I PZ 1/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PZ 1/06

POSTANOWIENIE

Dnia 28 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z wniosku J. G.

o ustanowienie adwokata z urzędu celem złożenia skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

w przedmiocie wynagrodzenia adwokata

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 marca 2006 r.,

zażalenia pełnomocnika wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 22 listopada 2005 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 30 czerwca 2005 r. , Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych ustanowił dla J. G. adwokata z urzędu w celu wniesienia

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń: wyroku

Sądu Wojewódzkiego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z 3 września

1996 r., w sprawie VII Pr …/96 oraz wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. z 15 maja 2001 r., w sprawie V Pa …/01.

Okręgowa Rada Adwokacka w […] wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu

adwokat E. Ł.

Pełnomocnik z urzędu sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyżej wskazanych prawomocnych

orzeczeń, powołując się na treść art. 4246 § 1 k.p.c., zgodnie z którym wniesienie

skargi jest dopuszczalne tylko w terminie dwóch lat od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia,

tymczasem

obydwa

wskazane

przez

skarżącą

orzeczenia

uprawomocniły się znacznie wcześniej - w terminach znacznie odbiegających od

terminu wymaganego ustawą.

Po sporządzeniu powyższej opinii pełnomocnik z urzędu

wniosła o

przyznanie jej wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną w sprawie V Po …/05,

w której złożyła opinię o niedopuszczalności wniesienia skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń.

Postanowieniem z 22 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek

adwokat E. Ł.

wniosek

o przyznanie jej wynagrodzenia, ponieważ

złożony przez nią

nie zawierał oświadczenia, że żądane koszty nie zostały opłacone w

całości lub w części. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z 14

października 1998 r., II CKN 687/98 (OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63,

z glosą

A.Zielińskiego, Palestra z 1999 r. nr 11, s. 143), Sąd Okręgowy podzielił pogląd, że

wniosek adwokata ustanowionego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych w

całości lub w części o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu, niezawierający oświadczenia, że żądane

koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podlega oddaleniu jako

nieuzasadniony. Niezłożenie przez pełnomocnika wskazanego oświadczenia nie

stanowi przy tym braku formalnego pisma (wniosku o przyznanie wynagrodzenia),

lecz brak w zakresie uzasadnienia wniosku, co nie podlega ewentualnemu

uzupełnieniu w trybie art. 130 k.p.c.

Na

powyższe

postanowienie

Sądu

Okręgowego

zażalenie

wniosła

pełnomocnik z urzędu, domagając się jego uchylenia i zasądzenia wynagrodzenia

za sporządzenie opinii o niedopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnych orzeczeń.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że

gdyby pełnomocnik otrzymała z tytułu świadczonej pomocy prawnej z urzędu

jakiekolwiek wynagrodzenie od strony, to nie występowałaby o jego przyznanie od

Skarbu Państwa. W zażaleniu – skierowanym do Sądu Apelacyjnego - nie

wskazano podstawy prawnej jego wniesienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozważenia wymagała przede wszystkim dopuszczalność wniesionego

zażalenia ze względu na przedmiot zaskarżonego postanowienia.

Postanowienie

o

oddaleniu

wniosku

pełnomocnika

o

przyznanie

wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zostało wydane

przez Sąd Okręgowy w P. działający jako sąd drugiej instancji. Podjęcie przez Sąd

Okręgowy czynności sądowych w granicach właściwości funkcjonalnej sądu drugiej

instancji nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, skoro chodziło o wniesienie

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądu

drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie (zgodnie z art. 4241 § 1

k.p.c.), a wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi

złożono w sądzie, który te prawomocne orzeczenia wydał (przynajmniej jedno z

nich – to późniejsze), jako sądzie drugiej instancji (zgodnie z art. 4246 § 1 k.p.c.).

W tej sytuacji zaadresowanie zażalenia do Sądu Apelacyjnego było oczywiście

nieprawidłowe, ponieważ od postanowień sądu okręgowego działającego jako sąd

drugiej instancji zażalenie przysługuje do Sądu Najwyższego, a nie do sądu

apelacyjnego.

Ocena

dopuszczalności

wniesionego

zażalenia

powinna

być

zatem

dokonana nie na podstawie art. 394 k.p.c., lecz w oparciu o treść art. 394 1 k.p.c.

Zgodnie z tym ostatnim przepisem, zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji: 1) odrzucające skargę

kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.), oraz 2) na postanowienie sądu drugiej instancji

kończące postępowanie w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, z

wyjątkiem: a) postanowień, o których mowa w art. 398 1 k.p.c. (czyli postanowień w

przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących

postępowanie w sprawie), a także b)

postanowień wydanych w wyniku

rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 2

k.p.c.).

Przedmiotem zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego z 22 listopada

2005 r. nie było odrzucenie skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 394 1 § 1 k.p.c.), a zatem

ocena dopuszczalności wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego powinna być

dokonana w oparciu o przepis art. 3941 § 2 k.p.c. Z tego punktu widzenia istotne

było ustalenie, czy po pierwsze - w sprawie tej przysługuje skarga kasacyjna, po

drugie - czy zaskarżone postanowienie kończy postępowanie w sprawie.

Pierwsza z tych kwestii (dopuszczalność ewentualnej kasacji czy skargi

kasacyjnej) uchyla się spod oceny na tym etapie postępowania, ponieważ brak jest

przesłanek do dokonania w tym przedmiocie jakichkolwiek wiążących ustaleń.

Można jedynie przypuszczać, że prawomocnie zakończone sprawy, których miała

dotyczyć skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń

(pierwsza - o uznanie za bezskuteczne przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny,

druga - o uznanie za bezskuteczne dokonanego wypowiedzenia nauczycielowi

stosunku pracy), były sprawami, w których dopuszczalne było – w odpowiednim

czasie - wniesienie kasacji. Skarga kasacyjna z całą pewnością w sprawach tych

nie przysługuje ze względu na upływ czasu od chwili wydania prawomocnych

orzeczeń.

Pozostaje zatem do oceny jedynie to, czy zaskarżone postanowienie,

którego przedmiotem było oddalenie wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie

wynagrodzenia od Skarbu Państwa, kończy postępowanie w sprawie.

W orzecznictwie i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, że za kończące

postępowanie w sprawie można uznać postanowienia, których uprawomocnienie

się zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej lub

wyższej instancji, jeżeli w chwili ich wydania sąd jest zwolniony z obowiązku

dalszego rozpoznawania sprawy, albo postanowienia stwierdzające wystąpienie

okoliczności

powodującej

niedopuszczalność

kontynuowania

postępowania

zmierzającego do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej lub wyższej

instancji, jeżeli w chwili ich wydania sąd jest zwolniony z obowiązku dalszego

rozpoznawania sprawy. Inaczej mówiąc, za kończące postępowanie w sprawie nie

może być uznane postanowienie dotyczące kwestii ubocznej, wpadkowej,

incydentalnej, niezwiązanej bezpośrednio z istotą sprawy. Do takich kwestii należy

z pewnością wynagrodzenie pełnomocnika, także pełnomocnika z urzędu.

Wniosek taki wynika również z wykładni systemowej. Zgodnie z art. 394 § 1

k.p.c., zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu

pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia,

których przedmiotem jest któraś z kwestii enumeratywnie wyliczonych w tym

przepisie. Wśród tych kwestii znajduje się również orzeczenie o kosztach procesu

(art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.). Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu

jest niewątpliwie elementem kosztów procesu, do których odnosi się art. 394 § 1 pkt

9 k.p.c., nawet jeżeli ostatecznie koszty te ponosi Skarb Państwa na podstawie art.

29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz.

U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oraz § 19 - § 21 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Wynagrodzenie

adwokackie wchodzi bowiem zawsze w skład szerszego pojęcia kosztów procesu

zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 listopada

1986 r., IV PZ 89/86, LEX nr 8788). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu sąd powinien orzec w orzeczeniu kończącym sprawę w

instancji, zgodnie z treścią art. 108 § 1 k.p.c. Orzeczenie w tej kwestii może być

jednak także wydane osobno, jako postanowienie incydentalne. Tak się stało w

rozpoznawanej sprawie.

Jednakże

zamieszczenie rozstrzygnięcia w tym

przedmiocie nie w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, lecz w osobnym

postanowieniu, nie nadaje temu postanowieniu rangi postanowienia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 394 1 § 2 k.p.c.

Skoro przepis art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. nie traktuje postanowienia sądu

pierwszej instancji w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu - w tym w

przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu

-

jako kończącego

postępowanie w sprawie, to w podobny sposób przedmiot ten należy potraktować

na gruncie art. 3941 § 2 k.p.c. W związku z tym należy przyjąć, że na postanowienie

sądu

drugiej

instancji

oddalające

wniosek

o

przyznanie

wynagrodzenia

pełnomocnikowi z urzędu nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Rozstrzygnięcie to dotyczy bowiem kwestii niebędącej przedmiotem zasadniczego

postępowania, a więc kwestii w tym sensie incydentalnej, ubocznej. Wynika z tego,

że zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji, którego przedmiotem jest

oddalenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu

przez sąd, jest niedopuszczalne.

Charakterystyczne jest przy tym to, że w zażaleniu - wniesionym przez

pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata - nie wskazano podstawy prawnej jego

złożenia, co może pośrednio sugerować brak takiej podstawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odrzucił niedopuszczalne

zażalenie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z

art. 370 i 373 k.p.c.