I PZ 1/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 1/10

POSTANOWIENIE

Dnia 11 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa T. B.

przeciwko Z.W. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą „B." w J.

o wypłatę diet,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 lutego 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 30 czerwca 2009 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy wyrokiem z 5 marca 2009 r., w sprawie z

powództwa T. B. przeciwko Z. W., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą

„B.” w J., o zapłatę kwoty 14.200 zł z tytułu diet za podróże służbowe odbywane

przez powoda w czasie zatrudnienia u pozwanej, oddalił apelację T. B. od wyroku

Sądu Rejonowego w J. – Sądu Pracy z 10 kwietnia 2008 r., oddalającego

powództwo.

Po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy powód złożył wniosek o

ustanowienie dla niego pełnomocnika „z urzędu” w celu wniesienia skargi

kasacyjnej. Postanowieniem z 21 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy ustanowił dla

powoda pełnomocnika „z urzędu” w osobie radcy prawnego, którego miała

wyznaczyć Okręgowa Izba Radców Prawnych w K.

Ustanowiony przez Sąd Okręgowy i wyznaczony przez OIRP jako

pełnomocnik powoda radca prawny R. T. złożył opinię prawną o braku podstaw do

wniesienia skargi kasacyjnej. W opinii został zawarty wniosek o przyznanie mu

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej „z urzędu” powodowi.

Postanowieniem z 30 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu

Państwa na rzecz radcy prawnego R. T. jako pełnomocnika „z urzędu” powoda T.

B. kwotę 900 zł wraz z 22% podatkiem VAT w kwocie 198 zł, czyli łącznie 1.098 zł,

tytułem sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że

zgodnie z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu

(Dz.U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.) - za

sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku

podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przysługują koszty w wysokości 50%

stawki minimalnej, a jeżeli sprawy nie prowadził w drugiej instancji ten sam adwokat

- 75% stawki minimalnej, w obu wypadkach nie mniej niż 120 zł. Przedmiotem

sprawy było roszczenie o zapłatę diet z tytułu podróży służbowych, a wartość

przedmiotu sporu powód określił na kwotę 14.200 zł. Zdaniem Sądu Okręgowego,

zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia przy takiej wartości

przedmiotu sporu minimalna stawka w sprawach z zakresu prawa pracy wynosi

1.800 zł (2.400 zł x 75%). Koszty należne za sporządzenie opinii o braku podstaw

do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy określił - na

podstawie § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia - na kwotę 900 zł wraz z 22%

podatkiem VAT w kwocie 198 zł.

Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z 30 czerwca 2009 r. wniósł

„w imieniu powoda” jego pełnomocnik, zaskarżając je w części, w której Sąd nie

zasądził na rzecz radcy prawnego R. T. tytułem sporządzenia opinii o braku

podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej kwoty 1.350 zł powiększonej o podatek

VAT w kwocie 297 zł.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie

od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego R. T. kwoty 1.350 zł powiększonej o

podatek VAT w kwocie 297 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania „przez Sąd pierwszej instancji” oraz o zasądzenie na rzecz

pełnomocnika

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Zażalenie

zostało

zaadresowane do Sądu Apelacyjnego w […].

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie

„pozostaje w sprzeczności” z § 12 ust. 4 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt

5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu. Zgodnie z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia, stawki minimalne w

postępowaniu kasacyjnym za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia

skargi kasacyjnej wynoszą 50% stawki minimalnej, a jeżeli nie prowadził sprawy w

drugiej instancji ten sam radca prawny - 75 % stawki minimalnej. Zgodnie zaś z §

11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, stawki minimalne za prowadzenie spraw z zakresu

prawa pracy o wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż wymienione w

pkt 4 – wynoszą 75% stawki obliczonej na podstawie § 6 od wartości

wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy. Treść § 6 pkt 5

rozporządzenie stanowi, że stawki minimalne przy wartości przedmiotu sprawy

powyżej 10.000 zł do 50.000 zł wynoszą 2.400 zł. Na podstawie przytoczonych

przepisów Sąd Okręgowy powinien był zasądzić na rzecz radcy prawnego R. T.

tytułem sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej kwotę

1.350 zł powiększoną o podatek VAT w kwocie 297 zł, ponieważ stawka minimalna

za prowadzenie przedmiotowej sprawy z zakresu prawa pracy wynosiła 1.800 zł. Z

uwagi na fakt, że pełnomocnik nie prowadził sprawy przed Sądem drugiej instancji

(został ustanowiony dopiero po wydaniu prawomocnego wyroku przez Sąd drugiej

instancji), Sąd Okręgowy powinien był zasądzić na jego rzecz 75% stawki

minimalnej, czyli kwotę 1.350 zł, która powinna być podwyższona o stawkę podatku

od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o

podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, czyli o

kwotę 297 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozważenia wymagała przede wszystkim dopuszczalność wniesionego

zażalenia. Zostało ono bowiem wniesione od postanowienia wydanego przez Sąd

Okręgowy jako Sąd drugiej instancji po wydaniu przez ten Sąd prawomocnego

wyroku. W zażaleniu nie powołano w żadnym miejscu podstawy prawnej jego

wniesienia, skarżący oznaczył jako sąd, do którego wnoszone jest zażalenie, Sąd

Apelacyjny,

a

w

samym

zażaleniu

parokrotnie

traktuje

się

zaskarżone

postanowienie jako wydane przez sąd pierwszej instancji. Tymczasem do oceny

dopuszczalności zaskarżenia postanowienia Sądu Okręgowego z 30 czerwca 2009

r. nie można w żadnym stopniu stosować art. 394 § 1 k.p.c.

Zażalenie do Sądu Najwyższego może być wniesione jedynie na te

postanowienia sądu drugiej instancji, które są wymienione w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako objęte możliwością zaskarżenia (art. 394 1 k.p.c.).

Według art. 3941 § 1 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na

postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (pkt 1), a także na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (pkt 2). Według art. 394 1 § 2

k.p.c., w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje

także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z

wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 398 1 k.p.c. (w przedmiocie

odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, od których przysługuje skarga

kasacyjna), a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na

postanowienie sądu pierwszej instancji.

Zaskarżone postanowienie dotyczy takiej materii (przyznania od Skarbu

Państwa wynagrodzenia pełnomocnikowi strony ustanowionemu przez sąd - tzw.

pełnomocnikowi „z urzędu”), która z pewnością nie może być traktowana w

kategoriach orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w rozumieniu art.

3941 § 2 k.p.c. Dopuszczalność jego zaskarżenia może być co najwyżej rozważana

według art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. - dodanym przez ustawę z dnia 19 marca

2009 r. zmieniającą Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69, poz. 592), który

wszedł w życie 22 maja 2009 r. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

także na postanowienie sądu drugiej instancji co do k o s z t ó w

p r o c e s u,

które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Przepis ten

rozszerza krąg wyjątków od zasady (wynikającej z art. 3941 § 2 k.p.c.), że zażalenie

do Sądu Najwyższego przysługuje jedynie na postanowienia sądu drugiej instancji

kończące postępowanie w sprawie i nie przysługuje na postanowienia innego

rodzaju (z wyłączeniem kategorii wymienionych w art. 3941 § 1 k.p.c.). Jako przepis

o charakterze wyjątkowym powinien być on interpretowany ściśle.

Ustawową definicję kosztów procesu zawiera art. 98 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, regulującym zwrot kosztów procesu, strona przegrywająca sprawę

obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do

celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do kosztów tych

zalicza się, między innymi, koszty zastępstwa procesowego strony przez radcę

prawnego lub adwokata. Przepisy o zwrocie kosztów procesu dotyczą rozliczeń z

tego tytułu między stronami (powodem i pozwanym, współuczestnikami sporu,

interwenientem ubocznym), nie dotyczą natomiast rozliczeń między Skarbem

Państwa a adwokatem lub radcą prawnym, którzy – jako ustanowieni przez sąd

pełnomocnicy „z urzędu” – udzielali stronie pomocy prawnej. Zwrot kosztów

procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, należy się stronie, na zasadach

określonych w art. 98 k.p.c. (wówczas, gdy wygrała sprawę) od przeciwnika

procesowego, a nie od Skarbu Państwa. Jeżeli strona przegrała sprawę a

korzystała z pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego przez

sąd (tzw. pełnomocnika „z urzędu”), nie otrzyma zwrotu kosztów procesu na

podstawie art. 98 k.p.c., a więc nie otrzyma też kosztów związanych z działaniem

(reprezentowaniem jej przez) pełnomocnika „z urzędu”. W takiej sytuacji powstaje

subsydiarny obowiązek Skarbu Państwa wypłacenia pełnomocnikowi, będącemu

radcą prawnym, ustanowionemu przez sąd wynagrodzenia za świadczoną pomoc

prawną, o czym stanowi art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65) oraz § 15 - 17 wydanego

na jego podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.). Świadczenie pomocy

prawnej „z urzędu” jest działaniem dla dobra publicznego, umożliwiającym

realizację w postępowaniu cywilnym zasady równości i prawa do sądu. Obowiązek

pokrycia tych kosztów, spoczywający na Skarbie Państwa, ma charakter

publicznoprawny i nie jest obowiązkiem pokrycia kosztów procesu w rozumieniu

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących tych kosztów (art. 98 i

nast.). Rozstrzygnięcie sądu w takiej sytuacji o kosztach nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej stronie „z urzędu” nie jest orzeczeniem w przedmiocie kosztów

procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2009 r., III CZ

53/09, niepubl. oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2009

r., III CZP 36/09, OSNC 2010 nr 2, poz. 24).

Z tych względów postanowienie o przyznaniu radcy prawnemu od Skarbu

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie jest

postanowieniem „co do kosztów procesu” w rozumieniu art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c.,

który, z przyczyn wcześniej wspomnianych, powinien być wykładany ściśle.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że także na gruncie nowej regulacji,

przewidzianej w powyższym przepisie, niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu

Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie przyznania od

Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu

w postępowaniu kasacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada

2009 r., III CZ 53/09, niepubl.).

Biorąc to pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 w związku z

art. 39821 i art. 373 k.p.c. odrzucił zażalenie.

Na marginesie jedynie należy zaznaczyć, że Sąd Okręgowy przyznał radcy

prawnemu R. T. zaniżone koszty pomocy prawnej udzielonej stronie (powodowi) „z

urzędu”. Należy przyznać rację radcy prawnemu R. T., że według § 12 ust. 4 pkt 2

w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu, powinien on otrzymać od Skarbu Państwa

zwrot kosztów w kwocie 1.350 zł powiększonej o podatek VAT w kwocie 297 zł.

Zgodnie z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia, stawki minimalne w postępowaniu

kasacyjnym za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi

kasacyjnej wynoszą 50% stawki minimalnej, a jeżeli sprawy nie prowadził w drugiej

instancji ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej. W rozpoznawanej sprawie

radca prawny R. T.

nie prowadził sprawy w drugiej instancji, a zatem jego

wynagrodzenie powinno być obliczone

jako 75% (a nie 50% jak przyjął Sąd

Okręgowy) stawki minimalnej. Zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, stawki

minimalne za prowadzenie spraw z zakresu prawa pracy o wynagrodzenie za pracę

lub odszkodowanie inne niż wymienione w pkt 4, wynoszą 75% stawki obliczonej

na podstawie § 6 od wartości wynagrodzenia lub odszkodowania będącego

przedmiotem sprawy. Według § 6 pkt 5 rozporządzenia, stawki minimalne przy

wartości przedmiotu sprawy powyżej 10.000 zł do 50.000 zł wynoszą 2.400 zł. Na

podstawie przytoczonych przepisów Sąd Okręgowy powinien był zasądzić od

Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego R. T. tytułem sporządzenia opinii o

braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej kwotę 1.350 zł, czyli 75% od kwoty

1.800 zł, powiększoną o podatek VAT w kwocie 297 zł, ponieważ stawka minimalna

za prowadzenie przedmiotowej sprawy z zakresu prawa pracy wynosiłaby 1.800 zł.

Skoro pełnomocnik nie prowadził sprawy przed sądem drugiej instancji (został

ustanowiony dopiero po wydaniu prawomocnego wyroku przez sąd drugiej

instancji), Sąd Okręgowy powinien był zasądzić na jego rzecz 75% stawki

minimalnej, czyli kwotę 1.350 zł, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i

usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów

i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, czyli o kwotę 297 zł.

Błędne wyliczenie wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powinno

być

skorygowane

przez

Sąd

Okręgowy

przez

wydanie

obejmującego brakującą część należnego wynagrodzenia.

postanowienia