I PZ 32/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 32/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. Ś.

przeciwko S. T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 grudnia 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 20 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 maja 2010 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. w sprawie z powództwa R. Ś. przeciwko S. T. - o

zapłatę - odrzucił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w

W. z dnia 29 stycznia 2010 r.

Postanowienie to powód zaskarżył zażaleniem, w którym zarzucił naruszenie

art. 1302 § 5 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż obowiązek opłaty

nie powstał na skutek sprawdzenia przez Sąd wartości przedmiotu sporu

(zaskarżenia).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione. Skarżący trafnie powołuje się na art. 130 2 § 5

k.p.c., gdyż przepis ten ma zastosowanie, a został bezzasadnie pominięty przez

Sąd drugiej instancji przy wydaniu zaskarżonego postanowienia. W niniejszej

sprawie powód złożył apelację w dniu 15 marca 2010 r., od której została uiszczona

opłata podstawowa w wysokości 30 zł. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu

wyroku wskazał, iż wartość przedmiotu sporu wyniosła 45.897 zł. Powód wskazał w

apelacji jako przedmiot zaskarżenia kwotę 44.914,74 zł. Sąd drugiej instancji w

piśmie z dnia 31 marca 2010 r. wezwał powoda do wskazania sposobu ustalenia

wartości przedmiotu zaskarżenia przez oznaczenie jakie świadczenia i w jakiej

wysokości stanowiły podstawę do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia

wskazanej w apelacji, z wykazaniem wartości w walucie w jakiej świadczeń tych

dochodził w pozwie i w polskich złotych; po przeliczeniu waluty według średniego

kursu NBP z daty wniesienia pozwu, pod rygorem ustalenia wartości przedmiotu

zaskarżenia przez Sąd. Pełnomocnik powoda odpowiadając na wezwanie Sądu

wskazał trzy możliwe warianty obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia i

wskazał trzy wartości:- na dzień 2 lutego 2009 r. (kwota 52.575,84 zł); na dzień 5

lutego 2009 r. (kwota 54.802,63 zł); na dzień 24 lutego 2009 r. (kwota 55.200,62 zł).

Mając powyższe okoliczności na uwadze wskazać należy, że przepis art.

130 k.p.c., wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego z dniem 2 marca

2006 r. przez art. 126 pkt 12 u.k.s.c., nałożył na strony reprezentowane przez

zawodowych pełnomocników procesowych (adwokatów, radców prawnych i

rzeczników patentowych) obowiązek samoobliczania opłat należnych Skarbowi

Państwa od pism procesowych wnoszonych w sprawach cywilnych. W związku z

tym pisma procesowe podlegające opłacie sądowej - w szczególności wymienione

w art. 3 ust. 2 u.k.s.c. (między innymi apelacja) - wnoszone przez profesjonalnych

pełnomocników powinny być należycie opłacone przez uiszczenie opłaty stałej,

stosunkowej albo podstawowej w wysokości wskazanej w art. 13, art. 14, art. 18-21

oraz art. 22-76 u.k.s.c. Nieopłacenie lub nienależyte opłacenie pisma procesowego

od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu powoduje obowiązek

przewodniczącego jego zwrotu bez uprzedniego wzywania o uiszczenie należnej

opłaty (art. 1302 § 1 k.p.c.). Uiszczenie nienależytej opłaty, obliczonej od wskazanej

przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, od środków odwoławczych lub

zaskarżenia (apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej, skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciwu od wyroku

zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty, skargi na orzeczenie referendarza

sądowego) prowadzi do ich odrzucenia przez sąd (art. 1302 § 3 k.p.c.).

Jednakże regulacje te nie mają zastosowania, gdy obowiązek uiszczenia

opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez

stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 130 2 §

5 k.p.c.). Określenie (wskazanie) przez stronę wartości przedmiotu sporu

(zaskarżenia) należy do wymagań formalnych pisma procesowego (art. 126 1 § 1

k.p.c.) wówczas, gdy od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość

opłaty sądowej lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy

nie jest oznaczona w piśmie kwota pieniężna. Sąd nie podejmie żadnej czynności

procesowej na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata (art.

1262 § 1 k.p.c.). Niewskazanie przez stronę wartości przedmiotu sporu

(zaskarżenia) jest brakiem formalnym pisma procesowego, podlegającym usunięciu

w trybie określonym w art. 130 § 1 k.p.c. Ten tryb powinien być stosowany

zarówno, gdy strona występuje w procesie samodzielnie, jak i gdy jest

reprezentowana

przez

zawodowego

pełnomocnika.

Niewskazanie

wartości

przedmiotu sporu (zaskarżenia) nie jest bowiem objęte art. 130 k.p.c. Podkreślić

należy, że w art. 1302 § 1 i art. 1302 § 3 k.p.c. wyraźnie stwierdzono, iż opłata ma

zostać uiszczona w wysokości obliczonej od „wskazanej przez stronę” wartości

przedmiotu

sporu

(zaskarżenia).

Oznacza

to,

że

niedopuszczalne

jest

zastosowanie sankcji określonych w tych przepisach, jeśli strona nie wskazała (gdy

jest to niezbędne - art. 1261 § 1 k.p.c.) wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) i

nie została uprzednio wezwana do jej określenia. Wartość przedmiotu sporu

(zaskarżenia) jest ustalana na zasadach określonych w art. 19-24 k.p.c. W

sprawach o roszczenia pracowników dotyczących nawiązania, istnienia lub

rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu powinna być określona

według reguł z art. 231 k.p.c. Obowiązkiem strony jest podanie w piśmie

procesowym wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) zgodnie z tymi zasadami, a

sąd (przewodniczący) powinien obowiązek ten wyegzekwować. Jeśli strona wskaże

wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) wbrew zasadom określonym w art. 19-24

k.p.c., sąd powinien sprawdzić wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) i ustalić ją

w prawidłowej wysokości (art. 25 k.p.c.). Dotyczy tego także art. 130 2 § 5 k.p.c.

Przepis ten wyraźnie stanowi o „sprawdzeniu przez sąd wskazanej przez stronę

wartości

przedmiotu

sporu

lub

zaskarżenia”.

Jeżeli

więc

strona

(także

reprezentowana przez fachowego pełnomocnika) w ogóle nie wskazuje w apelacji

wartości przedmiotu zaskarżenia (a jest to niezbędne) to w pierwszej kolejności

należy wezwać ją o uzupełnienie tego braku. Gdy wskazana przez stronę

(samodzielnie lub na wezwanie) wartość przedmiotu zaskarżenia budzi wątpliwości,

należy dokonać jej sprawdzenia. Po takiej czynności i ustaleniu innej wartości

przedmiotu zaskarżenia, co powoduje uznanie, że apelacja nie została należycie

opłacona, nie jest już możliwe zastosowanie art. 1302 § 3 k.p.c. i powinien mieć

zastosowanie art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c. Nie jest więc w takim przypadku możliwe

odrzucenie apelacji bez wezwania o uzupełnienie opłaty, gdyż art. 130 2 § 5 k.p.c.

jednoznacznie wyłącza stosowanie art. 1302 § 3 k.p.c., a nie ma podstaw do

przyjęcia reguł podobnych do odrzucenia skargi kasacyjnej ze względu na wartość

przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 marca

1997 r., II UKN 32/97, OSNAPiUS 1997 nr 20, poz. 408 oraz z dnia 17 listopada

1997 r., I PKN 430/97, OSNAPiUS 1998 nr 17, poz. 512). Apelacja jest bowiem

dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, a art. 130 2 § 3

k.p.c. nie wprowadza „innej przyczyny niedopuszczalności apelacji” w rozumieniu

art. 370 k.p.c., lecz szczególną sankcję za nienależyte jej opłacenie.

Odnosząc powyższe uwagi do sytuacji procesowej występującej w

rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, iż zobowiązanie do wskazania sposobu

ustalenia wartości zaskarżenia skierowane przez Sąd drugiej instancji było

czynnością związaną ze sprawdzeniem przez ten Sąd wartości przedmiotu sporu.

Oznacza to, że obowiązek uiszczenia opłaty powstał na skutek sprawdzenia przez

Sąd wskazanej przez powoda wartości przedmiotu zaskarżenia, co wykluczało

możliwość zastosowania art. 1302 § 3 k.p.c.

Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na

podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.