I PZ 27/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 27/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Gersdorf

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Centrum Kultury w E.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 grudnia 2011 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 19 lipca 2011 r.,

odrzuca zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w E. – Sąd Pracy wyrokiem z 21 marca 2011 r., … 226/09,

oddalił powództwo J. B. przeciwko Centrum Kultury w E. o przywrócenie do pracy.

Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, określając wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 51.984 zł. Uiściła opłatę podstawową od apelacji

w wysokości 30 zł. Wysokość opłaty stosunkowej od apelacji została ustalona

przez Sąd Okręgowy na kwotę 2.600 zł. Po wezwaniu o jej uiszczenie powódka

wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie jej od opłaty od apelacji co do kwoty 2.570 zł,

powołując się na trudną sytuację finansową.

Sąd

Okręgowy

w

S. –

Sąd

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

postanowieniem z 19 lipca 2011 r., … 13/11, zwolnił powódkę od opłaty

stosunkowej od apelacji ponad kwotę 1.000 zł oraz oddalił jej wniosek w pozostałej

części. Sąd Okręgowy stwierdził, że wniosek powódki zasługiwał na częściowe

uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 100 ust. 2 i art. 101 ust. 1 i 2 ustawy o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych, sąd może zwolnić stronę od kosztów

sądowych w całości lub w części, jeżeli strona jest w stanie ponieść tylko część

tych kosztów. W ocenie Sądu Okręgowego powódka jest w stanie, bez uszczerbku

koniecznego utrzymania siebie, ponieść opłatę od apelacji w kwocie 1.000 zł.

Powódka wniosła osobiście sporządzone zażalenie na postanowienie Sądu

Okręgowego, kierując je do Sądu Apelacyjnego. Wniosła o zmianę zaskarżonego

postanowienia i zwolnienie jej w całości z kosztów sądowych, powołując się na

trudną sytuację materialną. Zażalenie zostało przedstawione do rozpoznania

Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymagała dopuszczalność zażalenia.

Zaskarżone postanowienie wydał Sąd Okręgowy jako sąd drugiej instancji.

Na postanowienie Sądu Okręgowego działającego jako sąd drugiej instancji

zażalenie przysługuje do Sądu Najwyższego (art. 3941 k.p.c.), a nie do Sądu

Apelacyjnego. W tej sytuacji zażalenie podlegało odrzuceniu z dwóch przyczyn –

jako niedopuszczalne i

jako wniesione bez zachowania przymusu adwokacko-

radcowskiego.

Zażalenie do Sądu Najwyższego może być wniesione jedynie na te

postanowienia sądu drugiej instancji, które są wymienione w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako objęte możliwością zaskarżenia (art. 3941 k.p.c.).

Według art. 3941 § 1 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na

postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (pkt 1), a także na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (pkt 2). Według art. 394 1 § 2

k.p.c., w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje

także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z

wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 398 1 k.p.c. (w przedmiocie

odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, od których przysługuje skarga

kasacyjna), a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na

postanowienie sądu pierwszej instancji.

W związku z przytoczoną treścią art. 3941 k.p.c. nie może ulegać

wątpliwości, że zaskarżone postanowienie – dotyczące odmowy zwolnienia

powódki od opłaty stosunkowej od apelacji – nie jest postanowieniem, od którego

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego. Zaskarżone postanowienie nie jest

postanowieniem o odrzuceniu skargi kasacyjnej albo skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 394 1 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie

dotyczy kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji (art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.), nie stanowi również postanowienia

sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie (w rozumieniu art. 394 1

§ 2 k.p.c.), gdyż postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie są

postanowienia zamykające stronie drogę do wydania orzeczenia sądu danej

instancji rozstrzygającego istotę sprawy w procesie (wyrokiem) lub w postępowaniu

nieprocesowym (postanowieniem), a ponadto postanowienia, które kończą sprawę

jako pewną całość poddaną pod osąd, a więc dotyczące całości sprawy i będące

ostatnimi orzeczeniami wydanymi w postępowaniu (por. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC

2001 nr 1, poz. 1). Przeciwieństwem postanowień kończących postępowanie w

sprawie

są

natomiast

postanowienia

kończące

w

postępowaniu

jedynie

zagadnienia incydentalne, uboczne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19

listopada 1996 r., III CKN 12/96, OSNC 1997 nr 4, poz. 41 oraz uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC

1999 nr 5, poz. 87). Taką materię obejmuje postanowienie oddalające wniosek

strony o zwolnienie jej od kosztów sądowych.

Nowe brzmienie art. 3941 k.p.c., wprowadzone ustawą z dnia 19 marca

2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69, poz.

592), umożliwia zaskarżenie do Sądu Najwyższego postanowień sądu drugiej

instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji (art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.). Jednakże w tej normie prawnej nie

mieszczą się postanowienia sądu drugiej instancji dotyczące kosztów sądowych, w

tym zwolnienia od opłat sądowych. W art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. chodzi o koszty

procesu w rozumieniu ustawowej definicji tej kategorii pojęciowej zawartej w art. 98

§ 1 k.p.c.

Zgodnie z treścią art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do sądu drugiej instancji

przysługuje na postanowienie sądu pierwszej instancji, którego przedmiotem jest

odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia.

Powołany przepis nie dotyczy zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji do

Sądu Najwyższego. Nie stosuje się go również odpowiednio do postanowień sądu

drugiej instancji. Zakres przedmiotowy postanowień sądu pierwszej instancji

zaskarżalnych zażaleniem do sądu drugiej instancji oraz postanowień sądu drugiej

instancji zaskarżalnych do Sądu Najwyższego jest wyraźnie odmienny. Możliwość

zaskarżenia zażaleniem postanowień sądu drugiej instancji jest ograniczona

przedmiotowo w art. 3941 k.p.c., który nie przewiduje zaskarżenia zażaleniem do

Sądu Najwyższego postanowień sądu drugiej instancji dotyczących zwolnienia

strony od kosztów sądowych. Nie są to postanowienia kończące postępowanie w

sprawie i nie dotyczą również kosztów procesu w rozumieniu art. 394 1 § 1 pkt 2

k.p.c.

Treść art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. nie pozostawia wątpliwości, że wyliczenie

postanowień, na które przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, jest

wyczerpujące. W tym katalogu nie mieści się postanowienie o odmowie zwolnienia

od kosztów sądowych, a więc zażalenie nie jest dopuszczalne, co uzasadnia jego

odrzucenie (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2009 r., II

PZ 3/09, LEX nr 521927, z 8 października 2009 r., II PZ 14/09, LEX nr 559943, z

13 stycznia 2010 r., II CZ 81/09, LEX nr 677772, z 23 marca 2010 r., II PZ 4/10,

LEX 668681, z 11 marca 2011 r., II CZ 187/10, LEX nr 784919, 6 maja 2011 r., II

CZ 12/11, LEX nr 847127).

Ponadto zażalenie zostało sporządzone i wniesione przez powódkę

osobiście. Tymczasem w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje

tzw. przymus adwokacko-radcowski (art. 871 k.p.c.). Zgodnie z art. 130 § 5 k.p.c.,

pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 87 1 k.p.c. podlegają zwrotowi

bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zażalenie

skierowane do Sądu Najwyższego musi być sporządzone i wniesione przez

profesjonalnego pełnomocnika - adwokata lub radcę prawnego. Zażalenie do Sądu

Najwyższego sporządzone osobiście przez stronę z naruszeniem przepisów o

przymusie

adwokacko-radcowskim

nie

może

podlegać

zwrotowi

(środki

odwoławcze nie podlegają bowiem zwrotowi), podlega natomiast odrzuceniu jako

niedopuszczalne z innych przyczyn (na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c. w związku z

art. 39821 k.p.c. oraz w związku z art. 370 i 373 k.p.c.) bez wzywania do

uzupełnienia braków. Środki odwoławcze i środki zaskarżenia sporządzone z

naruszeniem art. 871 k.p.c. podlegają odrzuceniu jako niedopuszczalne z powodu

braku tzw. zdolności postulacyjnej strony.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3

k.p.c. i art. 39821 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. i art. 373 k.p.c. oraz w związku z

art. 397 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.