I PZ 24/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 24/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSA Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. P.

przeciwko Radzie Nadzorczej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w K.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 września 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 19 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w B. – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 6 grudnia 2010 r. oddalił

powództwo W. P. przeciwko Radzie Nadzorczej Spółdzielni Ogrodniczo –

Pszczelarskiej w K. o zapłatę odszkodowania w kwocie 5.664 zł oraz zasądził od

powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.400 złotych tytułem zwrotu kosztów

procesu.

Sąd Okręgowy w O. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 19 kwietnia 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok w punkcie II, w pozostałym

zakresie oddalił apelację powoda oraz nie obciążył powoda kosztami procesu za

instancję odwoławczą. Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie dotyczące kosztów

procesu Sąd Okręgowy oparł na treści art. 102 k.p.c. Sąd Okręgowy uznał za

zasadne nieobciążanie powoda kosztami procesu za drugą instancję, albowiem

powód jest emerytem, nie otrzymuje dodatkowego wynagrodzenia, a jego postawę

roszczeniową można usprawiedliwić w tym sensie, że jako wieloletni prezes

przyczynił się w znacznym stopniu do wypracowania majątku spółdzielni i obecnie

czuje się skrzywdzony odsunięciem od zarządu tym mieniem, co znajduje wyraz

emocjonalny w treści składanych przez niego pism procesowych.

Zażalenie na zawarte w wyroku Sądu Okręgowego postanowienie o

kosztach procesu wniosła strona pozwana, domagając się jego zmiany poprzez

zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego na rzecz Spółdzielni Ogrodniczo – Pszczelarskiej i M. W.,

według przedłożonego spisu kosztów (tj. w kwocie 4.317 zł) oraz zasądzenia od

powoda na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu zażalenia strona pozwana zarzuciła, iż nie można zgodzić

się z argumentacją Sądu drugiej instancji, że nieobciążanie powoda kosztami

procesu na podstawie art. 102 k.p.c. jest zasadne, ponieważ jako wieloletni prezes

spółdzielni może czuć się pokrzywdzony, iż został zwolniony z zajmowanego

stanowiska. Sąd nie wziął pod uwagę w swojej ocenie, że inni członkowie

spółdzielni też są pokrzywdzeni wieloletnim wytaczaniem przez powoda licznych

powództw. To właśnie zachowanie powoda uzasadnia zasądzenie na rzecz strony

pozwanej kosztów procesu w wyższej wysokości niż przewiduje rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.), albowiem powód jest człowiekiem majętnym, prowadzi pasiekę, a

wytaczając liczne sprawy zbędnie absorbuje wymiar sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie jest nieuzasadnione.

W niniejszej sprawie należy w pierwszej kolejności zauważyć, że art. 102

k.p.c. stanowiący, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić

od strony przegrywającej tylko część kosztów, albo nie obciążać jej w ogóle

kosztami, ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady

odpowiedzialności za wynik procesu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ustalenie, czy w

okolicznościach konkretnej sprawy zachodzą „wypadki szczególnie uzasadnione”,

ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, a sposób korzystania z art. 102

k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i to do

jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek,

który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady (art. 98 § 1 k.p.c.) obciążenia

kosztami procesu strony przegrywającej spór (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3

lutego 2010 r., II PK 192/09, LEX nr 584735; wyrok Sądu Najwyższego z 27 maja

2010 r., II PK 359/09, LEX nr 603828; postanowienia Sądu Najwyższego z 2

grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepubl.; z 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, LEX 564753;

z 17 marca 2010 r., II CZ 105/09, niepubl.). Jednocześnie w orzecznictwie

podkreśla się, że ocena ta nie może być dowolna oraz wymaga uzasadnienia

zawierającego przedstawienie okoliczności, które sąd uznał za wypadki szczególnie

uzasadnione w rozumieniu tego przepisu (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.). Z tego względu sposób

stosowania art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej i w

zasadzie wymyka się spod kontroli sprawowanej przez Sąd Najwyższy, chyba że

zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem reguły orzekania

przewidzianej w tym przepisie (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 1

października 2010 r., I CZ 142/10, z 13 października 2010 r., I CZ 100/10, niepubl.;

z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, LEX nr 785545, z 1 czerwca 2011 r., II CZ 24/11,

LEX nr 846568).

Stosując art. 102 k.p.c. (w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie w

danej instancji - art. 108 § 1 k.p.c.), sąd nie może powołać się jedynie na ustawowe

sformułowanie o istnieniu szczególnie uzasadnionych wypadków, powinien tę

szczególność sytuacji strony zidentyfikować i zindywidualizować, odnosząc ją do

różnych konkretnych okoliczności, stanów i zdarzeń, na przykład rzeczywiście

trudnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej, osobistej strony

przegrywającej spór, jeżeli sytuacja ta jest sądowi znana, albo do innych

szczególnych okoliczności sprawy, na przykład działań i zaniechań strony

przeciwnej. Ocena sądu, czy w sprawie

zachodzi wypadek szczególnie

uzasadniony, pozwalający na zastosowanie art. 102 k.p.c., powinna obejmować

wszystkie znane sądowi (ujawnione przez strony) okoliczności, które mogą mieć

wpływ na podjęcie decyzji na podstawie tego przepisu. Mogą to być zarówno

okoliczności związane z przebiegiem procesu, jego przedmiotem, jak i dotyczące

sytuacji

życiowej

strony,

ocenianej

z

uwzględnieniem

zasad

współżycia

społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1974 r., III CZ

223/73, LEX nr 7379, z 26 listopada 2009 r., III CZ 51/09, niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy biorąc pod uwagę przebieg

postępowania apelacyjnego, jak i sytuację majątkową oraz długoletni wkład pracy

powoda jako prezesa spółdzielni, nie wykroczył poza swoje uprawnienia

jurysdykcyjne, oceniając, że w tych okolicznościach zachodzi szczególnie

uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 102 k.p.c. pozwalający na nieobciążanie

powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej przed tym Sądem.

Ponadto pełnomocnik strony pozwanej w spisie kosztów błędnie uwzględnia

nakłady związane z prowadzeniem sprawy przed Sądem pierwszej instancji i

pomija wartość przedmiotu zaskarżenia. Wbrew odmiennemu przekonaniu

pełnomocnika strony pozwanej wysokość kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu odwoławczym uzależniona jest nie od wartości przedmiotu sporu, ale

od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c. w związku z

art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych

podstaw.