I PZ 21/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 21/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa J. P.

przeciwko Z. P. i L. P.

skarga pozwanych o wznowienie postępowania w sprawie … 132/09

o zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 października 2011 r.,

zażalenia pozwanych na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 5 maja 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C., po rozpoznaniu skargi pozwanego Z. P., L. P. –

Przetwórstwo Mięsne D. spółki cywilnej w P. o wznowienie postępowania w sprawie

z powództwa J. P. o zadośćuczynienie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubepieczeń Społecznych w C. z dnia 12 listopada

2009 r., na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. w związku z art. 410 § 1 k.p.c. odrzucił

skargę.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że pozwani jako

podstawę wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania wskazali art. 403

§ 2 k.p.c. – późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych i środków dowodowych w

postaci dokumentu (kartoteki wydanego sprzętu ochronnego) i zeznań świadków

(P. K. i W. G.) potwierdzających wydanie powodowi obuwia ochronnego przed

przystąpieniem do pracy, podczas gdy brak odpowiedniego obuwia ochronnego

stanowił podstawę przyjęcia przez sąd

– w prawomocnie zakończonym

postępowaniu – odpowiedzialności pozwanych za zaistniały wypadek powoda.

Skarżący powołali się na fakt, że o istnieniu tych dowodów dowiedzieli się 29

grudnia 2010 r. w związku z gromadzeniem dokumentacji na potrzeby toczącego

się postępowania o rentę uzupełniającą.

Sąd Okręgowy uznał, że skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu,

ponieważ nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Samo

sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie

oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego też

konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową

podstawę, np. czy nowe dowody są istotnie nowe. Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c.

podstawą wznowienia postępowania może być późniejsze wykrycie takich

okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na

wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim

postępowaniu.

Zdaniem Sądu Okręgowego skarga o wznowienie postępowania nie została

oparta na ustawowej podstawie, albowiem w płaszczyźnie art. 403 § 2 k.p.c. nie

mieszczą

się

okoliczności,

w

których

niepowołanie

określonych

środków

dowodowych wynika z opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny

potrzeby ich powołania. Nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które

mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, to takie fakty, z których strona nie mogła

skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym. Przepis ten obejmuje fakty

nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Fakty natomiast

ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich,

nie są objęte hipotezą tego przepisu. W niniejszej sprawie – w ocenie Sądu

Okręgowego – zachodzi brak podstawy wznowienia postępowania. Strona

pozwana w skardze o wznowienie postępowania powołuje się na własne

dokumenty (kartotekę wydanego sprzętu) i zeznania świadków, którzy mieliby

potwierdzić wydanie tego sprzętu. Okoliczność ta była od samego początku badana

przed sądem w prawomocnie zakończonym postępowaniu. Na okoliczność braku

obuwia roboczego powoływał się powód już w pozwie, a pozwany w odpowiedzi na

pozew nie odniósł się do tego zarzutu. Na okoliczność tę słuchana była jako

świadek I. K., która wskazała, że pracownicy kwitowali odbiór odzieży, a z

wyjaśnień powoda wynikało, że nie otrzymał obuwia roboczego, gdyż w chwili

podjęcia pracy świadek K. była na urlopie, a sprzęt ochronny i obuwie było w jej

zamkniętej szafie. Pozwany na rozprawie w dniu 19 maja 2009 r. został

zobowiązany przez Sąd do przedłożenia dowodu wydania powodowi obuwia

roboczego i do wezwania tego w żaden sposób się nie ustosunkował.

W konsekwencji – zdaniem Sądu Okręgowego – powoływanie się aktualnie

w skardze o wznowienie postępowania na własne dokumenty, to jest kartotekę i

zeznania świadków (pracujących na rzecz pozwanych), z których by miało wynikać

wydanie powodowi obuwia roboczego dotyczy dowodów, które były w posiadaniu

pozwanych i mogły być przez nich ujawnione w toku pierwotnego postępowania.

Stronie pozwanej znany był fakt prowadzenia kartotek, co wynika z zeznań świadka

I. K., które to kartoteki prowadzone były przez stronę pozwaną. Dokument ten, jak i

ewentualne zeznania świadków, powinny być więc powołane w pierwotnym

postępowaniu i za niedopuszczalne w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. należy uznać

powoływanie się na nie dopiero w skardze o wznowienie postępowania skoro były

to dowody, które należy uznać za ujawnialne. Pozwany przy zachowaniu

minimalnej staranności powinien sięgnąć do własnych dokumentów na etapie

pierwotnego postępowania, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę to, że od chwili

doręczenia pozwu stronie pozwanej (12 sierpnia 2008 r.) do dnia wyroku sądu

drugiej instancji (12 listopada 2009 r.) upłynęło 15 miesięcy.

Powyższe postanowienie Sądu Okręgowego zażaleniem zaskarżyła strona

pozwana zarzucając: (-) błędne zastosowanie art. 410 § 1 k.p.c. przez odrzucenie

skargi o wznowienie postępowania pomimo istnienia i przywołania przez stronę

pozwaną ustawowych przesłanek wznowienia; (-) naruszenie art. 412 § 2 k.p.c.

przez dokonanie przez Sąd oceny merytorycznej (rozpoznania) skargi o

wznowienie na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji, gdy zagadnienie badania

prawdziwości przytoczonej w skardze podstawy wznowienia postępowania powinno

być przedmiotem merytorycznej weryfikacji na rozprawie i może prowadzić do

ewentualnego oddalenia skargi, a nie do jej odrzucenia; (-) niezastosowanie art.

403 § 2 k.p.c., pomimo powołania przez pozwanych w skardze o wznowienie

postępowania przesłanek wznowienia w postaci dokumentów i zeznań świadków.

W oparciu o powyższe zarzuty żalący się wnieśli o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu celem

wyznaczenia rozprawy oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych

solidarnie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pozwani na etapie prawomocnie

zakończonym wyrokiem nie mieli żadnej wiedzy o dowodach powołanych w

skardze o wznowienie postępowania. Brak tej wiedzy uniemożliwiał pozwanym

skuteczne powołanie nowych dowodów na etapie prawomocnie zakończonym.

Dowody te mają istotne znaczenie dla sprawy, bowiem przemawiają za brakiem

odpowiedzialności pozwanych za szkodę, jakiej doznał powód na skutek wypadku

przy pracy.

Ponadto wskazano, że pozwani na etapie postępowania prawomocnie

zakończonego mieli miejsce zamieszkania w Polsce, gdzie także siedzibę miało

prowadzone przez nich wówczas przedsiębiorstwo. Wypadek, jakiemu uległ powód

miał miejsce na terenie Niemiec i był związany ze stałym świadczeniem pracy przez

powoda na rzecz kontrahenta zagranicznego pozwanych w oparciu o ramową

umowę o dzieło z 1 grudnia 2006 r. zawartą pomiędzy pozwanymi a D & S F. z

siedzibą w E. Pozwani byli podporządkowani organizacji wewnątrzzakładowej

swojego kontrahenta zagranicznego. Prowadzenie przez skarżących działalności

gospodarczej na terenie Niemiec, obowiązujące tam wymogi w zakresie zarówno

sporządzania jak i obiegu dokumentów, konieczność ich weryfikacji przez stronę

niemiecką w znacznym stopniu determinowała obiektywną możliwość powołania

wskazanych dowodów na etapie prawomocnie zakończonym.

Żalący się przyznali, że znany był im fakt prowadzenia kartotek dla

poszczególnych pracowników w zakładzie w E. Z przyczyn jednak niezależnych od

żąlących się dowody powołane w skardze o wznowienie postępowania nie zostały

ujawnione na etapie pierwotnego postępowania, ponieważ Spółka D & S F. z

siedzibą w E. wskazane dowody udostępniła żalącym się po raz pierwszy w dniu 29

grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów. Bezzasadny jest zarzut

naruszenia art. 412 § 2 k.p.c., przez dokonanie przez Sąd oceny merytorycznej

(rozpoznania) skargi o wznowienie na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji, gdy

zagadnienie badania prawdziwości przytoczonej w skardze podstawy wznowienia

postępowania powinno być przedmiotem merytorycznej weryfikacji na rozprawie i

może prowadzić do ewentualnego oddalenia skargi, a nie do jej odrzucenia. W tym

zakresie zażalenie powołuje się na stanowisko wyrażone między innymi w

postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1998 r., I PKN 97/98, OSNP

1999, nr 9, poz. 308, w którym wyrażono pogląd, zgodnie z którym: w zakresie

badania podstaw wznowienia na posiedzeniu niejawnym mieści się jedynie

stwierdzenie czy skarżący wskazuje podstawę wznowienia i czy odpowiada ona

jednej z podanych w Kodeksie postępowania cywilnego przyczyn uzasadniających

żądanie wznowienia, nie zaś, czy podstawa ta rzeczywiście istnieje. Stanowisko to

straciło jednak aktualność w związku ze zmianą stanu prawnego dokonaną z dniem

6 lutego 2005 r. ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz.U. Nr 13, poz. 98). Przepis art. 410 § 1 k.p.c. stanowił przed tą datą, że sąd

bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie, czy jest

dopuszczalna i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia; w braku

jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy

rozprawę. Natomiast w myśl ówczesnego art. 411 k.p.c., na rozprawie sąd

rozstrzygał przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzucał skargę,

jeżeli brak było ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi

nie został zachowany; sąd mógł jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć

badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Z dniem 6 lutego

2005 r. przepis art. 410 § 1 k.p.c. uzyskał następujące brzmienie: "sąd odrzuca

skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą

na ustawowej podstawie; postanowienie może być wydane na posiedzeniu

niejawnym", natomiast art. 411 k.p.c. został uchylony. Oznacza to, że w aktualnym

stanie prawnym ocena, czy wskazana przez skarżącego ustawowa podstawa

wznowienia faktycznie występuje może być dokonana również na posiedzeniu

niejawnym. W konsekwencji, badając oparcie skargi na ustawowej podstawie

wznowienia sąd ogranicza się do zbadania, czy twierdzenia skargi stanowią taką

ustawową podstawę, gdyż jeśli wskazana podstawa została sformułowana w

sposób odpowiadający ustawie, ale w rzeczywistości nie występuje, skarga podlega

odrzuceniu z mocy art. 410 § 1 k.p.c. (tak między innymi w postanowieniach Sądu

Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNC 1968, nr 8-9, poz. 154;

z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biuletyn Sądu Najwyższego 2005, nr 9, poz. 14;

z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZ 1/07, niepublikowane; z dnia 9 maja 2008 r., II PZ

65/07, OSNP 17-18, poz. 233; z dnia 1 marca 2009 r., II UZ 2/09, LEX nr 527081

oraz w wyroku z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, Lex nr 334985). Odrzucenie

skargi o wznowienie postępowania nie może natomiast nastąpić w przypadku gdy

podstawa ta istnieje, ale jest merytorycznie nieuzasadniona (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2007 r., III UZ 9/07, OSNP 2008 nr 19-20,

poz. 303).

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 410 § 1 k.p.c. przez odrzucenie

skargi o wznowienie postępowania pomimo istnienia i powołania przez stronę

pozwaną ustawowych przesłanek wznowienia. Sąd Okręgowy - w wyniku

dokonanego na posiedzeniu niejawnym zbadania istnienia podstaw skargi o

wznowienie postępowania - uznał, że wskazane przez skarżących okoliczności i

środki dowodowe nie mieszczą się w hipotezie art. 403 § 2 k.p.c., a tym samym, że

wskazana podstawa wznowienia nie jest w rzeczywistości ustawową przesłanką

określoną w tym przepisie, co uzasadniało odrzucenie skargi z mocy art. 410 § 1

k.p.c. Trafne jest stanowisko Sądu Okręgowego co do oparcia przez skarżacych

skargi na podstawie wznowienia nieprzewidzianej ustawą. W judykaturze Sądu

Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że:

- co prawda w świetle art. 403 § 2 k.p.c. podstawę wznowienia mogą stanowić

okoliczności znane stronie postępowania przed wydaniem wyroku, których istnienia

dowodzi ona w skardze o wznowienie postępowania za pomocą środka

dowodowego

wykrytego

po

wydaniu

tego

wyroku,

jednakże

możliwość

powoływania nowych faktów i dowodów jest ograniczona jedynie do tych

okoliczności i środków dowodowych, które istniały już w okresie trwania

zakończonego postępowania (por. postanowienia z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UZ

41/07, LEX nr 469186 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., II UZ 31/08, LEX nr 500223 i

orzeczenia tam powołane);

- przez wykrycie nowego środka dowodowego należy rozumieć powzięcie wiedzy o

jego istnieniu oraz uzyskanie możności skorzystania ze środka dowodowego, o

którego istnieniu strona wprawdzie wiedziała, jednak nie mogła się na niego

powołać, nie wiedząc, gdzie się znajduje i czy da się odszukać; w konsekwencji

niemożność skorzystania w poprzednim postępowaniu ze środka dowodowego nie

zachodzi, gdy istniała obiektywna możliwość i potrzeba powołania go w tym

postępowaniu (por. postanowienie z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, LEX nr

78214; z dnia 7 marca 2007 r., II CZ 5/07, LEX nr 278667 oraz z dnia 25 stycznia

2007 r., I UZ 38/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 51 i przytoczone tam orzecznictwo);

- wykrycie okoliczności faktycznych lub dowodów w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c.

dotyczy faktów i środków dowodowych, które - poza przesłanką ich nieujawnienia w

postępowaniu prawomocnie zakończonym - były dla strony skarżącej wówczas

"nieujawnialne", przepis ten obejmuje zatem fakty nieujawnialne albo stronie

nieznane i dla niej niedostępne, natomiast fakty ujawnialne, czyli te, które strona

powinna znać, bo miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte hipotezą tego

przepisu, gdyż "wykrycie" nie odnosi się do okoliczności i dowodów jawnych z

materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę (por.

postanowienie z dnia 29 marca 2007 r., II UZ 3/07, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 178 i

orzeczenia tam powołane).

Z powyższego wynika, że w płaszczyźnie art. 403 § 2 k.p.c. nie mieści się

zarówno środek dowodowy powstały już po wydaniu zaskarżonego orzeczenia jak i

istniejący przed jego wydaniem i znany stronie, którego jednak nie powołała w

poprzednim postępowaniu, choć istniała taka możliwość i obiektywna potrzeba.

Z twierdzeń strony żalącej wynika, że skarżący na etapie postępowania

prawomocnie zakończonego, z przyczyn od nich niezależnych, nie mieli możliwości

powołania się na przedstawione w skardze dowody z uwagi na to, że wypadek przy

pracy powoda miał miejsce na terenie Niemiec, a obowiązujące tam wymogi w

zakresie sporządzania i obiegu dokumentów, konieczność ich weryfikacji przez

stronę niemiecką w znacznym stopniu determinowały obiektywną możliwość

powołania

wskazanych

dowodów

na

etapie

prawomocnie

zakończonym.

Jednocześnie żalący się przyznali, że znany był im fakt prowadzenia kartotek dla

poszczególnych pracowników w zakładzie w E. Nieposiadanie przez wnoszących

zażalenie wskazanych dokumentów w trakcie prawomocnie zakończonego

postępowania nie jest równoznaczne z ich “nieujawnialnością” i niedostępnością

jako środka dowodowego w postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem. Z

przyjętych w sprawie ustaleń faktycznych oraz z twierdzeń skarżacych zwartych w

rozpoznawanym zażaleniu, nie wynika, aby nie mogli oni na swoje żądanie uzyskać

dokumentacji od niemieckiego kontrahenta, zwłaszcza, że sami podkreślają

wysokie standardy prowadzenia przez niego spraw pracowniczych. Jest też

oczywiste, że dowody, na które się powołali formułując podstawę wznowienia

(kartoteki wydanego sprzętu ochronnego), mogły się znajdować tylko u tego

kontrahenta. Istniała zatem obiektywnie mozliwość ich uzyskania i powołania się na

nie w postępowaniu sądowym. Nieskorzystanie z tych środków wynika więc jedynie

z zaniedbania skarżących, szczególnie, że na rozprawie w dniu 19 maja 2009 r.

Sąd Okręgowy zobowiązał stronę pozwaną do przedłożenia dowodu wydania

powodowi obuwia roboczego, co powinno ją skłonić do inicjatywy w tym zakresie.

To samo dotyczy zeznań świadków. W świetle powyższych okoliczności nie można

zatem uznać, że były to dowody i fakty, z których strona pozwana nie mogła przy

zachowaniu

niezbędnej

staranności

działania

skorzystać

w

poprzednim

postępowaniu. Skarga o wznowienie postępowania nie służy korygowaniu błędów

popełnionych przez stronę w poprzednim postępowaniu, ale wzruszeniu orzeczeń

wydanych w określonych przez przepisy warunkach.

Z tych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 394 1 § 3 w

związku z art. 398 14 k.p.c.