I PZ 4/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 4/11

POSTANOWIENIE

Dnia 5 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa M. P.

przeciwko Sądowi Okręgowemu w C.

o odszkodowanie z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w przedmiocie

wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w B.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 kwietnia 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 listopada 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B. w sprawie z powództwa M. P. przeciwko Sądowi

Okręgowemu w C. o odszkodowanie i ustalenie, po rozpoznaniu apelacji powoda

oraz apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Ż. z

dnia 28 października 2009 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

powództwo oddalił (pkt 1.); oddalił apelację powoda (pkt 2.); zasądził od powoda na

rzecz strony pozwanej kwotę 2. 730 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3.).

Powód złożył wniosek o uzupełnienie wyroku Sądu Okręgowego. W

trakcie postępowania w przedmiocie uzupełnienia wyroku powód złożył wniosek o

wyłączenie od rozpoznania wniosku o uzupełnienie wyroku sędziów Sądu

Okręgowego w B. We wniosku tym zarzucono brak bezstronności składu

orzekającego przejawiający się: w wyrażaniu poglądu o braku potrzeby

zamieszczania w protokole rozprawy godziny jej rozpoczęcia i zakończenia;

wzywaniu go na rozprawę, która okazała się terminem publikacji wyroku;

pozostawienia bez rozpoznania wniosku o losowanie składu orzekającego; braku

udzielenia głosu stronom przed zamknięciem rozprawy; ignorowaniu wniosku o

sprostowanie oraz uzupełnienie protokołu; pomijaniu milczeniem oczywistych

dowodów fałszowania danych statystycznych w pozwanym Sądzie; pomijaniu jako

dowodu protestów sędziów przeciwko bezprawiu w Sądzie. W ocenie powoda,

ponieważ wniosek dotyczy jawnych i oczywistych naruszeń prawa przez Prezesa

Sądu Okręgowego w B. uzasadnia tym samym wyłączenie wszystkich sędziów

tegoż Sądu, gdyż sprawy nie powinni rozpoznawać sędziowie poddani władzy

Prezesa przewodniczącego składowi orzekającemu, albowiem zachodzi obawa, że

nawet ich wewnętrzne poczucie niezawisłości może zderzyć się z rzeczywistością,

która ma niewiele wspólnego z prawem i przestrzeganiem zasad godności urzędu.

Wniosek powoda o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w B. na

podstawie art. 52 § 1 k.p.c. rozpoznał Sąd Apelacyjny i postanowieniem z dnia 4

listopada 2010 r. oddalił go. Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że sędziowie Sądu

Okręgowego w B. złożyli oświadczenia, że nie znają powoda i nie zachodzą

przesłanki z art. 49 k.p.c. do wyłączenia ich od rozpoznania jego sprawy. Ponadto

za istotne Sąd Apelacyjny uznał to, że wniosek o wyłączenie sędziów został

złożony na etapie postępowania o uzupełnienie prawomocnego wyroku Sądu

drugiej instancji. Ponieważ o uzupełnieniu orzeczenia (art. 351 k.p.c.) sąd

zasadniczo orzeka w tym samym składzie, jaki był powołany do rozstrzygania

(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 września 1973 r., III CZP 47/73 – OSNC

1974/5/83), a powód wniósł o wyłączenie nie tylko wszystkich członków składu

orzekającego, ale także pozostałych sędziów Sądu Okręgowego w B., to oznacza,

że chciałby przeciwstawić się zasadzie rozpoznawania uzupełnienia wyroku przez

Sąd, który wyrok wydał.

W merytorycznej ocenie wniosku Sąd Apelacyjny stwierdził, że

wnioskodawca bezpodstawnie zakłada, że żaden z sędziów Sądu Okręgowego nie

jest w stanie bezstronnie rozpoznać wniosku o uzupełnienie wyroku, że nie są oni w

stanie wykonywać swoich obowiązków orzeczniczych inaczej niż patrząc przez

pryzmat pełnionej funkcji lub podległości służbowej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego,

powód nie wskazał żadnych okoliczności, które uzasadniałyby apriorycznie

postawioną tezę. Trzeba przyjmować, że każdy sędzia jest w zakresie orzekania w

pełni niezawisły i wolny w podejmowaniu decyzji i wydawaniu orzeczeń (art. 178

Konstytucji), a podlega dyrektywom przełożonych tylko w zakresie działań

pozajurysdykcyjncyh – (w zakresie czynności administracyjnych – art. 79 ustawy –

Prawo o ustroju Sądów powszechnych). Zależność służbowa zachodząca między

prezesem sądu a sędziami, unormowana w prawie o ustroju sądów powszechnych,

ani z istoty swej nie jest stosunkiem osobistym tego rodzaju, że mógłby on wywołać

uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów rozpoznających sprawę, ani

nie może być uznana sama w sobie za okoliczność tego rodzaju, że mogłaby

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Sąd Apelacyjny podkreślił ponadto, że samo przeświadczenie strony

postępowania sądowego co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nie jest

przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. Strona może bowiem zwalczać

wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd przy pomocy środków odwoławczych,

natomiast nie może przez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie

sędziego lub sędziów, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego powód zaskarżył zażaleniem „w

części dotyczącej odmowy wyłączenia od rozpoznania wniosku o uzupełnienie

wyroku dotychczasowy skład orzekający”; zarzucił: naruszenie art. 49 k.p.c. w

związku z art. 45 Konstytucji, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności przez „uznanie, iż w niniejszej sprawie orzekał Sąd

bezstronny”;

zarzucił

ponadto

„nieważność

postępowania

przed

Sądem

Apelacyjnym poprzez wyznaczenie tego Sądu niezgodnie ze standardami

Konstytucji oraz art. 6 Konwencji, gdyż akt wyznaczenia oparto na uprawnieniach

wynikających z rozporządzenia władzy wykonawczej (Regulaminie) sprzecznym z

Konstytucją co skutkuje nieważnością postępowania w znaczeniu art. 379 pkt 4

kpc”; „naruszenie

art. 176 ust. 1 w zw. z art. 8 Konstytucji poprzez pouczenie, iż

orzeczenie niniejsze jest prawomocne”.

Żalący się wniósł: „1. o zmianę zaskarżonego postanowienia i wyłączenie

dotychczasowego

składu

orzekającego

2. lub

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi wyznaczonemu

zgodnie ze standardami Konstytucji”.

W uzasadnieniu zażalenia żalący powołał się na to, że „przedmiot

procesu determinuje konieczność wyłączenia sędziów tego składu tj. sędziów

zajmujących funkcje administracyjne w tym Sądzie”.

Zdaniem żalącego się – wbrew twierdzeniom Sądu Apelacyjnego wniosek

o

wyłączenie

zaprzyjaźnionego

z

sędziów

poprzednim

dotyczył

prezesem

konkretnego

strony

prezesa

pozwanej

i

sądu

obecnym,

powiązanego z racji tej samej apelacji w ramach wspólnych działań i spotkań, oraz,

że obecność w składzie prezesa sądu ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie,

podobnie jak zachowanie sędziów w toku procesu apelacyjnego opisane w formie

zarzutów naruszenia procedury cywilnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w trybie art. 52 § 1 k.p.c.

przez Sąd Apelacyjny będący sądem przełożonym nad Sądem Okręgowym w B.

Sąd Apelacyjny orzekał w przedmiocie wyłączenia sędziów Sądu Okręgowego w B.

po raz pierwszy strukturalnie tak jak w tym przedmiocie sąd pierwszej instancji (por.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1972 r., III

CZP 76/71, OSNCP 1972 r. z. 9, poz. 152 i uchwała z dnia 6 marca 1998 r., III CZP

70/97, OSNC 1998 r. z. 9, poz. 132). W takiej sytuacji postanowienie Sądu

Apelacyjnego w zakresie oddalającym wniosek o wyłączenie sędziów podlega

zaskarżeniu na podstawie art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c. (por. uchwała z dnia 11 marca

1968 r., III CZP 12/68, OSNCP 1968 r. z. 11, poz. 180). Sąd Najwyższy jest

właściwy do rozpoznania zażalenia na podstawie tego przepisu tak jak sąd drugiej

instancji. W tej szczególnej sytuacji procesowej Sąd Najwyższy jest – zgodnie z art.

394 § 1 pkt 10 k.p.c. – właściwy do rozpoznania zażalenia jako Sąd drugiej instancji

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2004 r., I CZ 145/04 –

Lex Nr 585686; z dnia 28 września 2001 r., I PZ 57/01 – OSNP 2003/17/417).

Zażalenie powoda należy więc uznać za dopuszczalne.

Rozpatrywany przez Sąd Apelacyjny wniosek powoda o wyłączenie

sędziów dotyczy postępowania o uzupełnienie wyroku Sądu drugiej instancji (art.

351 k.p.c.). Wniosek ten dotyczy członków tego samego składu Sądu drugiej

instancji, który wydał wyrok z dnia 25 czerwca 2010 r. Na etapie postępowania

przed Sądem drugiej instancji wnioskodawca nie wykazał – w ramach procedury

przewidzianej w art. 49 k.p.c. – istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności członków składu orzekającego. Nie

wykazał on także istnienia takich okoliczności, które wystąpiłyby po wydaniu wyroku

Sądu drugiej instancji na etapie postępowania o uzupełnienie tego wyroku. O

uzupełnieniu wyroku powinien rozstrzygać Sąd, który wydał wyrok, w miarę

możliwości w tym samym składzie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 września

1973 r., III CZP 47/73 – OSNC 1974/5/83). Odstąpienie od zasady rozpoznawania

uzupełnienia wyroku przez Sąd, który wyrok wydał wymaga od wnioskodawcy

wykazania okoliczności zaistniałych już po wydaniu prawomocnego wyroku przez

Sąd drugiej instancji. Tymczasem żalący się takich okoliczności nie wskazał.

Wnioskodawca nie powołuje się w uzasadnieniu swojego wniosku na okoliczności,

które zaistniały po wydaniu wyroku przez Sąd drugiej instancji. Trafne jest

stanowisko zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego, że wnioskodawca nie

wykazał okoliczności, które uzasadniałyby istnienie okoliczności, o których mowa w

art. 49 k.p.c. w stosunku do sędziów biorących udział w wydaniu wyroku z dnia 25

czerwca 2010 r.

Art. 49 k.p.c. stwarza podstawę wyłączenia sędziego, jeżeli istnieją

okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego. Żalący się brak bezstronności sędziów orzekających w

jego sprawie opiera na twierdzeniu, że sędzia pełniący funkcję prezesa sądu czy

przewodniczącego wydziału sądu nie jest niezawisły w związku z przedmiotem

postępowania - nie może bezstronnie orzekać w sprawie z powództwa innego

sędziego (wnioskodawcy) przeciwko Sądowi o odszkodowanie z tytułu naruszenia

zasady równego traktowania w zatrudnieniu. W tym zakresie – jak to wyżej

wskazano – wnioskodawca nie wskazał żadnych okoliczności, o których mowa w

art. 49 k.p.c., które wystąpiłyby dopiero po wydaniu wyroku Sądu drugiej instancji.

Subiektywna, a przy tym nieprzekonująca opinia o braku bezstronności sędziów

Sądu Okręgowego w B. nie może być uznana za wykazanie przesłanki określonej

w art. 49 k.p.c. Bezpodstawność takiej opinii podkreśla również to, że sprawę

wnioskodawcy rozpoznawał inny Sąd – Sąd Okręgowy w B. wyznaczony do

rozpoznawania sprawy wnioskodawcy wobec wyłączenia wszystkich sędziów

Sądów Rejonowych w okręgu Sądu Okręgowego w C.

Odnosząc się do podnoszonego w zażaleniu zarzutu nieważności

postępowania określonej w art. 379 k.p.c., Sąd Najwyższy nieważności takiej nie

stwierdza. Właściwość Sądu Apelacyjnego została ustalona na podstawie ustawy

(art. 52 § 1 k.p.c.) a nie na bliżej nieokreślonych w zażaleniu przepisach

regulaminowych. Sąd Apelacyjny rozpoznawał wniosek o wyłączenie sędziów Sądu

Okręgowego w B. jako sąd przełożony nad tym Sądem. Żalący się nie zarzuca w

zażaleniu naruszenia przepisu art. 52 § 1 k.p.c. Ponadto żalący się – ograniczając

się do twierdzenia, że akt wyznaczenia sędziów oparto na uprawnieniach

wynikających z rozporządzenia władzy wykonawczej (Regulaminu) – nawet nie

wskazuje konkretnych przepisów, których błędne zastosowanie tylko ogólnikowo

zarzuca.

Z tych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 385

k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 398 21 k.p.c.