o wynalazczości w

związku z § 42 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie

projektów wynalazczych oraz art. 85 ust. 2 ustawy o wynalazczości) oraz procesowego (art. 233 KPC) i domagając się uchylenia kwestionowanego orzeczenia oraz

przekazania sprawy Sądowi pierwszej lub drugiej instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie jego zmiany i oddalenia powództwa w pozostałym zakresie. Wartość

przedmiotu zaskarżenia skarżąca oznaczyła na kwotę 13.079,14 zł, co stanowi sumę

świadczeń zasądzonych od niej na rzecz wszystkich sześciu powodów łącznie.

Zaskarżonym postanowieniem z 8 lutego 2001 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach odrzucił kasację, stwierdzając, że do złożenia i rozpoznania tego środka odwoławczego mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. Nr 48, poz. 554), albowiem zaskarżone orzeczenie zostało wydane po dniu

wejścia w życie tej ustawy, to jest po dniu 1 lipca 2000 r. (art. 5 ust. 2 tej ustawy).

Stosownie do przepisu art. 3933 § 1 KPC, w nowym brzmieniu, kasacja - obok oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia lub zmiany - powinna zawierać także

przedstawienie okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie (art. 393 3 § 1 pkt 3

KPC w związku z art. 393 KPC). Na ich podstawie Sąd Najwyższy decyduje o wadze

kasacji, a w konsekwencji o jej przyjęciu do rozpoznania. W kasacji wniesionej przez

skarżącą brak jest wskazania takich okoliczności ani też nie można ich w sposób

jednoznaczny wywieść z jej treści. Brak ten jest na tyle istotny, że dyskwalifikuje pismo procesowe jako kasację i wyklucza możliwość jego uzupełnienia, podobnie jak

brak przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia albo brak wniosków o

uchylenie lub zmianę orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12

grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 z. 3, poz. 52 oraz z dnia 9 listopada

2000 r., II CKN 1385/00, OSNC 2001, z. 3, poz. 51). Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny

odrzucił kasację na podstawie art. 3935 KPC w związku z art. 3933 § 1 pkt 3 KPC.

Postanowienie o odrzuceniu kasacji zaskarżyła zażaleniem pozwana Gmina

B., domagając się jego uchylenia i nadania biegu kasacji. W uzasadnieniu zażalenia

skarżąca podniosła, że - jej zdaniem - wniesiona przez nią kasacja spełnia wymogi

art. 3933 KPC, albowiem oprócz takich elementów, jak oznaczenie orzeczenia, od

którego została wniesiona, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia

oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, zawiera także przedstawienie okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. Skarżąca „pragnie poddać ocenie Sądu

Najwyższego, czy w kasacji pozwanej brak jest wskazania okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie, ani też, czy nie można ich w sposób jednoznaczny wywieść z

treści kasacji”. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca

1999 r., II UZ 74/99, OSNAPiUS 2000 nr 22, poz. 837, skarżąca stwierdziła, że - jej

zdaniem - Sąd Apelacyjny de facto dokonał merytorycznej oceny kasacji, do czego

nie był uprawniony, albowiem sąd drugiej instancji nie może dokonywać oceny zasadności i legalności wydanego przez siebie orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Nie jest w szczególności usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 3933 § 1 pkt 3 KPC.

Skarżąca w istocie zaprzecza własnemu twierdzeniu, że wymóg kasacji z art.

393 § 1 pkt 3 KPC został spełniony, skoro jednocześnie zaznacza, że poddaje ocenie Sądu Najwyższego, czy z treści uzasadnienia kasacji nie można w sposób jednoznaczny wywieść okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. Oznacza to, że

skarżąca sugeruje, iż Sąd Najwyższy powinien dokonać we własnym zakresie interpretacji uzasadnienia kasacji pod kątem ustalenia, czy nie można z niego wyczytać,

jakie okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania miał na względzie

wnoszący kasację.

Odnosząc się do stanowiska prezentowanego przez skarżącą podnieść należy, że wynikający z art. 3933 § 1 pkt 3 KPC wymóg kasacji, polegający na przedstawieniu okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie, nie jest spełniony także wtedy,

gdy - w sytuacji ich nieprzytoczenia przez skarżącego - dają się one wywieść z treści

uzasadnienia kasacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001

r., V CZ 131/00, niepublikowana).

Zgodnie z art. 3933 § 1 KPC, kasacja - obok oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia lub zmiany - powinna zawierać także przedstawienie okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. Niespełnienie tych wymagań konstrukcyjnych kasacji,

które doktryna określa mianem jej "cech istotnych (kreatywnych)" sprawia, że podejmowana przez stronę czynność procesowa nie nosi cechy kasacji (nie jest kasacją).

Skoro wymóg przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji (art.

3933 § 1 pkt 3 KPC) ma taką samą wagę i znaczenie jak pozostałe istotne cechy kasacji, to wymóg spełnienia omawianej cechy kasacji badać należy według kryteriów,

przy pomocy których badane są kryteria pozostałe.

Sąd Najwyższy, oceniając kasację pod kątem spełnienia wymogu przytoczenia podstaw kasacji, wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że działając jako

sąd kasacyjny, nie może wyręczać stron oraz nie jest uprawniony do samodzielnego

dokonywania konkretyzacji zarzutów lub stawiania hipotez, czy też ryzykowania domysłów co do tego, jakiego aktu prawnego dotyczy podstawa kasacji. Działanie takie

byłoby nieuprawnione, a nawet mogłoby być niezgodne z intencją i interesem strony

wnoszącej kasację. Jest tak również dlatego, że ustawodawca, wprowadzając przymus adwokacko-radcowski, postawił kasacji wysokie wymagania profesjonalne (por.

m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 33/96,

OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 250). Argumenty dotyczące podstaw kasacji, prezentowane w dotychczasowych orzeczeniach Sądu Najwyższego, mogą być odniesione

także do wymogu przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji.

Prowadzi to do wniosku, że prawidłowa jest ocena Sądu Apelacyjnego, że kasacja

wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie spełnia istotnego wymogu z art. 393 3 § 1 pkt

3 KPC.

W utrwalonym i wielokrotnie publikowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego,

przekonująco wyjaśniono, że braki kasacji w zakresie elementów konstrukcyjnych

powodują, że kasacja jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie

właściwym dla usuwania braków formalnych kasacji (te powstają w przypadku niezachowania wymagań określonych w § 2 art. 3933 KPC), i w związku z tym podlega

odrzuceniu a limine (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca

2000 r., II CKN 711/00, OSNC 2000, z. 7-8, poz. 151, a także powołane w postanowieniu Sądu Apelacyjnego postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 grudnia

2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 z. 3, poz. 52 oraz z dnia 9 listopada 2000 r., II

CKN 1385/00, OSNC 2001, z. 3, poz. 51).

Powołanie się przez skarżącą w zażaleniu na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1999 r., II UZ 74/99, OSNAPiUS 2000 nr 22, poz. 837, jest chybione z tego względu, że przytoczone orzeczenie dotyczyło innej kwestii i innej sytu-

acji procesowej, a mianowicie odrzucenia przez sąd drugiej instancji kasacji, która

zawierała uzasadnienie podstaw kasacyjnych, lecz było to - w ocenie tego sądu uzasadnienie niedoskonałe. Sąd Najwyższy stwierdził w powołanym orzeczeniu, że

niedostatki uzasadnienia podstaw kasacyjnych nie mogą być traktowane na równi z

brakiem uzasadnienia i z tego względu nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do

odrzucenia kasacji, a dokonując oceny skuteczności i poprawności uzasadnienia

podstaw kasacyjnych, sąd drugiej instancji dokonał w istocie merytorycznej oceny

samej kasacji, do czego nie był uprawniony. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie

nie chodzi o to, czy przytoczone przez stronę skarżącą okoliczności uzasadniające

przyjęcie kasacji do rozpoznania są wystarczające, czy też nie, lecz o to, że w ogóle

nie zostały przytoczone. Odrzucenie kasacji w tych okolicznościach nie ma rangi merytorycznej oceny kasacji ani oceny zasadności lub legalności orzeczenia wydanego

przez sąd drugiej instancji. Było bowiem wynikiem wyłącznie negatywnej oceny spełnienia przez skarżącą formalnych wymogów konstrukcyjnych kasacji.

Z powyższych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 385

KPC w związku z art. 397 § 2 i art. 39318 § 3 KPC.