I PZ 36/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 36/10

POSTANOWIENIE

Dnia 26 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Jacka K.

przeciwko Fabryce Obrabiarek "P. – D." w D.

w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania w sprawie III APa 110/05

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 stycznia 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 maja 2010 r.,

I. oddala zażalenie;

II. odmawia przyznania radcy prawnemu Józefowi B. kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu

zażaleniowym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt: III APa 110/05) oddalił apelację powoda

Jacka K. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy z dnia 4 lipca 2000 r. (sygn.

akt: IX P 957/04), w którym

oddalono jego powództwo o odszkodowanie w

kwocie 557.612 zł za straty spowodowane wadliwym - w ocenie powoda -

wypowiedzeniem umowy o pracę, skierowane przeciwko pozwanej Fabryce

Obrabiarek „P.-D." w D. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że brak

jest podstaw prawnych i faktycznych do uwzględnienia roszczenia opartego na

przepisach prawa cywilnego, zwłaszcza, że powód nie złożył odwołania do sądu

pracy od wypowiedzenia umowy o pracę zgodnie z przepisami kodeksu pracy.

W skardze o wznowienie postępowania zakończonego opisanym wyżej

wyrokiem powód powołał się na przepisy art. 403 § 4 lub art. 416 1 k.p.c.,

domagając się uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Żądanie swoje

uzasadnił treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r.,

sygn. akt: SK 18/05, podnosząc, że z jego treści wynika, że w przypadku

niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracą, oprócz odszkodowania

należnego

na

podstawie

przepisów

kodeksu

pracy

istnieje

możliwość

dodatkowego odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.

Sąd

Apelacyjny

III

Wydział

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

postanowieniem z dnia 13 maja 2010 r. odrzucił skargę powoda o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń z dnia 31 marca 2006 r.

Sąd uznał, że oba z wymienionych w skardze przepisów dotyczą

postanowień niekończących postępowania w sprawie, zaś powód postanowień

takich nie wskazuje i Sąd Apelacyjny - w sprawie o sygn. akt: III APa 110/05 - nie

wydał żadnego postanowienia, które mogłyby zostać ocenione w takich

kategoriach.

Z

treści

obszernego

uzasadnienia

skargi

wynika

natomiast

jednoznacznie, iż powód opiera swą skargę na dyspozycji art. 401 1 k.p.c.

Należy zatem podać, że w art. 401' k.p.c. przyjęto, że można żądać

wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł

o

niezgodności

aktu

normatywnego

z

Konstytucją,

ratyfikowaną

umową

międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

Trybunał Konstytucyjny w powołanym w uzasadnieniu skargi wyroku z dnia

27 listopada 2007 r. (SK 18/05, OTK-A 2007 r., nr 10, poz. 128) stwierdził, że art.

58 w związku z art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z

1998 r. nr 21, poz. 94, ze zm.), rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie

innych, niż określone w art. 58 kodeksu pracy, roszczeń odszkodowawczych,

związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest

niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

oraz nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Przedstawiony

wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest orzeczeniem interpretacyjnym, które

nie deroguje żadnego przepisu prawa lecz zmierza do zmiany utrwalonej wykładni

sądowej takiego przepisu.

Właśnie

w

odniesieniu

do

tego

konkretnego

wyroku

Trybunału

Konstytucyjnego, Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia

2009 r., sygn. akt: III PZP 2/09 - której nadano moc zasady prawnej - podał, że

orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z

Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, które nie powoduje utraty

mocy obowiązującej przepisu, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania

przewidzianej w art. 4011 k.p.c. Odnosząc się do treści przedmiotowej skargi o

wznowienie postępowania, trzeba zauważyć, że w orzecznictwie sądowym

przyjmuje się, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób

odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie

wznowienia (postanowienie SN z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNC

1968, nr 8-9, poz. 154). Zgodnie z treścią art. 410 § 1 k.p.c. skarga podlega

odrzuceniu nie tylko wtedy, gdy powołana w niej podstawa wznowienia została

sformułowana w sposób nieodpowiadający ustawie, ale także wówczas, gdy

wskazane w niej okoliczności wprawdzie dadzą się podciągnąć pod przewidzianą

w ustawie podstawę wznowienia, to jednak w rzeczywistości podstawa ta nie

występuje. Tak więc, Sąd Apelacyjny uznał, że skargę o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 31 marca 2006 r. Sądu

Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, jako nie opartą na

ustawowej podstawie, należało na mocy art. 410 § 1k.p.c. odrzucić.

Postanowienie to zaskarżył w całości zażaleniem do Sądu Najwyższego

pełnomocnik powoda, zarzucając naruszenie art. 410 k.p.c. przez błędne przyjęcie,

że złożona przez powoda skarga nie została oparta na ustawowej podstawie oraz

art. 4011 k.p.c. przez przyjęcie, że nie może być podstawą skargi o wznowienie

postępowania niezgodność z Konstytucją art. 58 k.p. w związku z art. 300 k.p.,

rozumianego w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych, niż określone w nim

roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o

pracę bez wypowiedzenia. Powołując powyższe podstawy zaskarżenia wniósł o

uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a także o przyznanie

nieopłaconych kosztów pomocy prawnej z urzędu udzielonej powodowi.

W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że wprawdzie powołana przez Sąd

Apelacyjny uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2009 r.

rozstrzyga przedmiotową kwestię odmiennie od żądania powoda, ale jak podniósł

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały, sądy powszechne mają możliwość

poddawania w wątpliwość utrwalonej wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy,

który ponownie rozważa argumenty, jakie mogą przemawiać za potrzebą zmiany

linii orzeczniczej i w tym sensie nie przypisuje sobie wyłączności na jedyną,

ostateczną lub powszechnie obowiązującą wykładnię przepisów prawa. Również

uchwała składu siedmiu sędziów, mająca moc zasady prawnej (i wiążąca

wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego co do wykładni przepisu, którego

dotyczy) może podlegać korekcie, o czym stanowi art. 62 § 1 ustawy z dnia 23

listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Sąd Apelacyjny odrzucając skargę o wznowienie postępowania w trybie art.

410 k.p.c. w sposób prawidłowy przyjął, że powód nie wskazał podstawy

wznowienia określonej w art. 4011 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem można żądać

wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł

o

niezgodności

aktu

normatywnego

z

Konstytucją,

ratyfikowaną

umową

międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

Skarżący wskazał jako podstawę skargi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 27 listopada 2007 r. (SK 18/05), uznający, że art. 58 k.p. w związku z art. 300

k.p., rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych, niż określone w art.

58 kodeksu pracy, roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym

rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust.1 w

związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art.

45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

W ocenie Sądu Najwyższego powód nie mógł powołać się na ten wyrok

Trybunału, gdyż został

zwolniony z pracy w drodze wypowiedzenia umowy o

pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy (zwolnienia grupowe), a przepis

art. 58 k.p. dotyczy odszkodowania z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę

bez wypowiedzenia.

Kwestię odszkodowania za wadliwe rozwiązanie umowy o pracę w drodze

wypowiedzenia normuje art. 471 k.p. W myśl tego przepisu odszkodowanie, o

którym mowa w art. 45, przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres od 2

tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres

wypowiedzenia. Przepis ten określa minimalną (tj. równą wynagrodzeniu za okres

wypowiedzenia) oraz maksymalną (równą wynagrodzeniu za okres trzech

miesięcy, chyba że w umowach bądź układach zbiorowych został określony

dłuższy okres) wysokość odszkodowania, pozostawia więc ocenie sądu ustalenie

jego konkretnej wysokości w tych właśnie granicach. Kryterium wysokości szkody

(utrata spodziewanych zarobków) może więc stanowić podstawę ustalania przez

sąd wysokości odszkodowania, lecz tylko w przypadku, gdy okres wypowiedzenia

umowy o pracę był krótszy niż 3 miesiące.

W wyroku z dnia 18 października 2005 r., SK 48/03 (Dz.U. Nr 210, poz.

1858, OTK-A 2005 nr 9, poz. 101) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 471

jest zgodny z art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art.

77 ust. 1 Konstytucji.

W wyroku z dnia 21. 05. 2010 r. Sąd Najwyższy w sprawie I PK 12/10 ( LEX

nr 602200) wskazał, że podstawą wznowienia postępowania może być tylko takie

orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które dotyczy aktu normatywnego

(przepisu prawa) stanowiącego podstawę wydanego przez Sąd w tej sprawie

orzeczenia.

Wskazany przez powoda wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowił

podstawy wydanego przez sąd wyroku.

Drugą przyczyną, która nie pozwalała uznać tego wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r. (SK 18/05) za podstawę wznowienia

postępowania był fakt, że orzeczenie to miało charakter interpretacyjny. Właśnie na

tle tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu

sędziów z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt: III PZP 2/09 - której nadano moc zasady

prawnej - podał, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w

sentencji niezgodność z Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, które

nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, nie stanowi podstawy do

wznowienia postępowania przewidzianej w art. 401 1 k.p.c. Sąd Najwyższy podziela

i akceptuje tę konstatację składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, co nie

pozwala uznać cytowanego wyroku Trybunału za podstawę wznowienia z art. 401 1

k.p.c.

Trzecią przyczyną, która uzasadniała odrzucenie skargi o wznowienie

postępowania był fakt, że została ona wniesiona do sądu znacznie po upływie

terminu, określonego w art. 407 § 2 k.p.c., zgodnie z którym w sytuacji określonej w

art. 4011 skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia

w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r. (SK 18/05)

został opublikowany w Dz.U. 2007/225/1672 z dnia 3 grudnia 2007 r. i tego dnia

wszedł w życie. Skarga o wznowienie wniesiona 9.12. 2009 r. (ponad 2 lata od

tego terminu) podlegała odrzuceniu na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.

Nie było więc żadnych podstaw do uwzględnienia w/w wyroku Trybunału

Konstytucyjnego

jako

podstawy

wznowienia

postępowania,

a

zażalenie

pełnomocnika powoda jest w sposób oczywisty bezzasadne. Z tych względów Sąd

Najwyższy orzekł jak w punkcie I wyroku (art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

Wobec

podniesionych

wyżej

okoliczności

Sąd

Najwyższy

odmówił

przyznania pełnomocnikowi powoda kosztów wynikających z § 12 ust. 2 pkt 2 w

związku z § 2 ust. 1 i § 15 rozporządzenia z 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W myśl art. 118 § 5 k.p.c. - jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w

związku z postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza

podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na

piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia

zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny

dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi.

Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej.

Przepis ten wskazuje, że adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku

z postępowaniem kasacyjnym może odmówić sporządzenia i wniesienia skargi,

jeżeli

nie

widzi

rozwiązanie, ma

podstaw

usprawiedliwiających

jej

wniesienie.

Omawiane

w założeniu, ograniczenie wnoszenia skarg kasacyjnych

oczywiście niezasadnych (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 21

września 2000 r., III CZP 14/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 1).

Dotyczy to również kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ponoszonych

przez Skarb Państwa ze środków budżetowych sądów, niekiedy w kwotach

całkowicie niezależnych od nakładu pracy pełnomocnika, takich jak w niniejszej

sprawie - obliczonych od najwyższej stawki - na skutek wystąpienia przez powoda

z roszczeniem, uznanym przez sądy za całkowicie niezasadne, zapłaty kwoty

557.612 zł. Można bowiem przyjąć, że radca prawny lub adwokat ustanowiony

przez osobę fizyczną, po sumiennym rozważeniu szans uwzględnienia środka

odwoławczego, może stwierdzić brak takich szans, co wiąże się z kosztami

dalszych czynności procesowych, o czym powiadamia reprezentowaną przez niego

stronę, stara się ją przekonać o niecelowości składania środka odwoławczego i na

tym obowiązek pomocy prawnej zakończy. Odnosi się to także do adwokata

ustanowionego z urzędu.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22.11.2007 r. w sprawie I CSK

326/07 (LEX nr 560504) wyraził pogląd, że wynagrodzenie za sporządzenie i

wniesienie skargi kasacyjnej przysługuje jedynie w sytuacji świadczenia pomocy

prawnej na poziomie wymaganym przez jej profesjonalny charakter. Nie spełnia

tego wymagania sporządzenie przez zawodowego pełnomocnika procesowego

skargi kasacyjnej zawierającej uchybienia formalne dotyczące jej wymogów

konstrukcyjnych, uzasadniające odrzucenie skargi wprost.

Również w wyroku z dnia 8.05.2001 r. Sąd Najwyższy w sprawie IV CKN

189/00 (LEX nr 550928) zajął stanowisko, że rażąco sprzeczne z zasadami

profesjonalizmu czynności adwokata ustanowionego z urzędu, nie upoważniają go

do skutecznego domagania się przyznania mu kosztów nie opłaconej pomocy

prawnej.

Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w

punkcie II wyroku.