I PZ 10/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 10/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Wojewódzkim

Szpitalu Zespolonym im. […] w B. i innych, przeciwko Samodzielnemu Publicznemu

Zakładowi Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. […] w B.

o przekazanie środków na rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 maja 2011 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 grudnia 2010 r.,

oddala zażalenie.

.

UZASADNIENIE

Postanowieniem zawartym w punkcie II wyroku z dnia 21 grudnia 2010 r.

Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążania pozwanego Samodzielnego Publicznego

Zakładu Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. […] w B.

obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powodów: Komisji Zakładowej

NSZZ Solidarność przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. […] w B. i innych.

W pisemnych motywach tego postanowienia Sąd Apelacyjny przypomniał

treść art. 102 k.p.c. oraz stwierdził, że przy ocenie przesłanek zawartych w tym

przepisie wziął pod uwagę okoliczności dotyczące m.in. stanu majątkowego

pozwanego, w tym jego trudną sytuację finansową, znaczne zadłużenie szpitala, a

także ocenił te okoliczności z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Jak

wynikało przy tym z zestawienia przychodów i kosztów według stanu na dzień 31

grudnia 2009 r. szpital wykazał stratę w kwocie 15.106.596 zł. Należało zaś

podkreślić, iż pozwany jest dużą i ważną w regionie placówką służby zdrowia,

przyjmującą znaczną liczbę pacjentów i wykonującą szeroki zakres usług

medycznych. Dlatego wynik niniejszej sprawy bezspornie będzie znacznym

obciążeniem dla jego budżetu. Ponadto obciążenie pozwanego kosztami

zastępstwa procesowego powodów za obie instancje mogłoby odbić się

niekorzystnie na funkcjonowaniu tej placówki w dziedzinie usług medycznych na

rzecz chorych, w zakresie dostępu do usług i ich jakości. Obciążenie tymi kosztami

nie pozostawałoby również bez wpływu na sytuację pracowników zatrudnionych w

placówce i ich warunki płacy i pracy. Kierując się tymi argumentami, sąd drugiej

instancji orzekł więc, jak w sentencji.

Powyższe postanowienie zaskarżył zażaleniem pełnomocnik reprezentujący

powodów, zaskarżając je w części dotyczącej kosztów zastępstwa procesowego za

drugą instancję i zarzucając mu w tym zakresie naruszenie przepisów

postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 98 k.p.c. w związku z

art. 102 k.p.c.

Równocześnie pełnomocnik powodów wniósł o zasądzenie na rzecz

powodów kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję wraz z kosztami

opłaty skarbowej oraz kosztów postępowania zażaleniowego w wysokości 10.800

zł, co jak się zdaje oznaczało żądanie zmiany zaskarżonego postanowienia i

przyznania powodom zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

Skarżący podniósł, iż w jego ocenie żądanie powodów mieści się w katalogu

niezbędnych kosztów określonych w art. 98 § 2 k.p.c. Dodał też, że żądane przez

niego koszty zastępstwa procesowego mieszczą się w granicach określonych

treścią § 6 pkt 7 w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a nadto

powinny być wyższe od kosztów minimalnych z uwagi na precedensowość

rozstrzygnięcia w zakresie instytucji przedawnienia roszczeń o zwrot środków z

ZFŚS oraz z uwagi na wielką wartość przedmiotu zaskarżenia w wysokości

2.108.066 zł. Dlatego też sąd drugiej instancji powinien zasądzić od pozwanego

jako strony przegrywającej na rzecz powodów jako strony wygrywającej koszty

zastępstwa procesowego zgodnie z tymi przepisami. Równocześnie skarżący

zanegował występowanie w sprawie przesłanek z art. 102 k.p.c. i przypomniał, że

zgodnie z poglądami doktryny sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej,

nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i

członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy

zwolnienia – na podstawie art. 102 k.p.c. – od obowiązku zwrotu kosztów

przeciwnikowi. W

rozpoznawanej sprawie nie zachodzą natomiast żadne

szczególnie uzasadnione wypadki, o których mowa w art. 102 k.p.c., dające

podstawy do zwolnienia częściowego lub całkowitego strony przegrywającej z

obowiązku zwrotu kosztów. Przeciwnie, pozwany w trakcie negocjacji z powodami

odmówił zwrotu środków do ZFŚS i żądał wytoczenia powództwa, a powodowie

jedynie na drodze sądowej mogli uzyskać te środki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie powodów nie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie należy

przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 102 k.p.c. stanowiącego podstawę prawną

skarżonego orzeczenia w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w

ogóle kosztami. W judykaturze utrwalił się pogląd, że cytowany przepis jest

przepisem szczególnym w stosunku do ogólnych reguł obciążania stron kosztami

procesu (art. 98 k.p.c.) oraz że stanowi odstępstwo od tych reguł i dlatego powinien

być stosowany jedynie w takich wypadkach, które - w ocenie sądu - można uznać

za „szczególnie uzasadnione" w rozpoznawanej sprawie. W związku z tym w

uzasadnieniu rozstrzygnięcia o nieobciążaniu strony kosztami procesu, powinny

być wskazane okoliczności stanowiące „wypadek szczególnie uzasadniony” w

rozumieniu art. 102 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13

września 2010 r., II PZ 23/10, LEX nr 661509, czy też z dnia 11 lutego 2011 r., I CZ

38/10, LEX nr 738387). Wbrew odmiennemu stanowisku autora zażalenia,

zakwalifikowanie

wymaga

konkretnego

wszakże

przypadku

uwzględnienia

jako

„szczególnie

uzasadnionego"

całokształtu

okoliczności

sprawy,

a

do

okoliczności takich należy również sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej,

która może uzasadniać odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu,

jeżeli jest tak dalece trudna, że uniemożliwia jej pokrycie kosztów należnych

przeciwnikowi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 2010 r., I

CZ 51/10, LEX nr 737252 oraz z dnia 9 lutego 2011 r., V CZ 98/10, LEX nr

738404). Zastosowanie instytucji odstąpienia od obciążania strony przegrywającej

kosztami procesu przewidziane w art. 102 k.p.c. jest uzasadnione także wtedy, gdy

sprawa ma precedensowy charakter bądź gdy rodzi istotne wątpliwości dotyczące

zastosowania

określonych

regulacji

prawnych

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego: z dnia 13 września 2010 r., II PZ 24/10, LEX nr 661510 oraz z dnia

29 listopada 2010 r., II PZ 35/10, LEX nr 687031). Ogólnie rzecz ujmując, sposób

skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i

do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony

wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od

generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, LEX nr

439151, z dnia 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, niepublikowane, czy też z dnia z dnia

17 listopada 2010 r., II PZ 38/10, LEX nr 687034).

Zdaniem Sądu Najwyższego, sąd drugiej instancji prawidłowo skorzystał z

instytucji zawartej w omawianym przepisie. Wyczerpująco uzasadnił bowiem jego

zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, podkreślając szczególnie trudną sytuację

finansową pozwanego, którą zilustrował podaniem jego straty za 2009 r.

wynoszącej aż 15.106.596 zł, a także wskazując tę okoliczność, iż obciążenie

pozwanego kosztami procesu, w sytuacji gdy sam wynik sprawy będzie dla niego

znacznym obciążeniem, mogłoby odbić się niekorzystnie na funkcjonowaniu tej

placówki w dziedzinie świadczenia usług medycznych oraz nie pozostawałoby bez

wpływu na sytuację pracowników w niej zatrudnionych, ich warunki pracy i płacy.

Sąd Najwyższy jest zdania, że opisana przez Sąd Apelacyjny sytuacja, w

której znajduje się pozwany, bez wątpienia może być zakwalifikowana jako

wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 102 k.p.c. Dodać także

wypada, iż sam skarżący przyznaje, że rozpoznawana sprawa ma szczególny

charakter „z uwagi na precedensowość rozstrzygnięcia w zakresie instytucji

przedawnienia roszczeń o zwrot środków z ZFŚS”.

Kierując się przedstawionymi argumentami oraz opierając się na treści art.

k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.