I PZ 34/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 34/10

POSTANOWIENIE

Dnia 14 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa I. S.

przeciwko Spółdzielni Inwalidów w S.

o zapłatę 70.000 zł,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 grudnia 2010 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 27 lipca 2010 r.,

oddala zażalenie oraz wniosek o zasądzenie na rzecz

pełnomocnika powódki kosztów pomocy prawnej udzielonej z

urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odrzucił zażalenie powódki I. S. i jej pełnomocnika

na postanowienie tego Sądu z dnia 18 lutego 2010 r., którym odrzucono zażalenie

powódki na postanowienie tegoż Sądu z dnia 15 stycznia 2010 r., którym oddalono

zażalenie powódki na postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 10 listopada

2009 r. Przedmiotem tego ostatniego orzeczenia Sądu Rejonowego było

odrzucenie zażalenia powódki na postanowienie z dnia 19 października 2009 r. o

odrzuceniu pozwu.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy – w

odniesieniu do zażalenia wniesionego osobiście przez powódkę - wskazał, że

zażalenie skierowane do Sądu Najwyższego może być sporządzone (wniesione)

wyłącznie przez osoby mające fachowe umiejętności. Tak szerokie ujęcie przymusu

adwokacko-radcowskiego oznacza, że strona może działać wyłącznie przez

adwokata lub radcę prawnego. W rozpatrywanej sprawie zażalenie do Sądu

Najwyższego z dnia 26 lutego 2010 r. , podtrzymane dnia 19 kwietnia 2010 r.,

zostało sporządzone i wniesione osobiście przez powódkę, która nie wykazała, by

była do tego uprawniona w świetle art. 871 k.p.c.

Odnosząc się do zażalenia pełnomocnika powódki, Sąd Okręgowy wskazał,

że zgodnie z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 394 k.p.c. termin do wniesienia

zażalenia skierowanego do Sądu Najwyższego jest tygodniowy i liczy się od dnia

doręczenia postanowienia. Zażalenie pełnomocnik powódki wniósł dnia 1 lipca

2010 r. z przekroczeniem tygodniowego terminu do wniesienia tego środka

zaskarżenia, który upłynął dnia 7 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy podkreślił przy

tym, że odpis postanowienia z dnia 18 lutego 2101 r. doręczono powódce w dniu 25

lutego 2010 r., jednakże bez stosownego pouczenia o sposobie i terminie jego

zaskarżenia. Pouczenia tego (o możliwości wniesienia zażalenia do Sądu

Najwyższego przez profesjonalnego pełnomocnika) dokonano zarządzeniem z dnia

23 marca 2010 r., które doręczono powódce w dniu 31 marca 2010 r., stąd też Sąd

Okręgowy uznał, że termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 18

lutego 2010 r. upłynął w dniu 7 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że

nieuprawnione jest twierdzenie skarżącego, iż termin został zachowany z uwagi na

obecne brzmienie art. 124 § 2 k.p.c. Wskazany przepis stanowi, iż w razie

ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem

terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga

zastępstwa prawnego przez adwokata lub radcę prawnego, sąd doręcza

ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu odpis postanowienia z urzędu, a

termin do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia jego doręczenia

pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia z

uzasadnieniem,

odpis

postanowienia

doręcza

się

pełnomocnikowi

z

uzasadnieniem. W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustanowienie pełnomocnika z

urzędu powódka wniosła dnia 14 kwietnia 2010 r., a więc już po upływie terminu do

wniesienia zażalenia. Z uwagi na to powoływany art. 124 § 2 k.p.c. nie znajdował

na gruncie rozpoznawanego przypadku zastosowania. Sąd Okręgowy zaznaczył

także, że powódka nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia

zażalenia na postanowienie z dnia 18 lutego 2010 r.

Sąd Okręgowy podkreślił ponadto, że oddalono wniosek o przyznanie

kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu

zażaleniowym, gdyż wniesienie zażalenia podlegającego odrzuceniu z powodu

niespełnienia podstawowego kryterium, jakim jest dochowanie wymaganego

terminu, nie daje podstawy do przyznania wynagrodzenia za taką czynność,

albowiem Skarb Państwa nie może ponosić kosztów czynności procesowo

wadliwych, a dokonanych przed podmiot fachowy, powołany specjalnie po to, aby

do wadliwości takich nie dopuścić i uchronić stronę przed ich proceduralnymi

skutkami.

Pełnomocnik powódki wniósł na powyższe postanowienie zażalenie,

zaskarżając je w części dotyczącej odrzucenia zażalenia pełnomocnika powódki

oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach pomocy prawnej udzielonej powódce z

urzędu.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: art. 124 § 2 k.p.c.,

przez nieuzasadnione przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przepis ten nie ma

zastosowania oraz § 1 ust. 3 w związku z § 2 ust. 1, 2 i 3 w związku z § 6 pkt 6 w

związku z § 12 ust. 1 pkt 2 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.

Nr 163, poz. 1348 ze zm.), przez oddalenie wniosku pełnomocnika powódki o

zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części zawierającej

orzeczenie o odrzuceniu zażalenia i rozpoznanie zażalenia złożonego przez

pełnomocnika powódki w dniu 1 lipca 2010 r., a także o zmianę zaskarżonego

orzeczenia w zakresie punktu 2 - przez zasądzenie na rzecz pełnomocnika powódki

kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu - według norm przepisanych, a nadto

o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia

za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną w postępowaniu zażaleniowym według

norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej poniósł, że Sąd Okręgowy przyjął,

że termin do wniesienia zażalenia upłynął dla powódki w dniu 7 kwietnia 2010 r.,

bowiem 31 marca 2010 r. została ona pouczona, że zażalenie na postanowienie

Sądu Okręgowego z dnia 18 lutego 2010 r. przysługuje do Sądu Najwyższego i

może zostać wniesione wyłącznie przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem Sąd

Okręgowy uzależnił początek biegu terminu do wniesienia zażalenia od

skutecznego pouczenia powódki. Sąd, uznając z jednej strony konieczność

pouczenia powódki, pouczył ją jednak w sposób niepełny, nie wskazał bowiem

terminu, w jakim powódka miałaby wnieść zażalenie bądź wniosek o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu, „w tym Sąd nie pouczył powódki o konsekwencjach

terminu wystąpienia z wnioskiem o pełnomocnika z urzędu, na gruncie terminu do

wniesienia zażalenia wskazanego w art. 124 § 2 k.p.c.”. Brak odpowiedniego

pouczenia w sytuacji, gdy w świetle istniejących okoliczności pouczenie to jest

niezbędne, nie może rodzić dla powódki negatywnych skutków procesowych. Nie

może w szczególności prowadzić do uznania, że powódka wniosła o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia zażalenia, gdy Sąd

przyjął, że termin ten liczony jest od doręczenia powódce pouczenia, zaś w

pouczeniu tym nie wskazał, ile termin ten wynosi. Nie można również uznać, że nie

istniała potrzeba pouczenia powódki o terminie do wniesienia zażalenia, gdyż

powódka nie mogła wnieść go osobiście, bowiem dotrzymanie tego terminu miało

znaczenie dla sytuacji procesowej powódki w świetle art. 124 § 2 k.p.c.

Pełnomocnik skarżącej wskazał także, że delegację do zastępstwa z urzędu

w przedmiotowej sprawie doręczono mu w dniu 28 czerwca 2010 r. Pełnomocnik

podjął niezwłocznie odpowiednie działania – dnia 29 czerwca 2010 r. zapoznał się z

aktami sprawy, a w dniu 1 lipca 2010 r. wniósł zażalenie. Dopełnił zatem

zawodowej staranności, co uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia na jego rzecz.

Dalej wywiedziono w zażaleniu, że pełnomocnik skarżącej nie znalazł

żadnych podstaw do złożenia poprawnego wniosku o przywrócenie terminu do

wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 18 lutego 2010 r., któremu powódka

uchybiła przez niemal osiem tygodni (licząc od dnia 7 kwietnia 2010 r.), bowiem

„wniosek w tej materii musi zawierać wskazanie przesłanek przemawiających za

przyjęciem, że uchybienie terminowi nie było przez powódkę zawinione, a także

wniosek musi zostać złożony w ciągi siedmiu dni od ustania przeszkody”. Ponadto

stwierdzono, że skoro Sąd wyznaczył dla powódki pełnomocnika z urzędu, „który

uczynił w sprawie to co uznał za możliwe – powołał się na art. 124 § 2 k.p.c. winien

otrzymać odpowiednie wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną

urzędu,

nawet jeśli Sąd uznał, że wykonane przezeń czynności miały miejsce po upływie

terminu, który był już przekroczony w dniu wyznaczenia pełnomocnika z urzędu ”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Przede wszystkim podkreślić należy, że

wbrew stanowisku Sądu Okręgowego termin do wniesienia zażalenia na

postanowienie z dnia 18 lutego 2010 r., doręczone powódce w dniu 25 lutego

20101 r., upłynął z dniem 4 marca 2010 r. Stosownie bowiem do treści art. 394 1 §

3 k.p.c. w związku z art.

394 § 2 k.p.c., termin do wniesienia zażalenia jest

tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy strona nie zażądała w

terminie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie - od

ogłoszenia

postanowienia.

Uchybienie

przez

sąd

obowiązkowi

należytego

pouczenia strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego co do

przysługujących środków odwoławczych może uzasadniać przywrócenie terminu do

ich wniesienia (por. postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997 r., III

CKN 389/97, LEX nr 50531, dnia 19 grudnia 1997 r., II CZ 149/97, LEX nr 50616 ),

natomiast nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

Termin do wniesienia zażalenia jest terminem ustawowym i procesowym.

Niedopuszczalne jest zatem jego przedłużenie przez sąd lub przewodniczącego także w sytuacji braku obowiązkowego pouczenia o sposobie i terminie wniesienia

środka zaskarżenia przy doręczeniu stronie odpisu postanowienia z uzasadnieniem

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2009 r., II PZ 18/09,

LEX nr 574536).

Podkreślić też należy, że powódka nigdy (nawet w pouczeniu z dnia 23

marca 2010 r.) nie została poinformowana o terminie do wniesienia zażalenia do

Sądu Najwyższego (o treści art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 394 § 2 k.p.c.), a

jedynie o treści art. 3941 § 2 k.p.c. i art. 871 k.p.c., co w pełni dawało podstawę jej

pełnomocnikowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej

czynności procesowej – w szczególności, jeśli po zawiadomieniu go o ustanowieniu

pełnomocnikiem powódki niezwłocznie podjął stosowne czynności. Powyższe

pozwala uznać za trafny pogląd, że Skarb Państwa nie może ponosić kosztów

czynności procesowo wadliwych, a dokonanych przed podmiot fachowy, powołany

specjalnie po to, aby do wadliwości takich nie dopuścić i uchronić stronę przed ich

proceduralnymi skutkami.

Co zaś się tyczy przepisu art. 124 § 2 k.p.c., w brzmieniu nadanym przez art.

1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr .7, poz. 45), to

obowiązuje on od dnia 19 kwietnia 2010 r. Nie mógł mieć więc zastosowania w

niniejszej sprawie, skoro termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia

18 lutego 2010 r. upłynął przed jego wejściem w życie.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. art. 398 14 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji .

Za utrwalony należy uznać pogląd, że czynności adwokata ustanowionego

przez sąd, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają

przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. np. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, poz.

123, z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 40 oraz z dnia

20 września 2007, II CZ 69/07, OSNC 2008 nr 3, poz. 41). Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym zażalenie uznał, że nie jest udzieleniem pomocy prawnej

sporządzenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu postanowienia z powodu

przekroczenia terminu do jego zaskarżenia, w którym podniesiono okoliczności

mogące wyłącznie stanowić podstawę do przywrócenia terminu do dokonania tej

czynności procesowej.