I PZ 11/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 11/10

POSTANOWIENIE

Dnia 2 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. J.

przeciwko Ośrodkowi Pomocy Społecznej Gminy Ł.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 czerwca 2010 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 13 sierpnia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd

Okręgowy

-

Sąd

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

w

Ł.

postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. odrzucił skargę kasacyjną powódki K. J.

wniesioną w dniu 10 sierpnia 2009 r. od wyroku tego Sądu z dnia 4 marca 2009 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że w dniu 4 marca

2009 r. został wydany wyrok oddalający apelację powódki. Tego samego dnia

powódka złożyła wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. W dniu 10

czerwca

2009

r.

pełnomocnikowi

powódki

doręczono

odpis

wyroku

z

uzasadnieniem, a w dniu 10 sierpnia 2009 r. pełnomocnik powódki, wykonujący

zawód radcy prawnego, złożył w jej imieniu skargę kasacyjną. Wraz ze skargą

kasacyjną przedstawił pokwitowanie nadania w dniu 8 sierpnia 2009 r. przez K. J.

przekazu pocztowego na kwotę 450 zł na adres Sądu Najwyższego.

Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie z zakresu prawa pracy z powództwa

pracownika, w której wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50.000 zł, a do

takich należy rozpoznawana sprawa, od skargi kasacyjnej pobiera się - na

podstawie art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) - opłatę

podstawową w kwocie 30 zł. Opłata sądowa, aby była skuteczna, winna być

uiszczona w prawidłowej formie i w terminie (bez wezwania), jaki jest dopuszczalny

dla złożenia pisma podlegającego takiej opłacie. Sąd przywołał przepisy

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie

sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 27, poz. 199)

i wskazał, że regulacje te nie przewidują uiszczenia opłaty sądowej od pisma

procesowego w formie nadania jej przekazem pocztowym. Opłata od wniesionej w

niniejszej sprawie skargi kasacyjnej została zatem wniesiona w sposób

nieprzewidziany w rozporządzeniu. Uiszczenie zaś opłaty sądowej w sposób

nieprzewidziany przez przepisy powołanego wyżej rozporządzenia nie jest

uiszczeniem tej opłaty w rozumieniu przepisów ustawy kosztach sądowych w

sprawach cywilnych.

Sąd Okręgowy podkreślił ponadto, że uiszczenie opłaty w formie przekazu

pocztowego uniemożliwia Sądowi w ramach wstępnych czynności sądowych

sprawdzenie terminowości jej uiszczenia. Pewna jest bowiem tylko data nadania

tego przekazu. Nie wiadomo natomiast, kiedy adresat przekazu pocztowego

otrzymał należność. W odniesieniu do okoliczności sprawy już samo nadanie

przekazu pocztowego w dniu 8 sierpnia 2009 r., a zatem 2 dni przed upływem

terminu do złożenia skargi kasacyjnej, mogłoby rodzić uzasadnione wątpliwości, co

do tego czy opłata wpłynęła do dnia 10 sierpnia 2009 r.

Pełnomocnik powódki

wniósł na powyższe postanowienie zażalenie i

zarzucił obrazę art. 3986 § 1 k.p.c. w związku z art. 3984 § 2 k.p.c. – „przez

niewezwanie przez przewodniczącego w sądzie drugiej instancji skarżącego do

usunięcia braków”; obrazę art. 3985 k.p.c. – „przez pominięcie we wstępnym

postępowaniu kasacyjnym przed sądem drugiej instancji możliwości uzupełnienia

braków”. Podniósł także, że odrzucenie skargi kasacyjnej powódki - pomimo

uiszczenia wpisu należnego od kasacji - narusza przepis art. 3935 k.p.c. i

konstytucyjną gwarancję prawa do sądu.

W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd Okręgowy stwierdził, iż uiszczenie

przekazem pocztowym opłaty od skargi kasacyjnej uniemożliwiło mu w ramach

wstępnych czynności sprawdzenie terminowości uiszczenia tej opłaty, jednocześnie

jednak Sąd ten nie sprawdził terminu wpływu opłaty na konto sądowe. Pełnomocnik

powódki zauważył w związku z tym, że w tych warunkach obostrzonego rygoru w

postaci odrzucenia skargi kasacyjnej uregulowanego w ustawie o kosztach w

sprawach cywilnych nie wolno interpretować rozszerzająco - w szczególności nie

można traktować, że pismo takie jest „nienależycie opłacone".

Ponadto podniesiono, że art. 3985 k.p.c. regulujący postępowanie kasacyjne

przed sądem drugiej instancji przewiduje możliwość uzupełnienia braków

formalnych. Oznacza to, że braki pisma winny podlegać uzupełnieniu w trybie

ustawy o kosztach sądowych w sprawie cywilnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione. Pomimo, że Trybunał Konstytucyjny uznał za

niezgodny z Konstytucją jedynie art. 1302 § 4 zdanie pierwsze w związku z art. 1302

§ 3 k.p.c. (wyrok z dnia 26 czerwca 2008 r., SK 20/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 86),

a nie stwierdził niezgodności z Konstytucją art. 130 2 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim

przewidywał odrzucenie bez wezwania wniesionych przez profesjonalnego

pełnomocnika nieopłaconych środków odwoławczych - apelacji lub zażalenia

(odpowiednio wyroki z dnia 17 listopada 2008r., SK 33//07, OTK-A 2008, nr 9, poz.

154 i z dnia 28 maja 2009 r., P 87/08, OTK-A 2009, nr 5, poz. 72), ustawą z dnia 5

grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571), z dniem 1 lipca 2009 r., zostały

w całości uchylone przepisy § 3 i § 4 art. 130 2 k.p.c. (art. 1 ust. 3 i art. 9 ustawy).

Przy uwzględnieniu art. 8 ust. 1 ustawy, przepisy obowiązujące od chwili jej wejścia

w życie należy w postępowaniu kasacyjnym stosować do skarg kasacyjnych

wniesionych od dnia 1 lipca 2009 r.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zauważono, że po uchyleniu art. 1302 §

3 k.p.c. powstała luka, której ustawodawca nie wypełnił żadną regulacją, w wyniku

czego od dnia 1 lipca 2009 r. Kodeks postępowania cywilnego nie normuje skutków

sytuacji procesowej polegającej na wniesieniu przez adwokata (radcę prawnego,

rzecznika patentowego) środków odwoławczych lub środków zaskarżenia bez

uiszczenia należnej opłaty stałej albo stosunkowej. W postanowieniu z dnia 8

stycznia 2010 r., IV CZ 107/09 – niepublikowanym Sąd Najwyższy, poszukując

najwłaściwszego sposobu wypełnienia luki w ustawie procesowej, stwierdził, że

należy zmierzać do takiego rozwiązania, które można w miarę harmonijnie

wkomponować w przepisy normujące określone instytucje procesowe i dążyć do

ograniczenia rozmiarów zaburzenia spójności w ramach tych instytucji, będącego

następstwem chaotycznej w nie ingerencji i niepełnej regulacji. Trzeba przy tym

mieć na względzie ochronę praw uczestników postępowania cywilnego, co wymaga

takiego rozumienia i stosowania przepisów niejasnych lub niespójnych, które nie

powodują dla stron negatywnych skutków dalej idących, niż te, które wynikają

wyraźnie z ustawy. Sąd Najwyższy przyjął, że rezultat poszukiwania rozwiązania w

zastosowaniu art. 1302 § 1 k.p.c. należy uznać za niezadowalający. Stanowi on, że

pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego,

które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o

uiszczenie opłaty, jeżeli podlega ono opłacie stałej lub stosunkowej. Jednak zwrot

pisma nie zamyka sprawy, gdyż art. 130 § 2 k.p.c. przewiduje możliwość uiszczenia

opłaty w terminie tygodniowym od doręczenia zarządzenia, która to czynność

powoduje, że pismo wywołuje skutek od daty wniesienia. Nieusunięcie braków albo

nieopłacenie pisma procesowego będącego środkiem odwoławczym lub środkiem

zaskarżenia nie może uzasadniać zwrotu pisma, lecz jego odrzucenie (por. między

innymi co do środków odwoławczych: apelacji – art. 370 k.p.c., zażalenia – art. 397

§ 2 w zw. z art. 370 k.p.c. oraz co do środków zaskarżenia: sprzeciwu od wyroku

zaocznego – art. 344 § 3, skargi kasacyjnej – art. 3986 § 1 i § 2, skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – art. 4246 § 3 i

4248 § 1 k.p.c.). Z tą różnicą pomiędzy „zwykłymi” pismami procesowymi a

środkami odwoławczymi i zaskarżenia powiązana jest istotna różnica co do rodzaju

orzeczenia wydawanego w wypadku nieusunięcia braków – jest to (odpowiednio)

zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pisma albo postanowienie sądu o

odrzuceniu środka odwoławczego (zaskarżenia). Stosowanie art. 1302 § 1 k.p.c.

pozostaje w ścisłym związku z możliwością naprawienia uchybienia w drodze

czynności dokonanej przez stronę. Gdyby więc do pisma procesowego będącego

środkiem odwoławczym (zaskarżenia) zastosować ten przepis, to należałoby

stosować także § 2 art. 1302 k.p.c. Bez wyraźnej po temu podstawy w ustawie nie

można bowiem pogorszyć sytuacji procesowej strony przez odmówienie jej

możliwości usunięcia skutków uchybienia. O ile jednak w odniesieniu do

zarządzenia

przewodniczącego

ustawa

dopuszcza

jego

„upadek”,

i

to

automatycznie, bezpośrednio w wyniku czynności podjętej przez stronę, o tyle

trudno zaakceptować taki skutek w odniesieniu do postanowienia sądu. Czynności

sądu dokonane w formie postanowień nie mogą być pozbawione skuteczności w

wyniku działania strony. Jedynie w wypadkach przewidzianych w ustawie

postanowienia mogą być przez ten sam sąd uchylone, zmienione (art. 240 § 1, art.

359 § 1 k.p.c.) lub pozbawione skutku (w wyniku przywrócenia terminu), ale to

także wymaga wydania postanowienia przez sąd. Ostatecznie Sąd Najwyższy

uznał, że najbardziej uzasadnione jest zastosowanie w koniecznym zakresie art.

130 § 1 k.p.c., przewidującego procedurę naprawczą, czyli wzywanie przez

przewodniczącego do usunięcia braku formalnego pisma lub jego opłacenia. Biorąc

zatem pod uwagę, że ustawa nie przewiduje obecnie wyłączenia stosowania tej

procedury w odniesieniu do dotkniętych brakami formalnymi lub nieopłaconych

środków

odwoławczych

(zaskarżenia),

wnoszonych

przez

profesjonalnych

pełnomocników, najwłaściwsze będzie zastosowanie art. 130 § 1 k.p.c., z

modyfikacją dotyczącą właściwego rygoru, czyli nie zwrotu pisma, lecz jego

odrzucenia w wypadku nieuiszczenia opłaty w ustawowym terminie.

Sąd Najwyższy rozpoznający niniejsze zażalenie podziela powyższy pogląd.

W takiej zaś sytuacji nieopłacona skarga kasacyjna w rozumieniu art. 398 6 § 2

k.p.c. to skarga, której pełnomocnik strony nie opłacił po wezwaniu do uzupełnienia

braków skargi w przepisanym terminie.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna wpłynęła do Sądu drugiej instancji w

dniu 10 sierpnia 2009 r., a zatem zastosowanie miały przepisy obowiązujące po

nowelizacji,

co

obligowało

przewodniczącego

do

wezwania

pełnomocnika

wnoszącego skargę kasacyjną do jej opłacenia, czego nie uczyniono. Nie było

zatem podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej.

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 w związku z

art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.