I PZ 24/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 24/08

POSTANOWIENIE

Dnia 28 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa H. K.

przeciwko Rafinerii Nafty "G." SA

o ustalenie stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 października 2008 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 18 czerwca 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 31

stycznia 2008 r., zmienił wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z 13 września 2007 r., w ten sposób, że uwzględniając apelację strony

pozwanej Syndyka Masy Upadłości Rafinerii Nafty oddalił w całości powództwa H.

K. i A. C. o ustalenie stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i zapłatę, oddalił

apelację powódek H. K. I A. C. oraz oddalił apelację strony pozwanej w pozostałym

zakresie.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik

powódki H. K., „opierając ją” na naruszeniu art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.

poprzez przyjęcie, że zgodną wolą stron stosunku pracy zawartego przez skarżącą

i stronę pozwaną w dniu 1 października 2006 r. było zawarcie umowy o pracę na

wykonanie zadania: utrzymanie i przygotowanie do sprzedaży H. w wykonaniu

uchwały Rady Wierzycieli z 31 lipca 2006 r. nr 9/07/2006, podczas gdy powódka

zapoznała się z treścią uchwały dopiero w trakcie procesu i w dacie zawierania

umowy o pracę uchwała ta nie była jej znana. Skarżąca zarzuciła ponadto

naruszenie art. 353 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 22 k.p., art. 23 k.p., art. 251

k.p., art. 29 k.p. w związku z art. 300 k.c. oraz art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300

k.c., polegające na błędnej wykładni przywołanych norm poprzez przyjęcie, że

powódka świadczyła pracę od 1 października 2006 r. do 31 stycznia 2007 r. na

mocy umów na czas wykonywania określonej pracy, podczas gdy praca

świadczona była na mocy umów terminowych, co stało się równoznaczne z

zawarciem umów na czas nieokreślony. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art.

59 k.p. poprzez stwierdzenie, że nie było podstaw do jego zastosowania w

aspekcie analiz oświadczeń Syndyka skierowanych do skarżącej w pismach z 24

stycznia 2007 r. i 31 stycznia 2007 r., na mocy których zawiadamiał on ją o

niemożliwości wykonania zadania opisanego w umowie o pracę z 1 października

2006 r., podczas gdy oświadczenie z 31 stycznia 2007 r. stanowiło oświadczenie o

rozwiązaniu tej umowy bez wypowiedzenia. Wreszcie

skarżąca zarzuciła

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., opisując szczegółowo, na czym to naruszenie miało

- jej zdaniem – polegać.

W skardze kasacyjnej znalazło się również stwierdzenie, że skarżąca wnosi

o „przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398 9 § 1 pkt 4

k.p.c.”

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej odrzucenie

w całości na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. z uwagi na brak w treści skargi

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia oraz uzasadnienia wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Okręgowy postanowieniem z 18 czerwca 2008 r., odrzucił skargę

kasacyjną powódki H. K. od wyroku tego Sądu z 31 stycznia 2008 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że w

przedmiotowej sprawie strona powodowa nie spełniła „przesłanek” nałożonych

przez ustawodawcę w art. 3984 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c., a mianowicie dotyczących

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia oraz złożenia wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienia. Sąd Okręgowy

podkreślił, że skarga kasacyjna powinna zawierać, między innymi, przytoczenie

podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie. Zdaniem Sądu oznacza to, że dla

zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy w jej uzasadnieniu polemicznie

ocenić materiał dowodowy, ale konieczne jest powołanie podstawy kasacyjnej oraz

jej uzasadnienia przez wskazanie, które przepisy przy ocenie tego materiału zostały

przez sąd naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ

na ustalenia faktyczne, a w konsekwencji na wynik sprawy. W przeciwnym bowiem

razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest w ogóle możliwa. Sąd Okręgowy

uznał, że „nie uzasadnia podania podstawy kasacji” zbiorcze wskazanie, że

naruszenie konkretnych przepisów polega na błędnej ich wykładni i zarazem

niewłaściwym zastosowaniu, przy jednoczesnym pominięciu w uzasadnieniu

jakichkolwiek argumentów, o jaki przejaw naruszenia prawa rzeczywiście chodzi.

Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka wskazała przepisy Kodeksu pracy i Kodeksu

cywilnego (art. 3531 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 22, 23, 25 1, 29 k.p. w

związku z art. 300 k.c. oraz art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.c.), których

naruszenia – jej zdaniem - dopuścił się Sąd Okręgowy. Ze skargi nie wynika

jednak, na czym owo naruszenie miałoby polegać, ponieważ uzasadnienie skargi

stanowi jedynie polemikę z niekorzystnym dla strony powodowej orzeczeniem Sądu

Okręgowego. Sąd drugiej instancji podkreślił, że naruszenie prawa materialnego

przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy

prawnej,

natomiast

zastosowanie

polega

uchybienie

-

poza

prawu

materialnemu

przypadkami

oparcia

przez

niewłaściwe

się

przepisach

na

nieobowiązujących - na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się tym, że stan

faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi

hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu

faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej.

Sąd Okręgowy uznał, że wskazując naruszenia prawa materialnego

powódka w istocie zakwestionowała dokonane przez ten Sąd ustalenia faktyczne,

podnosząc

zarzuty,

które

charakterystyczne

są

dla

zwykłego

środka

odwoławczego, jakim jest apelacja. Skarżąca opisała bowiem, jaki charakter należy

nadać umowie zawartej przez nią ze stroną pozwaną. Sąd drugiej instancji powołał

się na stanowisko Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z 7 marca 1997 r., II CKN 18/97,

OSNC 1997 nr 8, poz. 112), który wyjaśnił,

że zarzut kasacyjny dotyczący

naruszenia prawa materialnego może wchodzić w rachubę wówczas, gdy stan

faktyczny będący podstawą zaskarżonego wyroku nie jest kwestionowany, jeżeli

natomiast w skardze kasacyjnej

skarżący podważa ustalenia faktyczne

zaskarżonego wyroku, to może to uczynić skutecznie wyłącznie poprzez powołanie

podstawy z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. i przez wskazanie, że naruszone zostały

przepisy

postępowania

mające

zastosowanie

przy

dokonywaniu

ustaleń

faktycznych. Możliwość powołania się w skardze kasacyjnej na naruszenie prawa

materialnego w nawiązaniu do uchybień dotyczących ustalenia stanu faktycznego

ma miejsce wówczas, gdy w zaskarżonym orzeczeniu brak jest jednoznacznych

ustaleń faktycznych, co w ogóle uniemożliwia kontrolę co do materialnoprawnej

podstawy orzeczenia. Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie dokonał

jednoznacznych ustaleń faktycznych, dlatego powołanie się na naruszenie prawa

materialnego i kwestionowanie w związku z tym ustaleń faktycznych nie może

stanowić podstawy kasacyjnej. Ponadto ocena dowodów ze swej istoty nie może

podlegać kwestionowaniu w postępowaniu kasacyjnym. W ocenie Sądu skarżąca

nie przedstawiła podstaw skargi i ich uzasadnienia, nie spełniając tym samym

wymagania konstrukcyjnego określonego w art. 3984 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy uznał również, że skarga kasacyjna nie spełnia wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. Zdaniem Sądu Okręgowego,

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno

zawierać wskazanie jednej z okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi

kasacyjnej, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a więc wyjaśniać, czy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Wymaganie przedstawienia okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej nie jest spełnione, jeżeli skarżący wyraźnie ich nie

przytacza, choćby dało się je wywieść z uzasadnienia (postanowienie Sądu

Najwyższego z 9 sierpnia 2001 r., I PZ 45/01, OSNAPiUS 2003, nr 15, poz. 359).

Sąd drugiej instancji stwierdził, że chociaż skarżąca wskazała jako przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to nie zostało przytoczone

uzasadnienie tej przesłanki, a samo gołosłowne stwierdzenie, że skarga jest

oczywiście uzasadniona, nie stanowi spełnienia przesłanek art. 398 4 § 1 pkt 4 k.p.c.

Powyższe postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła pełnomocnik

powódki zarzucając naruszenie: 1) art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie 3986 § 2 k.p.c. w

związku z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., który jest niezgodny z powołanymi normami, co

potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 lipca 2008 r., wydanym w sprawie

SK 40/07, 2) art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, że skarga nie wskazuje, na

czym polega błędna wykładnia powołanych w skardze norm prawa materialnego,

podczas gdy każdy z zarzutów skargi został uzasadniony.

Pełnomocnik powódki wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia skarżąca zarzuciła, że pominięcie wskazanych w

skardze kasacyjnej dowodów, bez podania kryteriów oceny ich wiarygodności i

mocy dowodowej, nie jest wyłączone spod kontroli kasacyjnej (tak Sąd Najwyższy

w orzeczeniu z 29 października 1996 r., II CKN 8/96, OSNC 1997, poz. 30).

Dowody przeprowadzone w niniejszej sprawie zostały ocenione w sposób

oczywiście błędny i takie działanie sądu może być przedmiotem kontroli kasacyjnej.

W ocenie pełnomocnika skarżącej skarga kasacyjna jasno stwierdza, że w

odniesieniu do norm prawnych powołanych w jej petitum

zarzuty kasacyjne

dotyczą ich błędnej wykładni. Sąd Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu nie

mógł oceniać zasadności i legalności swojego orzeczenia, przyjmując - w składzie

sądu w dwóch trzecich tożsamym ze składem rozpatrującym apelację - że skarga

kasacyjna nie zawiera wystarczającego uzasadnienia podstaw kasacyjnych, mimo

że taki stan rzeczy nie miał w rzeczywistości miejsca.

Pełnomocnik skarżącej podniosła, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z 1 lipca 2008 r., SK 40/07, art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art.

3984 § 1 pkt 3 k.p.c. jest niezgodny art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust 3 i art. 2

Konstytucji. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji daje to podstawy do ewentualnego

wznowienia postępowania, zatem uzasadnione jest zastosowanie tego wyroku w

niniejszej sprawie.

Odpowiedź na zażalenie powódki wniósł pełnomocnik strony pozwanej,

wnosząc o oddalenie zażalenia w całości.

Już po wniesieniu zażalenia pełnomocnik strony pozwanej powiadomił Sąd

Najwyższy o umorzeniu postanowienia upadłościowego w stosunku do Rafinerii

Nafty. Postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego stało się

prawomocne 25 lipca 2008 r.

W tej sytuacji na mocy art. 364

ust. 1 Prawa

upadłościowego i naprawczego z dniem uprawomocnienia się postanowienia o

umorzeniu postępowania upadłościowego upadły odzyskał prawo zarządzania

swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami, natomiast na podstawie art.

367 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego sam upadły wszedł w toczących

się postępowaniach sądowych w miejsce Syndyka.

Uwzględniając stan rzeczy (faktyczny i prawny – wynikający z przytoczonych

wyżej

przepisów

Prawa

upadłościowego

i

naprawczego),

powstały

po

prawomocnym umorzeniu postępowania upadłościowego, Sąd Najwyższy uznał, że

postępowanie zażaleniowe powinno się toczyć z udziałem nie Syndyka Masy

Upadłości Rafinerii Nafty jako strony pozwanej, lecz z udziałem Rafinerii Nafty i z

tej przyczyny w stosunku do tego pozwanego zostało wydane niniejsze

postanowienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać: 1)

oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono

zaskarżone w całości, czy w części, 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienie, 3) wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego

uzasadnienie oraz 4) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z

oznaczeniem

zakresu

żądanego

uchylenia

i

zmiany.

Są

to

wymagania

konstrukcyjne, bez których spełnienia wniesione pismo procesowe nie jest skargą

kasacyjną.

1. Jak wynika z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać

„wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie”, co

stanowi odrębny i formalnie wyodrębniony element skargi jako pisma procesowego.

Wnoszący skargę kasacyjną nie może przy tym ograniczyć się do powtórzenia w jej

treści sformułowań ustawowych (np. że „skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona”),

lecz

jest

zobowiązany

do

profesjonalnego

prawniczego

uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania i to w kontekście okoliczności

faktycznych i prawnych sprawy, której skarga kasacyjna dotyczy.

Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną, ponieważ nie spełniała ona,

między innymi, wymagania określonego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. Słusznie Sąd

Okręgowy podkreślił przy tym, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać przytoczenie choćby jednej z

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej, wymienionych w art.

3989 § 1 k.p.c., a więc powoływać się albo na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, albo na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, albo

na nieważność postępowania, albo na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, a

także zawierać prawniczo uargumentowany wywód przekonujący o występowaniu

jednej z tych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie zawiera

tego rodzaju uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania przez Sąd

Najwyższy, co słusznie stwierdził Sąd Okręgowy. Skarżąca powołała się jedynie

ogólnie na art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie uzasadniając jednocześnie w jakikolwiek

sposób wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a samo

stwierdzenie, że skarga jest oczywiście uzasadniona, rzeczywiście nie spełnienia

przesłanek z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., ponieważ nie wynika z tego stwierdzenia w

żaden sposób, na czym polegać by miała owa oczywista zasadność skargi.

Mimo tej niewątpliwej wady konstrukcyjnej skargi kasacyjnej wniesionej

przez pełnomocnika powódki, nie było możliwe jej odrzucenie.

Należy bowiem zauważyć, że w wyroku z 1 lipca 2008 r., w sprawie SK

40/07, OTK-A 2008 nr 6, poz. 101, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 398 6 §

2 i 3 k.p.c. w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje

odrzucenie

–

bez

wzywania

do

usunięcia

braków

–

skargi

kasacyjnej

niespełniającej wymagań określonych w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., jest niezgodny z

art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Powyższy wyrok

Trybunału Konstytucyjnego miał zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy o zasadności wniesionego zażalenia.

Bez

względu

bowiem

na

charakter

prawny

wyroku

Trybunału

Konstytucyjnego (wyrok tzw. zakresowy i interpretacyjny), ze względu na

konieczność zachowania jednolitości orzecznictwa sądów, musi on być brany pod

uwagę przy dokonywaniu wykładni przepisów prawnych stanowiących podstawę

prawną rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2008

r., IV CZ 64/08, niepubl.).

Podstawę uwzględnienia zażalenia stanowiła zatem

zmiana stanu prawnego w chwili orzekania przez Sąd Najwyższy, wynikająca z

wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Stwierdzenie przez Trybunał, w

ramach kompetencji tego organu, niezgodności art. 398 6 § 2 i 3 k.p.c. w związku z

art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. z przepisami Konstytucji, wykluczało w postępowaniu

zażaleniowym

pominięcie

nowego

stanu

prawnego,

uznającego

za

niedopuszczalne odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia przez

skarżącego wymagania konstrukcyjnego wynikającego z art. 398 4 § 1 pkt 3 k.p.c.

bez wcześniejszego wezwania do usunięcia tego braku.

Dlatego na podstawie art. 3941 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 39816 k.p.c.

oraz art. 39821 , art. 391 § 1 i art. 316 k.p.c. należało uwzględnić zażalenie.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Najwyższy powinien był wziąć

pod

uwagę skutki powołanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1

lipca 2008 r., SK 40/07, chociaż wyrok ten został wydany (ogłoszony) już po

odrzuceniu przez Sąd Okręgowy skargi kasacyjnej, co nastąpiło postanowieniem z

18 czerwca 2008 r., nie było możliwe przy rozpoznawaniu zażalenia zignorowanie

jego treści oraz skutków dla oceny zasadności zażalenia.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Z

kolei

art.

ust.

Konstytucji

stanowi,

że

orzeczenie

Trybunału

Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. W świetle przytoczonego

unormowania nie może być wątpliwości co do tego, że nadanie przez Konstytucję

mocy

powszechnie

obowiązującej

orzeczeniom

Trybunału

Konstytucyjnego

oznacza, że jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Jak wynika z art. 190 ust. 1

Konstytucji, utrata mocy obowiązującej aktu ustawodawczego następuje ex lege, z

chwilą

ogłoszenia

orzeczenia

Trybunału

Konstytucyjnego

stwierdzającego

sprzeczność tego aktu z aktem normatywnym wyższej rangi. Takie stanowcze i

bezwarunkowe określenie chwili utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego

(jego konkretnego przepisu bądź konkretnych przepisów) oznacza, że przed tą datą

zakwestionowany akt

normatywny

obowiązywał

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z 30 września 2008 r., II UZ 39/08, niepublikowane), mimo że już

wtedy mógł nie być zgodny z Konstytucją. Odrębną kwestię stanowi to, czy i jakie

skutki wywołuje utrata mocy obowiązującej przez określony akt ustawodawczy w

zakresie praw i obowiązków stron, powstałych przed terminem utraty mocy

obowiązującej tego aktu. Zagadnienie mocy wstecznej orzeczeń Trybunału

Konstytucyjnego stwierdzających niezgodność aktu normatywnego lub jego części

z aktem wyższego rzędu było wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego, który raczej opowiadał się za przyznaniem orzeczeniom Trybunału

Konstytucyjnego skutków sięgających w przeszłość (ex tunc) - między innymi w

uchwale z 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00 (OSNAPiUS 2001, nr 23, poz. 685), w

wyroku z 10 listopada 1999 r., I CKN 204/98 (OSNC 2000, nr 5, poz. 94), w

postanowieniu z 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00 (OSNAPiUS 2001, nr 10, poz. 331) i

potwierdził to stanowisko w uzasadnieniach późniejszych orzeczeń, np. z 18

kwietnia 2002 r., III RN 4/01 (OSNAPiUS 2003, nr 2, poz. 25), z 12 czerwca 2002 r.,

II UKN 419/01 (niepublikowane), z 27 września 2002 r., II UKN 581/01 (OSNAPiUS

2002, nr 23, poz. 581) oraz z 15 stycznia 2003 r., IV CKN 1639/00

(niepublikowane).

W uzasadnieniu uchwały z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03 (OSNC 2004, z.

9, poz. 136), Sąd Najwyższy również podzielił pogląd opowiadający się za

przyjęciem skutków ex tunc wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Najwyższy

podniósł przy tym, że w razie wydania wyroku Trybunału ogłoszonego niezwłocznie

(art. 190 ust. 2 Konstytucji) za przyjęciem wstecznego jego działania przemawia

argument, że stan niezgodności ustawy z Konstytucją jest okolicznością

obiektywną, istniejącą w całym okresie koegzystencji tych dwóch aktów, tj. ustawy

zasadniczej i ustawy "zwykłej". Odmowa zastosowania wadliwego przepisu do

zdarzenia faktycznego sprzed ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego może

opierać się wprost na uznaniu jego skutków ex tunc, czyli w praktyce na uznaniu

retroaktywności, albo na przesłankach dominacji przepisów Konstytucji nad innymi,

niższej rangi w hierarchii źródeł prawa, oraz wiążącym orzeczeniu Trybunału

Konstytucyjnego o niezgodności z nią przepisów ustawy, co prowadzi do odmowy

zastosowania przepisu niezgodnego z aktem wyższego rzędu, nawet gdyby wyrok

Trybunału Konstytucyjnego miał działać tylko na przyszłość. Za tym stanowiskiem

przemawia także art. 190 ust. 4 Konstytucji, który stanowi, że orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub

ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne

orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w

innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia

decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach

właściwych dla danego postępowania. W piśmiennictwie dotyczącym wznowienia

postępowania na wymienionej podstawie przyjmuje się, że skutkiem pośrednim

stwierdzenia niezgodności kontrolowanego aktu normatywnego z Konstytucją,

umową międzynarodową lub aktem normatywnym wyższego rzędu jest - obok

skutku bezpośredniego w postaci utraty przez akt normatywny mocy obowiązującej

-

możliwość

podważenia

rozstrzygnięcia

sądowego

lub

administracyjnego

podjętego na podstawie aktu normatywnego, którego w dacie rozstrzygania sprawy

dotyczyło domniemanie konstytucyjności, a który po prawomocnym rozstrzygnięciu

sprawy został uznany za niekonstytucyjny. Zatem jest oczywiste, że wznowienie

postępowania w takich sytuacjach ma doprowadzić do sanacji postępowania

sądowego (lub administracyjnego) opartego na niekonstytucyjnym akcie prawnym.

Należy tym samym przyjąć, że po wznowieniu postępowania będzie się ono toczyć

z pominięciem tych niekonstytucyjnych przepisów. W przeciwnym bowiem razie

nieracjonalne byłoby dopuszczenie do wznowienia postępowania, które miałoby się

toczyć na podstawie niekonstytucyjnego aktu prawnego, chociaż przez pewien czas

obowiązującego. Gdy natomiast chodzi o postępowanie sądowe, toczące się po

stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisu,

lecz dotyczące roszczeń z okresu sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego, to sąd ani nie narusza kompetencji tego organu, ani nie wykracza

poza swoje kompetencje, gdy nie stosuje aktu normatywnego uznanego za

sprzeczny z Konstytucją. Przeciwnie, działa niejako w poszanowaniu dla

orzeczenia tego organu. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2001 r., III ZP 30/00 ).

Tak więc stanowisko Sądu Najwyższego przyjmujące niestosowanie aktu

normatywnego,

co

do

którego

Trybunał

Konstytucyjny

stwierdził

jego

niekonstytucyjność, należy uznać za utrwalone w orzecznictwie sądowym.

Sąd Najwyższy rozpoznający zażalenie po dacie ogłoszenia wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2008 r., SK 40/07, stwierdził, że odrzucenie

skargi kasacyjnej przez Sąd Okręgowy na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c. z uwagi na

brak spełniającego ustawowe kryteria uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.) nastąpiło na podstawie

przepisów, które nie mogą mieć zastosowania z uwagi na stwierdzoną ich

niekonstytucyjność (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 lipca 2008 r., II UZ

27/08 i z 30 września 2008 r., II UZ 40/08, niepublikowane).

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego Sąd drugiej instancji powinien

wezwać pełnomocnika strony wnoszącej skargę kasacyjną do spełnienia

wymagania konstrukcyjnego przewidzianego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.

2. Odnosząc się natomiast do

niespełnienia

przez

pełnomocnika

poglądu Sądu Okręgowego co do

skarżącej

wymagania

konstrukcyjnego

przewidzianego w 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. należy stwierdzić, że w skardze kasacyjnej

powołano jej podstawy, czyli zarzuty naruszenia konkretnie wskazanych przepisów

prawa materialnego i procesowego, a także przedstawiono ich uzasadnienie.

Ocena, czy uzasadnienie tych zarzutów jest adekwatne do ich treści - w tym, czy

zarzut naruszenia prawa materialnego może być skutecznie uzasadniany przez

kwestionowanie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zastosowania

konkretnego przepisu prawa materialnego - nie może być dokonana przez sąd

drugiej instancji w ramach kontroli spełniania przez skargę kasacyjną wymagań

formalnych przewidzianych w prawie procesowym dla tego pisma procesowego.

Oceny tej dokonać może tylko Sąd Najwyższy - albo w ramach decyzji o przyjęciu

(lub odmowie przyjęcia) skargi kasacyjnej do rozpoznania, albo już przy

merytorycznym rozpoznaniu skargi.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c.

w związku z art. 39816 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.